Radil Fətullayev: “Ümumilikdə, girov quyulan əmlakın satışından əldə olunan vəsaitdən vergi tutulması hər iki tərəfə ziyandır” Zakir Əhmədov: “Hesab edirəm ki, girov əmlakın satışından vergi tutulmamalıdır”
“Hazırda Azərbaycan banklarında təxminən 2 mlrd. manat həcmində qeyri-işlək aktiv, vaxtı keçmiş kredit var və banklar bu aktivlər üzrə mümkün zərərlərin ödənilməsi üçün ehtiyatlar yaratmağa məcburdurlar”. Məlum olduğu kimi, bu barədə Bakıda keçirilən “Bank sisteminin yeni inkişaf dövrünə adaptasiyası” adlı II Bankçılıq Forumunda Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası (MBNP) Hüquqi təminat idarəsinin rəisi Nurlan Babayev məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, hazırda ölkədə qeyri-işlək aktivlərin ötürülməsi üçün hüquqi mexanizm yoxdur. Bununla yanaşı, N.Babayevin açıqlamasından o da məlum olub ki, girov qoyulan əmlakın satışından vergi tutulması doğru deyil: “Məhkəmə qərarlarının icrası, girov əmlakın satışı böyük problemlərlə müşayiət olunur. Məcburi icraya görə 7 faiz haqq ödənilməlidir. Məsələn, dəyəri 2 mln. manat olan əmlak üzrə bu rəqəm 140 min manat təşkil edir ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Girovların satışının həyata keçirilməsi üçün ölkədə cəmi 1-2 hərrac təşkilatı var və rəqabətsiz şəraitdə onlar istədikləri qiymətləri diktə edirlər. Təminatın satılmasından mənfəət əldə edilmədiyi halda, ondan vergi tutulur, halbuki, dünya təcrübəsində bu yoxdur. Qiymətləndirmə institutuna da baxılmalıdır. Bir neçə şirkət var və onlar konkret banklarla əməkdaşlıq edirlər. Onların təyin etdiyi qiymət nə dərəcədə ədalətlidir? Müflisləşmə ilə bağlı qanunvericilik də təkmilləşdirilməli və ümumilikdə, bütün bu məsələlər tənzimlənməlidir”.
Həqiqətən də bu sahədə bir sıra problemlərin olduğunu nəzərə alsaq, müəyyən tədbirlərin görülməsinə ehtiyac var. O baxımdan, problemli kreditlərin artdığını nəzərə alsaq, girov qoyulan əmlakın satışından əldə olunan vəsaitdən vergi tutmaq doğru deyil. Maraqlıdır, bəs ekspertlər buna necə yanaşır?
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Araşdırmalar və Tədris Mərkəzinin eksperti Radil Fətullayevin fikrincə, girov əmlakın satışından vergi tutulması düzgün deyil: “Hesab edirəm ki, bununla bağlı beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmalıdır. Azərbaycanda satışa çıxarılan əmlakdan sadələşmiş vergi tutulur. Bu vergi də zona əmsalına uyğun olaraq tutulur. 2017-ci ildə Azərbaycanda Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə görə, daşınmaz əmlakın bir kvadratmetri üçün nəzərdə tutulan 15 manat vurulur sahəyə, daha sonra vurulur zona əmsalına. Məsələn, Bakı şəhərində ən yüksək zonada yerləşən 100 kvadratmetrlik evin sahəsi vurulur 15-ə və bu da edir 1500 manat. Bu da mənzilin hansı zonada yerləşməsindən asılı olaraq 2500-3000 manat vergi deməkdir. Bu sistem 2017-ci ildən tətbiq olunur. Sözügedən sistem girov qoyulan əmlaka da tətbiq olunur, girov qoyulmayan əmlaka da. Əmlak 5 il müddətində satılarsa, vergiyə cəlb olunacaq. Yox, əgər beş ildən sonra satılacaqsa, o zaman vergi tətbiq edilmir. Ümumilikdə, girov quyulan əmlakın satışından əldə olunan vəsaitdən vergi tutulması hər iki tərəfə ziyandır. Çünki girov satılırsa, bundan vergi də tutulması həm girov sahibi üçün, həm də bank üçün zərərlidir”.
Digər ekspert Zakir Əhmədov da hesab edir ki, girov qoyulmuş əmlakın satışından vergi tutulması doğru yanaşma deyil: “Hansı növ verginin olmasından asılı olmayaraq, hesab edirəm ki, girov mənzillərin satışından vergi tutmaq düzgün deyil. Ona görə ki, bu məqsədlə satışa çıxarılan əmlakdan mənfəət götürülmür. Bu, dəyən ziyanın ödənilməsi məqsədi daşıyır. Məsələn, kimsə bankdan böyük məbləğdə vəsait götürüb və bunun müqabilində mənzilini girov qoyub. Vəsaiti ödəyə bilmədikdə, o zaman girov qoyulan mənzil satışa çıxarılır və əldə olunan vasait hesabına kredit bağlanır. Bir sıra hallarda mənzilin satışından əldə olunan vəsait ziyanı qarşılamır. Nəzərə almaq lazımdır ki, kredit müəyyən faizlə götürülür. O zaman məbləğ bir az da artır. Bu baxımdan hesab edirəm ki, girov əmlakın satışından vergi tutulmamalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
