Vüqar Bayramov: “Eyni zamanda ixracın idxalı 4,5 milyard dollar üstələməsi, artıq...”
“ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) faizlə bağlı qərarı qısamüddətli dövrdə adətən böyük həcmdə spekulyativ kapital daxilolmalarına malik ölkələrə təsir göstərir. Azərbaycan isə iri həcmli spekulyativ kapital daxilolmalarına malik ölkə olmadığından, FED-in son qərarının təsiri ilə burada hər hansı qısamüddətli dəyişiklik gözlənilmir”.
Məlum olduğu kimi, bunu Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) bəyan edib. AMB hesab edir ki, sözügedən qərarın manatın məzənnəsinə birbaşa təsiri yoxdur. Mərkəzi Bank bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırıb: “Bütövlükdə, manatın məzənnəsinin kəskin dəyişməsinin fundamental iqtisadi əsası yoxdur. Belə ki, hazırda ölkədə həyata keçirilən məzənnə rejiminə uyğun olaraq manatın ABŞ dollarına nəzərən məzənnəsi valyuta bazarındakı tələb-təklif nisbətindən asılı olaraq formalaşır. Xarici valyuta bazarındakı tələb-təklif nisbəti isə əsasən tədiyə balansının vəziyyətindən, yəni ölkəyə daxil olan və ölkədən çıxan xarici valyutanın həcmi ilə yanaşı, neft transfertlərinin məbləğindən asılıdır ki, bunlar da bu gün tarazlaşdırıcı nisbətdə olduqları üçün manatın ABŞ dollarına nisbətən məzənnəsi sabit dinamikadadır”.
Məlumat üçün qeyd edək ki, FED-in uçot dərəcəsini 0,25 faiz səviyyəsindən 1,50 faizədək artırması müxtılif müzakirələrə səbəb olub. Sözügedən qərar bəzi ölkələrdə dolların məzənnəsinə öz təsirini göstərib. Azərbaycana gəldikdə isə, belə hal müşahidə olunmur. Bununla bağlı Mərkəzi Bankın irəli sürdüyü arqumentlər nə dərəcədə etibarlı rol oynayır?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bunu bir sıra faktorlarla əsaslandırdı. Onun sözlərinə görə, FED-in qərarından sonra manatın məzənnəsində ciddi dəyişikliyin olmaması Mərkəzi Bankın valyuta bazarında aparıcı mövqeyə malik olması ilə bağlıdır: “Çünki Mərkəzi Bank milli valyutanın məzənnəsinin təsir imkanlarını qoruyub saxlayır. Məsələ ondadır ki, Mərkəzi Bank bu ilin fevralından etibarən valyutaya kəskin tələbi olan bankların hərraclara çıxmamasına nail ola bildi. Xüsusən də Beynəlxalq Bankın dollara olan tələbi hərraclardan kənar təmin olunduğundan, hərraclarda dollara tələbin azalması ilə nəticələndi. Beləliklə, fevrala qədər dollara tələb təklifdən çox idisə, sonra təklifdən az oldu. Dövlət Neft Fondunun hərraclara çıxardığı dollar satılmadı, çünki Beynəlxalq Bank da daxil, aparıcı banklar dollar almadı. Eyni zamanda, dollarlaşma səviyyəsi kifayət qədər yüksəldi. 2015-2016-cı illərdə manatın zəifləməsi vətəndaşların öz pullarını dollara çevirməsinə səbəb oldu. Dollarlaşma səviyyəsi 2017-ci ilin əvvəllərində depozit portfelində 80, nağd yığımlarda isə 90 faizdən çox yüksəldi. Nəticədə, vətəndaşın pulu dollarda oldu və dollarlaşma səviyyəsinin yüksək olması ona tələbi azaltdı. Mərkəzi Bank 2014-cü illə müqayisədə manat bazasını kəskin azaltdı, bu isə dollara tələbin azalması ilə yekunlaşdı. Digər tərəfdən, son aylarda neftin qiymətinin 60 dollardan yüksək olması tədiyyə balansında profisitin yaranmasına səbəb olub. Eyni zamanda, ixracın idxalı 4,5 milyard dollar üstələməsi artıq Mərkəzi Banka intervensiyanı dayandırmağa imkan verdi və Neft Fondu hesabına dollara olan tələbi ödəməyə çalışdı. Güman edirəm ki, 2018-ci ildə manatın məzənnəsi birbaşa neftin dünya bazar qiymətindən asılı olacaq. Mərkəzi Bankın açıqlamasından belə anlaşılır ki, neftin qiymətinin 50 dollarlıq intervalı daha məqbuldur. Əks təqdirdə, neftin qiyməti 50 dollardan aşağı düşərsə, məzənnəni saxlamaq müəyyən qədər çətindir”.
Vidadi ORDAHALLI
