Valyuta ehtiyatları 43 milyard dollara çatan Azərbaycanda xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də ölkənin xarici borc həcminin azalmasıdır. Əslində, xarici borcun ümumi daxili məhsula nisbətdə həcmi baxımından bu gün Azərbaycan ideal vəziyyətdə sayıla ilər. Çünki qeyd olunan borc həcminin ümumi daxili məhsula nisbəti heç 20 faizə də çatmır. Halbuki, inkişaf etmiş Qərb ölkələrinin bir çoxunda belə bu göstərici əksər hallarda 100 faizi keçir.
Azərbaycan isə, belə görünür, yeni addımlarla xarici borc məsələsində mövqeyini daha əlverişli hala gətirməyə hazırlaşır. Bunun anonslarını “Azərbaycan Respublikasının 2018-ci il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Ziyad Səmədzadə verib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda xarici borclanma ilə bağlı strategiya hazırlanır. Ziyad Səmədzadə onu da bildirib ki, bu gün Azərbaycan dünyada ən az xarici borcu olan on ölkədən biridir. “Hesab edirəm ki, biz borclanmaya getməliyik. Çünki borc almayan və verməyən ölkəyə kredit verilmir. Ona görə Azərbaycan da xarici borclanmaya getməlidir. Biz xarici borclanmaya getməklə müasir texnoloji avadanlıqlar almalıyıq. Bu olmadan iqtisadiyyatı inkişaf etdirə bilmərik”. Amma komitə sədri onu da diqqətə çatdırıb ki, Prezident İlham Əliyevin tapşırığına əsasən hazırlanan xarici borclanma ilə bağlı xüsusi strategiya daha məsuliyyətli yanaşmanı təmin edəcək: “Bu borclanma iqtisadiyyatımızın daha da inkişafına təkan verəcək. Lakin hər istəyən borc ala bilməyəcək. Çünki bütün borclar ekspertizadan keçəcək. Lazımsız borclanmaya gedənlər isə məsuliyyətə cəlb olunacaq. Artıq bununla bağlı qanunvericiliyə müvafiq dəyişikliklər də edilib”.
Beləliklə, dövlətin orta və uzunmüddətli borc siyasəti strategiyası artıq qeyd olunan istiqamətdə tamam yeni vəziyyət yaradır. Məlumat üçün onu da bildirək ki, strategiyada borcun tədricən azaldılması üçün növbəti ildən başlayaraq dövlətin birbaşa və dövlət zəmanəti əsasında dövlət müəssisələrinin xarici kredit qurumlarından borc alınmasının sərt çərçivələri müəyyən olunub. Burada yalnız ölkənin prioritet hesab olunan layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün kredit vasitələrinin cəlb edilməsi nəzərdə tutulub. Bir mühüm məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycanın 2018-ci il üzrə daxili dövlət borclanmasının yuxarı həddi 700 milyon manat müəyyən edilib. Bu da 2017-ci ilə nisbətən 300 milyon manat və ya 30% azdır. Xarici dövlət borclanmasının yuxarı həddi 1 milyard manatdır və bu da 2017-ci ilə nisbətən 3,5 milyard manat və ya 77,8% azdır. Bununla yanaşı, dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin birbaşa borclanmasının da sərtləşdirilməsi istiqamətində zəruri addımlar atılıb. Bütün bunlar ona gətirib çıxaracaq ki, dövlət bundan sonra daha az xarici borclanmaya gedəcək. Eyni zamanada, qaytarılan məbləğlər sayəsində xarici borcların həcmində tədricən azalma gözlənir. Hazırda Azərbaycanın xarici dövlət borcu 7 milyard dollardan bir qədər artıqdır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula olan nisbəti heç 20 faizə belə çatmır. Xarici borc və onun ümumi daxili məhsula nisbətində Azərbaycan, hətta inkişaf etmiş ölkələrin çoxundan belə, əlverişli mövqedədir. Məsələn, hazırda dünyada ən böyük xarici borcu olan ölkələrdən biri qismində ABŞ çıxış edir. Ümumi daxili məhsulu 18,5 trilyon dollar təşkil edən ABŞ-ın, özəl sektor istisna olmaqla, borcu 21 trilyon dollara yaxınlaşır. ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi bildirir ki, ötən ilin sonunda dünyanın ən böyük iqtisadiyyatında adambaşına düşən xarici borc 61 min dollardan yuxarı olub. Bu il sözügedən rəqəmin daha da artması gözlənir. Borc həcminə görə ikinci sırada 9,5 trilyon dollarla İngiltərə gəlir. Üçüncü sırada 5,7 trilyon dollarla Fransa, dördüncü sırada 5,5 trilyon dollarla Almaniya yer alır. Dünyanın ikinci böyük iqtisadiyyatına sahib Çinin 1,6 trilyon dollar xarici borcu var. MDB ölkələrində də xarici borc həcmi xeyli yüksəkdir. Məsələn, Rusiyada bu göstərici 500 milyard dollara çatmaqdadır. Bu ölkələrin əksəriyyətində xarici borcun həcmi ÜDM-ə bərabər və ya ondan yüksəkdir. Azərbaycanda isə bu göstərici heç 20 faiz də təşkil etmir. Avropa Birliyi ölkələrinin “Maastrix“ razılaşmasına əsasən, dövlətin borcu ÜDM-nin 60 faizini ötməməlidir. Yəni bu həddən aşağı olan borc ağır borc deyil. Bu baxımdan Azərbaycanın mövqelərinin kifayət qədər əlverişli olması dərhal nəzərə çarpır. Digər tərəfdən, Azərbaycanda xarici borclanma ilə bağlı strategiya onu deməyə əsas verir ki, ölkənin qeyd olunan səpkidə borclarında əhəmiyyətli dərəcədə azalma baş verəcək. Bütün bunlar öz növbəsində Azərbaycanın maliyyə mövqelərini daha güclü hala gətirəcək.
Tahir TAĞIYEV
