Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda gələn il üçün dövlət büdcəsinin tərtibi zamanı neftin baza qiyməti 45 dollar səviyyəsində götürülüb. Sənəddə deyilir ki, gələn il dünya bazarında neftin qiymətinin 50 dollar ətrafında dəyişəcəyi proqnozlaşdırılır.
Bu, 2017-ci ildəki analoji baza qiymətindən 12,5% və yaxud 5 dollar çoxdur. Amma real vəziyyətin təhlili göstərir ki, neftin bu gedişlə minimal qiyməti 60-65 dollar ətrafında dəyişəcək. Bu da, öz növbəsində, neft satışından Azərbaycanın və digər hasilatçı ölkələrin daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir.
Elə cari il üçün də ölkəmizin neft gəlirlərinin nəzərdə tutulduğundan artıq olması gözlənir. Çünki dünya birjalarında neftin qiyməti bahalaşmaqda davam edir. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Layt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti artıq 55,78 dollar, Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 62,31 dollar təşkil edir. Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı “AzəriLayt” markalı xam neftin 1 barrelinin də qiyməti 0,73 dollar və yaxud 1,16% artıb. İndi Azərbaycan neftinin qiyməti 64 dollara çatır. Cari ilin dövlət büdcəsində isə neftin bir barrelinin qiyməti 40 dollardan hesablanıb. Yaranmış vəziyyətdə neft gəlirlərinin həcminin daha çox olması gözlənir. Eyni zamanda bu hal ölkənin valyuta ehtiyatlarının həcminin sürətlə artmasına təkan verir. Artıq cari ildə valyuta ehtiyatlarının həcminin 3 milyard dollardan çox artması məlumdur. İlin sonuna kimi bu göstəricinin 4 milyard dollara çatması proqnozlaşdırılır. Gələn il ərzində isə valyuta ehtiyatlarında daha çox artım gözlənir. Elə Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) da 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) valyuta ehtiyatlarının artacağını proqnozlaşdırır. BVF-nin proqnozlarına əsasən, 2017-ci ilin yekunları üzrə AMB-nin valyuta ehtiyatları cari ildə 20% artacaq. 2018-ci ildə isə AMB-nin valyuta ehtiyatları 5,7 milyard dollara qədər artacaq. Bu da 2017-ci illə müqayisədə 18,8% artım deməkdir. Dövlət Neft Fonduna da daha çox həcmdə valyuta ehtiyatlarının cəmləşməsi gözlənir.
Hesab edilir ki, neftin qiymətinin artması fonunda valyuta ehtiyatlarının həcmində daha çox artım olacaq. Neftin qiyməti isə müəyyən hadisələr fonunda qalxmaqda davam edir. Bu, ilk növbədə OPEK və qeyri-OPEK ölkələri arasında əldə edilən razılaşma ilə bağlıdır. Artıq Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Xaled ben Abdel al-Faleh OPEK və qeyri-OPEK ölkələrini (OPEK+) neft ehtiyatlarının azaldılması istiqamətində intensiv fəaliyyəti davam etdirməyə çağırıb. “Missiya, yəni hasilatın ixtisarı başa çatmayıb, biz bunun üçün çox iş görməliyik”. Onun sözlərinə görə, sazişin iştirakçısı olan bütün ölkələr etiraf edir ki, zəruri iş heç də axıradək yerinə yetirilməyib. Xatırladaq ki, mövcud razılaşmanın müddəti 2018-ci il martın 31-də başa çatır. Amma artıq məlumatlar var ki, razılaşmanın müddəti 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılacaq. Artıq bu xəbərlər bazarlara təsir edərək neft qiymətlərini yüksəldir. Bundan başqa, məlumdur ki, ABŞ-da aktiv neft quyularının sayı, son məlumatlara əsasən, daha 8 ədəd və ya 1,09% azalaraq 729 ədəd təşkil edib. Hazırda aktiv quyuların sayında müşahidə olunan azalmanın səbəbi kimi baş vermiş qasırğalar göstərilir. Elə bu da neftin qiymətini artıran daha bir faktor qismində çıxış edir.
Daha bir məqam Səudiyyə Ərəbistanında son dövrlərdə baş verənlərdir. Burada şahzadələrin, bir neçə sabiq və fəaliyyətdə olan nazirin həbs edilməsi dünya mətbuatının xüsusi gündəmindədir. Kral ailəsinin üzvləri arasından həbs olunanların sayı artıq 30-a çatıb. “Əl-Həyat” kanalı bildirib ki, kral Salman Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komitəsi yaradaraq oğlu Məhəmməd bin Salmanı həmin qurumun rəhbəri təyin edib. Komitənin yaradılmasından bir neçə saat sonra həbslər başlayıb. Həbs olunanlar korrupsiya və rüşvətxorluqda, çirkli pulların yuyulmasında ittiham olunur.
Ölkəni tərk etmək cəhdlərinin qarşısının alınması üçün Səudiyyə Ərəbistanının hava limanlarında nəzarət gücləndirilib. Artıq baş verənlərin Səudiyyə Ərəbistanında neft hasilatına ciddi təsir göstərəcəyi barədə rəylər var. Elə bu amil də neftin qiymətini durmadan artıran faktorlardan biri sayılır. Bundan əlavə, Yaxın Şərqin neftlə zəngin ölkələri də neftin qiymətinin qalxması üçün birgə fəaliyyət göstərmək niyyətindədir. Çünki aşağı qiymət olması halında burada maliyyə böhranı başlayacağı proqnozlaşdırılır. Fars körfəzi ölkələrinin valyutalarının ABŞ dollarına bağlı olması amili isə neftin qiymətinin düşməsi zamanı önəmli iqtisadi çətinlik yaradır. Qeyd edək ki, neftin hazırkı qiyməti də bəzi ölkələrin büdcəsinin balanslaşdırılmasına kömək etmir. Belə ki, Beynəlxalq Valyuta Fondunun hesablamalarına görə, Səudiyyə Ərəbistanı üçün balanslaşdırılmış büdcə olması məqsədilə neftin qiyməti 73,1 dollar, Bəhreyn üçün 99 dollar olmalıdır. Fars körfəzinin digər ölkələri üçün də minimal qiymət 70-80 dollar arasında dəyişir. İndi bu ölkələrin birgə fəaliyyəti neftin qiymətinin yaxın tezlikdə 70 dollarıq həddi də keçməsinə gətirib çıxara bilər.
Tahir TAĞIYEV
