Ötən ayın sonunda istifadəyə verilən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttindən sonra Azərbaycan yeni vacib nəqliyyat dəhlizlərinin istifadəyə verilməsi istiqamətində hazırlıq görür. Söhbət ilk növbədə “Şimal-Cənub” və “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərindən gedir.
Qeyd edilən dəhlizlərin reallaşması istiqamətində artıq mühüm addımlar atılıb. Eyni zamanda bu nəqliyyat dəhlizləri ilə bağlı daha bir üstünlük onların, vaxta qənaət etməyə imkan verməsi ilə yanaşı, həm də daşınma qiymətlərinin çox sərfəli olmasıdır. Məsələn, artıq məlumdur ki, Avropanı Asiya ilə birləşdirən ən qısa və etibarlı yol sayılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu üzrə tariflər gələn il üçün aşağı salınıb. Yeri və daha sərfəli sayılan tariflər Bakıda “Beynəlxalq Transxəzər Nəqliyyat Marşrutu” Beynəlxalq Assosiasiyası Hüquqi Şəxslər Birliyinin ümumi yığıncağında təsdiq olunub. Bütün bunlar öz növbəsində Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımalara beynəlxalq miqyasda marağı daha da artırır. Elə “Lyapis Lazuli” marşrutunun meydana çıxmasının əsas səbəblərindən biri də budur.
Qeyd edək ki, bu marşrutun Əfqanıstanın Herat əyalətindəki Torqundi şəhərini Xəzər dənizi sahilindəki Türkmənbaşı limanı ilə birləşdirməsi nəzərdə tutulur. Daha sonra dəhliz Xəzər vasitəsilə Bakıya və Tiflisdən keçməklə Ankaraya, oradan isə İstanbula uzadılacaq. Gürcüstan ərazisində nəqliyyat dəhlizinin Poti və Batumiyə şaxələndirilməsi nəzərdə tutulur. Artıq layihənin həyata keçrilməsi istiqamətində ilkin addımlar atılır. Belə ki, Türkmənistan parlamenti “Lyapis Lazuli” haqqında Əfqanıstan, Türkmənistan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin imzaladığı sazişi ratifikasiya edib. Əfqanıstanın xarici işlər naziri Salahuddin Rabbani isə bildirir ki, “Lyapis Lazuli” marşrutu Əfqanıstanı təkcə Avropa və digər dost dövlətlərlə əlaqələndirməyəcək, həm də ölkələri bir-birinə yaxınlaşdıracaq, ticarət, tranzit və investisiyaların gələcək yüksəlişi üçün imkan yaradacaq. Onun fikrincə, bu marşrut regionun iqtisadi inteqrasiyasını yüksəltməyə və ticarət həcmini xeyli dərəcədə genişləndirməyə yönəlib.
Ekspertlər də hesab edir ki, “Lyapis Lazuli” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi Əfqanıstan-Türkmənistan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə marşrutu üzrə yükdaşımaların həcmini artırmaq üçün yeni imkanlar yaradır. Eyni zamanda, bu nəqliyyat dəhlizi geniş geoiqtisadi məkanda, o cümlədən Mərkəzi və Cənubi Asiyada, Xəzər, Qara dəniz, Aralıq dənizi hövzələrində əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə kömək edəcək. Artıq qeyd olunan fonda Əfqanıstanın Azərbaycanla əməkdaşlığa daha çox diqqət yteirməsi də müşahidə olunur. Əfqanıstanın Azərbaycandakı səfiri Məhəmməd Tağı Xəlili bildirir ki, Azərbaycan və Əfqanıstan iqtisadi əməkdaşlıq üzrə birgə işçi qrup yaradacaq. Səfir qeyd edib ki, işçi qrupun birinci iclası gələn ilin əvvəlində keçiriləcək: “Bu yaxınlarda Azərbaycan, Əfqanıstan, Gürcüstan, Türkiyə və Türkmənistan arasında dəmir yolu dəhlizinin yaradılması ilə bağlı sənəd imzalanıb. Bu layihə üzrə Əfqanıstan Türkmənbaşı və Batumi limanları, eləcə də Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanı vasitəsilə Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolundan istifadə edə biləcək”. "Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı" QSC-nin baş direktoru Taleh Ziyadov da bildirir ki, yeni yaradılan "Lyapis Lazuli" marşrutu daha çox Türkmənistan və Əfqanıstan istiqamətində olan yüklərin Azərbaycandan keçməklə Avropaya daşınması üçün atılan addımlardan biridir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan beynəlxalq dəhliz və marşrutlar üçün çox vacib rol oynayır.
Beləliklə, hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, qarşıdakı dövr ərzində Əfqanıstandan, eləcə də Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin xeyli hissəsi Azərbaycandan Avropaya və ya əks istiqamətdə daşınacaq. “Şimal-Cənub” və “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərinin işə düşməsi isə ölkəmizin ərazisindən keçən yüklərin miqdarını daha da artıracaq. Artıq “Şimal-Cənub”la bağlı işlər xeyli intensivləşib. İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin rəisi Səid Məhəmmədzadə qeyd edib ki, İran Fars körfəzi ilə Şimali Avropanı birləşdirən “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə daşınacaq yüklərin həcmini artırmaq niyyətindədir. O, İranın bu dəhlizlə daşınacaq yüklərin həcmini artırmaq niyyətində olduğunu bəyan edərkən yalnız bu ölkənin Avropaya və əks istiqamətə həyata keçiriləcək ixrac-idxal əməliyyatlarını nəzərdə tutmur. Eyni zamanda, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin İran üzərindən ixrac etdiyi mallar da məhz “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə daşınacaq. Bu dəhlizin əsasını Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti təşkil edir. Deməli, İran həm öz yüklərini, həm də Fars körfəzindən istifadə edərək Avropaya yük göndərən Asiya ölkələrinin yüklərini məhz Azərbaycan üzərindən Rusiyaya və Avropaya yola salmaq istəyir. Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamı olan və Azərbaycandan keçməklə İranla Rusiyanın dəmir yollarını birləşdirəcək Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun inşasına Bakı tərəfindən artıq 500 milyon dollar kredit ayrılıb. İran bu kreditdən faydalanaraq gələn il yolun çəkilişinə başlayacaq. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanın tranzit gəlirləri kifayət qədər yüksək olacaq.
Nahid SALAYEV
