Rəşad Həsənov: “Rüsumlara yenidən baxılması və prosesin təkmilləşdirilməsi, tariflərin iqtisadiyyatın çağırışlarına uyğun formaya və həcmə salınması mühüm məsələlərdən biridir”
Gələn ildən Azərbaycanda yeni idxal və ixrac gömrük rüsumları tətbiq olunacaq. Belə ki, Nazirlər Kabineti bununla əlaqədar “Azərbaycan Respublikasının xarici iqtisadi fəaliyyətin mal nomenklaturası, idxal gömrük rüsumlarının dərəcələri və ixrac gömrük rüsumlarının dərəcələri”ni təsdiq edib. Yeni qərar 2018-ci il 1 yanvar tarixindən qüvvəyə minir.
Nazirlər Kabineti müvafiq olaraq 2001-ci il 12 aprel tarixli, 80 nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənmiş “Azərbaycan Respublikasının ərazisinə gətirilən mallar üzrə gömrük idxal rüsumlarının dərəcələri” və “Azərbaycan Respublikasından ixrac zamanı ixrac gömrük rüsumuna cəlb olunan malların siyahısı və ixrac rüsumlarının dərəcələri”ni ləğv edib.
Nazirlər Kabineti gömrük-tarif mexanizminin daha da təkmilləşdirilməsi yolu ilə xarici iqtisadi fəaliyyətin səmərəliliyinin artırılması, ölkədə rəqabətə davamlı məhsulların istehsalı, daxili bazarın qorunması və qeyri-neft sektorunun davamlı inkişafında dövlət dəstəyinin daha da gücləndirilməsi, idxal rüsumlarının çoxpilləli sistemdən azpilləli sistemə keçirilməsi və digər bu kimi məsələlərlə əlaqədar belə bir qərar qəbul edib.
Onu da qeyd edək ki, bir müddət əvvəl Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Aydın Əliyev jurnalistlərə açıqlamasında sözügedən məsələ ilə bağlı yeniliklərin olacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, hazırda mövcud olan beşpilləli sistem aradan qaldırılacaq: “Təbii ki, son qərarı hökumət verəcək. Həmçinin, yerli istehsal üçün tələb olunan xammalın idxal rüsumlarının azaldılması məsələsinə də baxılacaq. Ölkədə istehsal olunan məhsulların idxal dərəcələrinin 10-15 dərəcəyə qaldırılması normal haldır. Biz bununla daxili istehsalı qorumağa çalışırıq. Yerli istehsalın formalaşmasına istiqamətlənən addımlar məhsulların idxalında liberallaşmaya yol açmalıdır”.
Maraqlıdır, ekspertlər yeni idxal və ixrac gömrük rüsumlarının tətbiq olunmasına necə yanaşırlar? Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov buna müsbət prizmadan yanaşır. Oun fikrincə, 2014-cü ilədək Azərbaycanda gömrük siyasətinin formalaşması ölkə iqtisadiyyatının mövcud konyunkturuna uyğun hesablanmamışdı: “Burada əsasən broker fəaliyyət göstərirdi. Bu broker də hər bir yük üçün qeyri-rəsmi formada ödənişlər alırdı. Ümumiyyətlə götürəndə, tarif və rüsumlar yüksək müəyyənləşdirilmişdi ki, bu qəbildən olan qeyri-rəsmi ödənişləri daha asan şəkildə əldə etmək mümkün olsun. Ancaq 2015-ci ilin əvvəlində gömrük sistemində korrupsiyaya qarşı aparılan tədbirlər nəticəsində bu broker tamamilə ləğv olunub və prosesin şəffaflaşdırılması istiqamətində addımlar atılmağa başlanıb. Belə bir şəraitdə məlum oldu ki, mövcud rüsumların, eyni zamanda, əlavə dəyər vergisi siyasətinin dəyişdirilməsinə ciddi ehtiyac var. Çünki iqtisadiyyatın çağırışlarına uyğun deyil. Məsələn, Azərbaycanda bəzi məhsulların fəal istehsalı olmadığı halda, bunlara yüksək rüsumlar tətbiq olunur. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda rüsumlar 0 faizdən 15 faizədəkdir. Ölkədə istehsal edilmədiyi halda, bəzi məhsullara 15 faizədək faizlər tətbiq olunur. Amma bəzi məhsullar var ki, onların yerli istehsalı olduğu halda, əksinə, onlara tətbiq edilən rüsumların da səviyyəsi kifayət qədər aşağıdır. Belə bir şəraitdə rüsumlara yenidən baxılması və prosesin təkmilləşdirilməsi, tariflərin iqtisadiyyatın çağırışlarına uyğun formaya və həcmə salınması mühüm məsələlərdən biridir. Çünki yerli istehsal müdafiə olunmalıdır. Müdafiə mexanizmlərindən biri də məhz rüsum siyasətidir. Nisbətən yüksək rüsumların tətbiq edilməsi yolu yerli istehsalın daxili bazarlarda, ən azından, rəqabətliliyini təmin etməkdir. Ölkəyə idxal olunan xammala tətbiq olunan rüsumlara güzəştlər etməklə xammalın maya dəyərini aşağı salıb son nəticədə yerli istehsala şərait yaratmaq lazımdır. Məhsul ölkədə istehsal olunmursa, onun əlçatanlığını təmin etmək, aşağı qiymətə satışını təşkil etmək məqsədilə bunlara aşağı faizlər tətbiq olunmalıdır. Növbəti dövrlərdə artıq bu istiqamətdə addımlar atılacaq. Çünki bu təkmilləşdirmə, eyni zamanda, strateji yol xəritələrinin də tələblərindən hesab olunur”.
Vidadi ORDAHALLI
