Vüqar Bayramov: “Qonşu ölkələrdə milli valyutalara olan təzyiq və dekabrda gözlənilən tələb artımı kontekstində Azərbaycan Mərkəzi Bankı növbəti aya indidən hazırlaşmalıdır”
Gələcəkdə manatın məzənnəsinin möhkəmləndirilməsi bir sıra makro və mikroiqtisadi risqlərə gətirib çıxara bilər. Məlum olduğu kimi, bunu Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmov Milli Məclisin plenar iclasında 2018-ci il büdcə zərfinin müzakirəsi zamanı deyib.
E.Rüstəmov bildirib ki, ilin əvvəlindən Azərbaycan manatı 4 faiz, fevralın sonundan isə 11,5 faiz möhkəmlənib: “Son 9 ayda manat sonrakı artımın təzyiqi altında olub. Lakin bu, bir sıra makro və mikroiqtisadi risqlərə gətirib çıxara bilər. Bu, mikroiqtisadi baxımdan investisiyaların rəqabətqabiliyyətliyini və yeni ixrac istiqamətlərini destimullaşdıra və azalda bilər. Makroiqtisadi baxımdan isə tədiyə balansının pisləşməsinə və idxalın artmasına gətirib çıxara bilər”.
E.Rüstəmovun fikrincə, həyata keçirilən makroiqtisadi yenidən balanslaşma neft gəlirlərindən istifadəni əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verib. O bunu onunla əsaslandırıb ki, Neft Fondundan dövlət büdcəsinə transferin həcmi pik ilindəkindən 3 dəfə azalıb. Eyni zamanda, ölkənin strateji valyuta ehtiyatlarına həm nisbi, həm də mütləq qənaət edilib.
Görünən odur ki, manata iqtisadi proseslərlə əlaqədar olaraq müəyyən təzyiqlər olur. Ancaq buna rəğmən, əvvəlki kimi devalvasiya risqi yüksək deyil. Həmçinin, görülən kompleks tədbirlər sayəsində manata inam xeyli bərpa olunub. Bütün bu deyilənlərin fonunda, ümumilikdə E.Rüstəmovun manatla bağlı dəyərləndirmələrinə ekspertlər necə yanaşır?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə, Mərkəzi Bank indidən növbəti aya hazırlaşmalıdır. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “Qonşu ölkələrdə yenidən dolların milli valyutalara təzyiqinin artması müşahidə edilir. Bir sıra Qərb dövlətləri ilə münasibətləri pisləşən Türkiyədə artıq 1 dollar almaq üçün 4 lirəyə yaxın pul ödəmək lazımdır. Yalnız son 1 ay ərzində lirə dollara nisbətən 8 faizdən çox dəyər itirib. Rusiyada rubl hələlik dollar təzyiqlərinə davam gətirsə də, son 1 ayda rus pulunun kursu dollara nisbətən 4 faizə yaxın geriləyib. Digər qonşumuz Gürcüstanda isə lari qeyd edilən dövrdə 3 faizə yaxın dəyərsizləşib. Türkiyə və Rusiyada milli valyutaların məzənnəsinin dəyişməsi manata birbaşa olmasa da, dolayı təsir edir. Söhbət həm iqtisadi, həm də psixoloji təsirlərdən gedir. Belə ki, bu ilin 9 ayında 1.07 milyard dollarlıq qeyri-neft ixracatımızın 223 milyon dolları Türkiyənin payına düşür. Türkiyə qeyri-neft ixracatımızda 336 milyon dollar paya malik olan Rusiyadan sonra ikincidir. Azərbaycanla Türkiyə arasında illik ticarət dövriyyəsi isə 2 milyard 315 milyon dollardır. Bu ümumi ticarət dövriyyəmizin 13 faizindən çoxu deməkdir. Rusiya ilə ticarət dövriyyəmiz 2.05 milyard dollardır. Bu isə o deməkdir ki, sözügedən iki ölkə Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin dördə birini formalaşdırırlar. Bu isə kifayət qədər ciddi rəqəmdir. Qonşularımızda milli valyutaların dəyərsizləşməsi prosesi davam edirsə, bu həmin ölkələrlə qeyri-neft ixracatımıza təsirsiz ötüşməyəcək. Çünki həmin ölkələrdə idxal məhsullarının bahalaşması müşahidə ediləcək ki, bu da qeyri-neft məhsullarımızın sözügedən dövlətlərin bazarlarında rəqabət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Bütün bunların fonunda, öncədən də proqnozlaşdırdığımız kimi, dekabrda dollara tələbin artacağı gözlənir. Bu, dövlət və yerli müəssisələrin, eləcə də bankların xarici borc öhdəlikləri üçün cari maliyyə ilində son ayın olması, idxalın artması, bayramlarla bağlı olaraq xarici səfərlərin çoxalması o cümlədən FED-in qərarı kimi xarici faktorlarla əlaqədardır. Buna görə də qonşu ölkələrdə milli valyutalara olan təzyiq və dekabrda gözlənilən tələb artımı kontekstində Azərbaycan Mərkəzi Bankı növbəti aya indidən hazırlaşmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
