Azərbaycanın artan tranzit imkanları, müxtəlif növ yüklərin daşınması üçün ölkəmizdə yaradılan infrastruktur Orta Asiya dövlətlərinin də diqqətini getdikcə daha çox ölkəmizə cəlb etməyə başlayır. Ümumiyyətlə, real vəziyyətin təhlili göstərir ki, Azərbaycanın Orta Asiya ölkələri üçün tranzit əhəmiyyəti getdikcə artır. Artıq məlumdur ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti işə düşdükdən sonra Qazaxıstan öz ixracının bir hissəsini bu marşrut üzrə həyata keçirir. Gələn ilin əvvəlindən analoji addımın Özbəkistan və Türkmənistan tərəfindən də atılması gözlənir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Orta Asiya dövlətlərinin enerji resurslarının dünya bazarlarına alternativ xətlə çıxarılması üçün də bu gün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məsələn, Türkmənistan “Transxəzər” kəmərinin çəkilməsi ilə Azərbaycan üzərindən qazını Avropaya çıxarmağa indi daha çox diqqət yetirməyə başlayıb. Qazaxıstan isə bu istiqamətdə artıq əməli addımlar atmağa hazırlaşır. Qazaxıstanın energetika naziri Kanat Bozumbayev “İnterfaks-Qazaxıstan” agentliyinə bildirib ki, ölkəsi ortamüddətli perspektivdə karbohidrogen ehtiyatlarının gözlənilən artımı ilə əlaqədar yeni neft ixracı marşrutlarını öyrənir.
Nazirin sözlərinə görə, baxılan variantlardan biri Azərbaycan ərazisindən keçən boru kəmərləri və dəmir yolu daşımalarıdır: “Biz hələ yalnız proqnoz balansını hesablamalıyıq - nə qədər hasil edəcəyik, haraya ixrac edəcəyik, Azərbaycan tərəfi hansı imkanlara malikdir. Gələcəkdə hansı tariflər ola bilər, onlar rəqabətlidirmi”. O əlavə edib ki, Azərbaycan karbohidrogenlərin nəqli üçün bir neçə variant təklif edə bilər: “Orada çox imkanlar var. Bakı-Supsa (Batumi limanınadək boru kəməri), Bakı-Tiflis-Ceyhan (Türkiyənin Ceyhan limanınadək boru xətti), daha sonra dəmir yolu vasitəsilə bizim aşırma limanına nəql oluna bilər. İmkanlar çoxdur, məsələ tariflərin rəqabətqabiliyyətliliyindədir”. Xatırladaq ki, dekabrın əvvəlində Bakı və Astana Qazaxıstan neft-qazının nəqli məsələləri üzrə iki işçi qrupun yaradılması barədə razılığa gəlib. İşçi qrup məhz Qazaxıstan neftinin Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına nəqlinin rəqabətqabiliyyətliliyini öyrənir. Kanat Bozumbayev bu xüsusda bildirir: “Qazaxıstan qazının hasilat həcmi artmağa davam edəcək və ixrac marşrutlarından biri kimi Azərbaycan nəzərdən keçirilir. Variantlardan biri kimi, biz Qazaxıstanın qərbində LNG zavodun tikintisini, daha sonra onun məhsulunun Azərbaycan ərazisindən keçməklə dünya bazarlarına daşınmasını nəzərdən keçiririk”.
Nazir bildirib ki, Qazaxıstan və Azərbaycan müvafiq nazirlik və idarələrin nümayəndələrindən ibarət xüsusi işçi qrupların yaradılması barədə razılığa gəlib: ”İşçi qrup bu layihənin nə dərəcədə səmərəli olduğunu yaxın bir necə ayda öyrənəcək və bizə məlumat verəcək”. Bozumbayevin sözlərinə görə, Hökumətlərarası Komissiyanın iclasının yekunlarına əsasən yaradılmış ikinci işçi qrup Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə dünya bazarlarına daşınmasının rəqabətədavamlılığını öyrənəcək.
O da məlumdur ki, Azərbaycan və Qazaxıstan əlaqələrin intensivləşdirilməsi üzrə “Yol xəritəsi” imzalayıb. İmzalanan sənədi Azərbaycanın energetika naziri, hökumətlərarası komissiyanın həmsədri Pərviz Şahbazov belə şərh edib: “Biz “Yol xəritəsi” formasında tədbirlər planı qəbul etdik. Bu sənəd əsasında bir çox sahələr üzrə konkret əməkdaşlıq edəcəyik. Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevin bu ilin aprel ayında Azərbaycana səfəri zamanı hər iki ölkənin dövlət başçıları tərəfindən hökumətlərarası komissiyaya Azərbaycan və Qazaxıstan arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, hər iki ölkənin idxal-ixrac imkanlarından istifadə məqsədilə mühüm tapşırıqlar verilmişdi. Bununla bağlı hökumətlərarası komissiyaya tapşırıq verilmişdi ki, bu il ərzində görüşlər keçirilsin və əməkdaşlığın bütün sahələri üzrə konkret razılaşmalar əldə edilsin. Qəbul olunmuş “Yol xəritəsi”nə uyğun olaraq biz Qazaxıstan Respublikası ilə bir çox sahələrdə konkret addımlar atacağıq. Bu sənəd, ticari-iqtisadi əlaqələrlə yanaşı, digər sahələrdə də əməkdaşlığı əhatə edir. Bunlar kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, energetika, turizm, təhsil və digər sahələrdir”.
Bununla yanaşı, Qazaxıstan Milli Sahibkarlar Palatasında (“Atamekan” MSP) və Qazaxıstan Nəqliyyatçılar İttifaqında belə hesab edirlər ki, Çin mallarının nəql olunması və Qazaxıstan mallarının Azərbaycan, Gürcüstan vasitəsilə Türkiyəyə və daha sonra Avropaya çatdırılmasına şərait yaradan Bakı-Tiflis-Qars beynəlxalq dəmir yolu dəhlizinin açılışdan sonra Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun imkanlarından istifadə olunması üçün böyük perspektivlər yaranıb. “Atamekan” Milli Sahibkarlar Palatasının rəyasət heyətinin üzvü Murat Abenov bu xüsusda bildirir: “Bizim sahibkarlar üçün logistika marşrutlarının şaxələndirilməsi prosesi gedir və onların istehsal etdikləri malların ixracı məsələlərində böyük imkanlar yaranır. Qazaxıstan biznesi malların daşınmasının maya dəyərinin və yolda olma müddətinin azaldılması hesabına özünün rəqabətqabiliyyətliliyini artırır, çünki bu halda malların dəniz yolu ilə - Qara dənizin Gürcüstan limanlarından Türkiyə limanlarına daşınması istisna edilir. Layihədə Xəzər dənizinin Aktau və Kurık limanlarından istifadə edilməsi də Qazaxıstan üçün müsbət məqamdır”. Bütün bunlar, Qazaxıstan da daxil olmaqla, digər Orta Asiya dövlətləri üçün Azərbaycanın tranzit imkanlarının getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb etdiyini aydın göstərir.
Nahid SALAYEV
