Bu həftə dünya miqyasında xüsusi diqqətlə izlənilən hadisələrdən biri də Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrin Vyanada noyabrın 30-da baş tutacaq növbəti görüşüdür. Görüş ərəfəsində yayılan müxtəlif məlumatlar hasilat səviyyəsi ilə bağlı razılaşma müddətinin uzadılması ətrafında qeyri-müəyyənliyə yol açırdı. Xüsusən də Rusiyanın iqtisadi inkişaf naziri Maksim Oreşkinin açıqlamaları ziddiyyətli bir vəziyyət yaratmışdı.
Oreşkin bildirirdi ki, OPEK-lə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişi Rusiya iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Onun sözlərinə görə, OPEK+ sazişi oktyabr ayında Rusiya iqtisadiyyatındakı artıma mənfi təsir edib: “OPEK-lə əldə edilən razılaşma neft hasilatımıza birbaşa mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, istehsaldakı məhdudiyyətlərlə əlaqədar sərmayələrin azalmasının öz təsirləri var”. Belə vəziyyətdə Rusiyanın sazişdən çəkilməsi və bununla neft qiymətlərinin kəskin azalması gözlənirdi. Amma nəhayət, Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak məsələyə yekun nöqtə qoydu. O, Moskvanın OPEK-lə razılşma müddətini uzatmağa hazır olduğunu bildirib. Novak bazarda artıq balansın yaranmağa başladığını vurğulayaraq bildirib ki, toplanan ehtiyatların 50 faizi isə artıq istifadə edilib. Nazir, eyni zamanda, neft sektoruna investisiyaların artmağa başladığını qeyd edib və bu üç amili hasilatın azaldılması haqqında razılaşmanın nəticəsi adlandırıb. Nazir qeyd edib ki, pozitiv meyllərə rəğmən, balansın yaranmasına çox var, bu səbəbdən qlobal neft paktının müddətini artırmaq vacibdir. Rusiyanın qərarı dəstəkləməsi xəbərindən sonra birjalarda neftin qiyməti bahalaşmağa başlayıb. Artıq Azərbaycan nefti bu fonda 65 dollardan baha satılır.
“Bloomberg” agentliyi də bildirir ki, OPEK-lə Rusiya kartelə üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin artırılması barədə razılığa gəlib və bu fonda qiymətlər daha da yüksləcək. Agentlik bildirir ki, Rusiya OPEK-in neftin qiymətinin ucuzlaşmasının qarşısını almaq məqsədilə hasilatın azaldılması təşəbbüsünü dəstəkləyir. Vyana sazişinə əsasən, Rusiya ötən ilin oktyabrda neft hasilatını gündəlik 300 min barrel azaltmağa razılıq verib. Noyabrın 30-da isə Avstriyanın paytaxtı Vyanada OPEK Nazirlər Şurasının 173-cü iclasından sonra neftin qiymətində yeni artımlar gözlənir. Azərbaycanın da dəvət olunduğu iclasda OPEK və qeyri-OPEK ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş üzrə öhdəliklər, eləcə də hasilat kvotasının artırılmasının əsas müzakirə mövzusu olacağı planlaşdırılır.
Əldə edilən razılıqlar fonunda neft qiymətlərinin yüksəlişi və beləliklə, hasilatçı ölkələrin daha çox gəlir əldə etməsi gözlənir. “Bloomberg” yazır ki, artıq bu məsələdə həlledici mövqeyə malik Rusiya OPEK-lə birlikdə neft qiymətlərini 70 dollarlıq həddə çatdırmaq niyyətindədir. Bununla, Rusiya da daxil olmaqla, hasilatçı ölkələr üzləşdikləri iqtisadi və valyuta problemini də aradan qaldırmış olacaq. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş analitiki Helim Kroft bildirir ki, artıq belə vəziyyətdə Rusiya və digər hasilatçı ölkələr neft bazarında istədikləri vəziyyəti formalaşdırırlar: “Kremlin OPEK üzərində getdikcə artan təsiri dünya arenasında iqtisadi, diplomatik, hərbi və kəşfiyyat tədbirlərinin geniş arsenalından istifadə etməklə ABŞ-ın nüfuzunu azaltmağa yönəlmiş siyasətinin tərkib hissəsidir. Gözlənir ki, noyabrın 30-da Vyanada neft hasilatının məhdudlaşdırılmasına dair razılaşma qüvvədə saxlansın. Ortada bütün maraqlı ölkələrin, o cümlədən Rusiyanın bu sövdələşməyə cəlb etdiyi Azərbaycan və Qazaxıstan kimi keçmiş sovet respublikalarının iqtisadi və siyasi maraqları var. Bu görüşün iştirakçısı olacaq ölkələr dünya neft hasilatının 60 faizini təmin edir”.
Beləliklə, atılan addımlar nəticəsində neftin qiymətinin ən azından 60 dollarlıq həddə qalması gözlənir. Bu, Azərbaycan kimi hasilatçı ölkələr üçün kifayət qədər sərfəlidir. Xatırladaq ki, gələn ilin büdcəsində neftin qiyməti 45 dollardan götürülüb. Amma belə görünür ki, Azərbaycan neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Çünki qeyd olunduğu kimi, neftin minimal satış qiymətinin bundan sonra 60 dollar olması gözlənir. Rusiya və OPEK ölkələri isə bu göstəricini 70 dollarqı həddə çatdırmaq istəiyr. Belə vəziyyətdə Azərbaycan neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Eyni zamanda, bu hal ölkənin valyuta bazarına da təsir edir. Belə ki, iqtisadçı-ekspertlər neftin qiymətinin manatın məzənnəsinə birbaşa təsir etdiyini bildirir. Yəni Azərbaycan nefti bahalaşdıqca milli valyutamızın da mövqeyi möhkəmlənir.
Hazırda neftin qiymətinin yüksələn xətlə davam etməsi əminlik yaradır ki, manat ən azından xarici valyutalar qarşısında daha dəyər itirməyəcək. Hətta bu proses davam edərsə, manatın bahalaşması qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
