Qadir Bayramlı: “Aqrar sığortanı yoluna qoymaq, gübrə təminatını yaxşılaşdırmaq və zəmanətli alış sisteminin tətbiqi lazımdır”
Azərbaycanda qənd və şəkər tozu istehsalı kəskin azalıb. Rəsmi statistik rəqəmlərin analizinə əsasən, 2017-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında 190,8 min ton qənd və şəkər tozu istehsal edilib. Bu, 2016-cı ilin 10 ayı ilə müqayisədə 46,5% azdır. Qeyd edək ki, 2016-cı ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda 356,6 min ton qənd və şəkər tozu istehsal edilib.
İstehsal azaldığından, idxal artır. Belə ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 2017-ci ilin 10 ayı ərzində Azərbaycana 151 milyon dollar dəyərində 328 min ton şəkər idxal edilib. Bu, 2016-cı ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 51 faiz çoxdur. 2017-ci ilin 10 ayı ərzində Azərbaycandan 36,5 milyon dollar dəyərində 56 min ton şəkər ixrac edilib.
Azərbaycanda şəkər tozu istehsalçısı “Azərsun Holdinq”dir. Holdinqin 2006-cı ildə istifadəyə verdiyi İmişli Şəkər Zavodunun illik gücü 300-350 min ton civarındadır. Rəsmi statistika və zavodun istehsal gücünün müqayisəsini apararaq qeyd etmək olar ki, İmişli Şəkər Zavodu yarı gücü ilə işləyir. İmişli Şəkər Zavodu xammalının bir qismini şəkər çuğunduru yetişdirən yerli torpaq mülkiyyətçilərindən, digər hissəsini isə idxal olunan xam şəkər hesabına təmin edir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın Ukraynadan şəkər tozu idxalı artıb. Ən çox sözügedən ölkədən şəkər tozu idxal edilir.
Bütün hallarda, ölkədə qənd və şəkər tozunun istehsalının kəskin azalması səbəbini ekspertlər hansı amillərlə əlaqələndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı bunun səbəbini bir neçə amillə əlaqələndirdi: “Başlıca səbəbi onunla bağlıdır ki, ölkədə şəkər çuğunduru becərənlər qiymətdən məmnun deyil. O üzdən, istehsalda maraqlı deyillər. Sözügedən məhsulun mənfi tərəfi odur ki, istehsal olunandan sonra çox tez emal olunmalıdır. Problem ondadır ki, yetərincə emal müəssisəmiz yoxdur. Cəmisi bir belə müəssisə var. Ona görə də bu problemlər həll olunmalıdır. Yəni fermer vaxtında məhsulu yığıb təhvil versin və onu qane edəcək səviyyədə pul alsın. Belə olsa, o zaman istehsal artacaq. Çünki ölkədə şəkər çuğunduru istehsalı üçün lazım olan qədər imkanlar var. Rayonların böyük əksəriyyətində bunun istehsalı mümkündür. Başqa bir tərəfdən, şəkər çuğunduru istehsalı ilə bağlı fermerlərdə lazım olan qədər məlumat yoxdur. Həmçinin, bunun maarifləndirmə səviyyəsi də aşağıdır. Son dövrdə bəzi kənd təsərrüfatı bitkiləri sahələrinin artırılması hesabına şəkər çuğunduru sahələrini azaltmaq lazım deyil. Ona görə ki, şəkər çuğunduru Azərbaycan üçün önəmli bitkidir. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı texnikası təminatını yaxşılaşdırmaq lazımdır. Suvarmanı təmin etmək lazımdır. Aqrar sığortanı yoluna qoymaq, gübrə təminatını yaxşılaşdırmaq və zəmanətli alış sisteminin tətbiqi lazımdır. Yalnız o zaman istehsalı artırmaq olar. Yəni ölkədə bununla bağlı imkanlar var, sadəcə, fermerlərə lazımi təkliflər edilmədiyi üçün belə vəziyyət yaranıb”.
Vidadi ORDAHALLI
