Rəşad Həsənov: “Əsassız ödənişlərin qarşısı alına, tikinti şirkətləri gizli gəlir mənbəyindən məhrum ola bilərlər”
Son vaxtlar çoxmənzilli yaşayış binalarında kommunal xidmət haqları məsələsi yenidən gündəmə gəlib. Tikinti şirkətləri sakinlərdən qanunvericilikdə nəzərdə tutulmayan kommunal xidmət haqları tələb edir, yaxud da göstərilən xidmətə görə qiymətlər xeyli şişirdilir. Əvəzində isə heç bir xidməti iş aparmırlar.
Halbuki, sadə vətəndaşlar üçün kifayət qədər böyük həcmdə olan pulu liftdən istifadə, blokun işıqlandırılması, məişət tullantılarının atılması və binanın girişlərinin təmizlənməsinə görə istəyirlər. Lakin sadalanan xidmətlərin heç biri normal təmin olunmur. Görürsən ki, binanın avtomibillər üçün dayanacaq yeri yoxdur, ətrafı abadlaşdırılmır. Ancaq buna baxmayaraq, heç bir iqtisadi əsası olmadan sakinlərdən yüksək kommunal xidmət haqqı alınır.
Bir sıra mənzil-tikinti korporativləri (MTK) binaları istifadəyə verdikdən sonra idarəçiliyini də özləri həyata keçirirlər ki, bu da sakinlərlə korporativlər arasında narazılıqların yaranmasına səbəb olur. Korporativlər tərəfindən müəyyən olunan kommunal ödənişlərin həcmi və bunun müqabilində göstərilən xidmətlərin keyfiyyəti bir çox hallarda sakinləri qane etmir.
Qeyd edək ki, Nazirlər Kabinetinin 10 mart 2000-ci il tarixli, 40 saylı “Azərbaycan Respublikasında dövlət və ictimai mənzil fondu evlərinə yaşayış sahəsində haqq (mənzil haqqı) və mənzil-kommunal xidmətlərinə görə tariflərin təsdiq edilməsi haqqında” Qərarında göstərilən tarif üzrə dövlət və ictimai mənzil fondu üzrə yaşayış sahəsindən istifadə haqqı, özəlləşdirilmiş mənzillərin mülkiyyətçilərindən isə mənzillərin yerləşdiyi evlərin (binaların) saxlanması üçün xidmət haqqı alınır. Qismən özəlləşdirilmiş çoxmənzilli binanın bütün mənzilləri özəlləşdirilənə qədər xidmət dövlət mənzil-istismar sahələri tərəfindən həyata keçirilir. Həmin qərara görə, özəl mənzillərin yerləşdiyi binalardakı mənzillər tamamilə özəlləşdikdən sonra mənzil sahibləri istədikləri təmir-tikinti təşkilatları, şirkət və birliklərlə müqavilə bağlaya bilərlər və bu zaman həmin təşkilatlar onlara lazımi xidmət göstərməlidirlər.
Ümumən neçə ildir davam edən bu problemə necə son qoymaq olar?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, tikinti şirkətlərinin bu cür fəaliyyəti qanunsuzdur: “Burada heç bir qanundan söhbət gedə bilməz. Hərəsinin bir kompyuteri var. Bildirişlər bu kompyuterlərdə ən primitiv formada, hətta bəzi hallarda tarix belə qeyd olunmadan hazırlanır. Bəziləri isə hətta şifahi ödəniş tələbi əsasında yığımı həyata keçirir. İstədikləri ödəniş məbləğini müəyyən edirlər. Ən maraqlısı isə odur ki, özləri cəza mexanizmləri formalaşdırıblar. Məsələn, ödənişi edə bilməyən bir mənzilin elektrik enerjisi və yaxud suyu, qazı kəsilir. Halbuki, mənzilin bu xidmətlərə heç bir borcu yoxdur. Həmçinin, bunların tikinti şirkətinin kommunal xidmətlərinə heç bir aidiyyəti yoxdur. Bu şirkətlər “qara mühasibatlığın” geniş yayıldığı sahələrdən olaraq, öz fəaliyyətlərinin əsas hissəsini vergidən yayındırmaq yolu ilə dövlət gəlirlərinə, büdcə daxilolmalarına da ciddi zərər verirlər. Digər məqam isə odur ki, vətəndaş müqavilədə nəzərdə tutulduğu kimi, ödəniş etsə də, onun mənzili sayğacla təmin edilmir. Bütün hallarda, kommunal xidmət göstərən istənilən statuslu qurum üçün hesabatlılıq məcburi olmaldır. Bundan başqa, kommunal xidmətin ictimai əsasları nəzərə alınaraq, hər rübdə sakinlərin iştirakı ilə yığıncaq keçirilməlidir. Bu yığıncaqlarda yeni rüb üçün kommunal xidmətin qiyməti müəyyənləşdirilməlidir. Beləliklə də əsassız ödənişlərin qarşısı alına, tikinti şirkətləri gizli gəlir mənbəyindən məhrum ola bilərlər”.
R.Həsənovun sözlərinə görə, Mənzil Məcəlləsinin 109.5-ci maddəsinə görə, MTK inşaat işləri tam başa catdıqdan və mülkiyyət hüququ payçılara tam verildikdən 6 ay sonra ləğv edilməlidir: “Bu isə imkan verir ki, 1 payçının mülkiyyət hüququnu gecikdirməklə MTK-nın fəaliyyəti illərlə davam etdirilsin. Yaxud da həmin Məcəllənin 141.3-cü maddəsində çoxmənzilli binanın idarə edilməsi üsulunun binanın sahə mülkiyyətçilərinin ümumi yığıncağında müəyyənləşdirilməli olduğu qeyd edilir. Çoxmənzilli bina sakinləri binanın idarə edilməsinin birmənalı qərarvericisi olmalıdırlar. İyirmi faiz məskunlaşma olan bina üçün Mənzil Mülkiyyətçilərinin Müştərək Cəmiyyətinin yaradılması məcburi xarakter daşımalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
