Azərbaycanın təsisçi-üzv olduğu Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankına (AİİB) beynəlxalq miqyasda marağın artması müşahidə olunmaqdadır. Bunu quruma üzvlük üçün edilən yeni müraciətlərin sayının artması da təsdiq edir. Digər tərəfdən, fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində bankın maliyyə əməliyyatlarının miqyasının genişlənməsi də müşahidə olunur. Bu da təsisçi ölkələrə, o cümlədən də Azərbaycana yeni maliyyə vəsaitləri qazandırır.
Ümumiyyətlə, proseslərin gedişi göstərir ki, bu gedişlə Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı beynəlaxlq miqyasda aparıcı maliyyə təsisatlarından birinə çevriləcək.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi isə, banka üzv olmaq istəyən ölkələrin sayı artır. Son məlumatlara görə, bankın Direktorlar Şurası daha dörd ölkənin banka üzvlük müraciətinə müsbət cavab verib. Bankın Pekindəki mənzil-qərargahından bildiriblər ki, Kuk Adaları, Vanuatu, Belarus və Ekvadorun Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankına qoşulması ilə üzvlərin sayı 84-ə çatacaq. Bu dörd dövlət müvafiq ölkədaxili proseduru keçdikdən və müəyyən olunan ilkin depoziti ödəyəndən sonra bankın rəsmən üzvü olacaq. Bankın vitse-prezidenti Deni Aleksandr bildirib ki, bank tərkibini daha da genişləndirməyə və beynəlxalq maliyyə aləmində fəaliyyətini gücləndirməyə davam edəcək.
Xatırladaq ki, Azərbaycanın təsisçi-üzv olduğu Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı 2015-ci il yanvarın 16-da Pekində fəaliyyətə başlayıb. Asiyada enerji, nəqliyyat, şəhərsalma, su təchizatı, logistika, telekommunikasiya, kənd təsərrüfatı, ətraf mühit və digər sahələr üzrə infrastruktur layihələrini maliyyələşdirməklə regionun inkişafına dəstək məqsədilə yaradılan bank ötən müddətdə çoxsaylı kreditlər ayırıb. Bankda ölkələrin payı onların iqtisadiyyatının həcminə uyğun müəyyən edilir. Bankın ali orqanı Rəhbərlər Şurasıdır. Bundan başqa, 12 nəfərdən ibarət Direktorlar Şurası və idarəedici heyət daha aşağı səviyyədə icra orqanları kimi fəaliyyət göstərəcək. Ötən ilin iyununda bankın Rəhbərlər Şurasının Pekində keçirilmiş ilk iclasında Azərbaycan da təmsil olunmuşdu.
100 milyard dollar nizamnamə kapitalı ilə Asiyada indinin özündə də infrastruktur layihələrini maliyyələşdirən bank ötən il fəaliyyətə başlayandan bəri 12 ölkədə 24 layihəyə 4,5 milyard ABŞ dollarından çox vəsait ayırıb. Bunların arasında TANAP layihəsinə ayrılan 600 milyon dollar məbləğində kredit də var. Bankın vitse-prezidenti Dicey Pandian bildirir ki, Asiya ilə Avropa arasında enerji infrasturkturunun yenilənməsinə xidmət edən TANAP layihəsi Azərbaycan iqtisadiyyatını gücləndirməklə yanaşı, Avropanın, o cümlədən Türkiyənin enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək. Qeyd edək ki, kredit Azərbaycan hökumətinin zəmanətilə “Cənub Qaz Dəhlizi” QSC-yə ayrılıb. Ümumiyyətlə, bu bankın kreditləri üçün müraciətlər çoxdur. Hətta ən böyük iqtisadiyyata malik ölkələr də bu banka müraciət edir. Məsələn, elə bu günlərdə bankın Rəhbərlər Şurası Çinin təxminən 510 kəndinin istilik sistemlərinin ölkənin təbii qaz təchizatı şəbəkəsinə birləşdirilməsi layihəsinə 250 milyon dollar kredit ayrılması barədə qərar qəbul edib. Layihə Çində daş kömür istehlakının illik 650 min ton aşağı düşməsinə, bununla da Çinin xüsusən şimal hissələrində əsas ekoloji problemlərdən olan hava çirkliliyinin azalmasına xidmət edəcək.
Bank həm də digər apaıcı ölkələri öz sıralarında görməkdə maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bankın prezidenti Cin Liçun bu xüsusda bildirir ki, rəhbərlik etdiyi bank Yaponiya və ABŞ-ın onun sıralarına qəbul olunması üçün qapıları açıq saxlayır. Bu iki ölkə həmin bankın tərkibinə daxil olmağa ehtiyatla yanaşır və onun əməliyyatlarının şəffaflığına narahatlıqlarını bildirir. Amma əslində, ABŞ bu bankı dominantlıq etdiyi Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fonduna rəqib gördüyündən, onun sıralarına hələ də qatılmaq istəmir. Məşhur rus iqtisadiyyatçısı Nikita Kriçevski bu məqamı belə şərh edir: “Qərb ölkələrinin strategiyası inkişaf etməkdə olan ölkələrə yalnız xammal çıxarmaq və onu dünya bazarına satmaq imkanı verir. Bunun əvəzində isə onlar inkişaf etmiş ölkələrdən çox yüksək qiymətə sənaye məhsulları alır. Vaşinqton bu məsələdə Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondundan, onun ayırdığı kreditlərdən məharətlə istifadə edir. Amma Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı kimi qurumlar ABŞ-ın bu strategiyasını alt-üst edir”. Digər tərəfdən, ABŞ-ın istəklərinin əksinə olaraq, Avropada banka böyük maraq müşahidə olunur və artıq bir çox Avropa ölkələri bankın üzvləridir. Almaniya, Fransa, İngiltərə kimi ölkələr onun üzvlüyünə qəbul olunub. Onların sayının daha da artması gözlənir.
Tahir TAĞIYEV
