Samir Əliyev: “Manatın arxasında Mərkəzi Bank durur, amma bitkoində məsuliyyət daşıyan tərəf yoxdur”
Bitkoin 2008-ci ildə Satoshi Nakamoto tərəfindən yaradılmış, hər hansı bir bankla, rəsmi təşkilatlarla və sair ilə əlaqəsi olmayan, ancaq ölkələrin pul vahidlərilə alınıb satıla bilən, transfer edilə bilən, bir növ, rəqəmsal pul vahididir. Qlobal bazarlarda dollar və avroya alternativ olaraq önə çıxıb. Bitkoin ilk zamanlarda rəğbətlə qarşılanmasa da, sonradan dəyərinin artması insanlarda ona qarşı maraq oyatdı.
Hətta bitkoini ilk zamanlardan əldə edənlər hazırda sərvət sahibidirlər. Bitkoinin əldə edilməsi prosesi “mayninq” adlanır. Ehtiyatı şəxsi kompyuteriniz vasitəsilə də yarada bilərsiniz. Bunun üçün, sadəcə, ödənişsiz olaraq müştəri proqramını yükləmək lazımdır. Bitkoinlərin əldə edilməsi alqoritmi elə formada layihələndirilib ki, “qəpiklərin” ümumi miqdarı 21 milyon vahiddən artıq ola bilməz. Buradan belə bir nəticə alınır ki, bitkoin ehtiyatları da qızıl kimi tükənəndir və bu da öz xüsusiyyətinə görə dövlətlərin milli valyutalarından fərqlənir. Çünki milli valyutalar istənilən miqdarda buraxıla bilər. Alqoritm daimi olaraq buraxılan bitkoinlərin sayını azaldır. Ümumi mənada yeni bitkoinlərin əldə edilməsi prosesi təxmini olaraq 2140-cı ildə baş tutacaq.
Bitkoinin digər valyutalardan bir fərqi də onun vahid emissiya mərkəzinin olmamasıdır. Bu halda, emissiya elan edilmiş qrafik üzrə aparılır. Son illər ərzində bitkoinlərin dəyəri bir neçə dəfə artıb. Qısa zamanda bitkoinlərin qiyməti 50 faiz artıb. Kriptovalyuta olaraq bitkoin ilk virtual puldur ki, mərkəzləşdirilmədən dövriyyəyə buraxılıb. Bu da həmin valyutanım uğur qazanması səbəblərindən biridir. Bu pulu əldə etmək istəyənlər bitkoinin internet səhifəsinə daxil olub özləri üçün pulqabı yarada bilərlər. Həmin pulqabı vasitəsilə bitkoin sifariş etmək münkündür. Hazırda bitkoindən istifadə dünya üzrə dayanmadan artır. Bu da onun qiymətinin artmasına təsir edir.
Ümumilikdə, bitkoinin qiymətinin artmasının Azərbaycan iqtisadiyyatına hansısa müsbət və mənfi təsiri varmı? Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Samir Əliyevin fikrincə, bitkoinlərə dünyada birmənalı münasibət yoxdur: “Bu kriptovalyuta, ya da elektron valyuta demək deyil. 10 ilə yaxındır ki, bu valyuta yaranıb. 2008-2009-cu illərdə qlobal maliyyə böhranı olanda valyutaya maraq artdı. O xüsusi kompyuter proqramı əsasında yaradılır. Məhdud həcmdə bitkoin buraxılır. Bu sistem valyuta bazarında indekslərin dəyişməsi fonunda investorların diqqətini cəlb etdi. Qiyməti də xeyli bahalaşdı. Bəzi ölkələr bitkoinlərin tətbiqi ilə bağlı araşdırmalara başlayıblar. Bəzi ölkələr isə onun tətbiqinə qadağa qoyurlar. İri şirkətlər getdikcə bitkoindən istifadəni genişləndirməyə çalışırlar. Bununla bağlı birmənalı yanaşma yoxdur. Bitkoindən istifadənin müsbət və mənfi tərəfləri var. Əslində, bu onunla bağlıdır ki, bitkoin son vaxtlar getdikcə dəyərə minir. Valyuta liberalizminin ən yekdil həddi hesab olunur. Hökumətlər öz valyutalarını istədiyi kimi idarə edirlər. Bitkoinlər hər hansı hökumət siyasətinin qurbanı olmurlar. Amma onun təbii ki, mənfi tərəfləri də var. Çünki bitkoinlərin məzənnələri çox qeyri-sabitdir. Birdən-birə kəskin bahalaşa və ya ucuzlaşa bilər. Bu isə ölkənin həm maliyyə, həm də biznes sistemi üçün təhlükəlidir. Eyni zamanda, onun arxasında heç kim durmur. Bilirsiniz ki, manatın arxasında Mərkəzi Bank durur, amma bitkoində məsuliyyət daşıyan tərəf yoxdur. Ona görə də daha çox risq xarakteri daşıyır. Bir sıra ölkələr də bundan narahatdırlar. İqtisadiyyat üçün də çox təhlükəlidir. Bitkoinin payı dünyada cüzidir. Sabah payı artsa, bu narahatlıq yarada bilər. O daha çox pul yox, əmtəə kimi bazarda çıxış edir”.
Vidadi ORDAHALLI
