Bu gün ölkə hökumətinin diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələlərdən biri də qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin artırılmasıdır. Bunun üçün vacib məqamlardan biri valyutalar nisbəti, manatın məzənnəsidir. Elə bu səbəbdən hökumət manatın digər valyutalar, o cümlədən dollara nisbətdə məzənnəsinə yenidən müdaxilə etmək məcburiyyətindədir.
Məsələ burasındadır ki, dünya maliyyə bazarlarında baş verən proseslər son günlərdə dolların məzənnəsinin yenidən zəifləməyə doğru getdiyini göstərir. Bu durumda manatın da yenidən dollara nisbətdə məzənnəsinin artma ehtimalı yüksək dəyərləndirilir. Bunu şərtləndirən səbəblərdən biri də
ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) növbəti iclasında qəbul etdiyi qərardır. Belə ki, iclasın yekunlarına əsasən, FES baza uçot dərəcəsini illik 1-1,25 faiz səviyyəsində sabit saxlayıb.
Federal Ehtiyatlar Sistemi rəsmilərinin açıqlamasında bildirilir ki, 4,5 trilyon dollara qədər artan maliyyə balansının azaldılmasına yaxın vaxtlarda başlanacaq. Qurum bəyan edib ki, ABŞ-ın əmək bazarı möhkəmlənməkdədir, iqtisadi aktivlik isə mülayim artım nümayiş etdirir. İllik inflyasiya hələ də mərkəzi bankın hədəf göstəricisi olan 2%-dən aşağı olaraq qalır.
Hələlik isə məlum qərar dolların dünya birjalarında ucuzlaşması ilə müşayiət olunmaqdadır. Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsinin sabit saxlanması barədə qəbul etdiyi qərardan sonra dolların indeksi 2016-cı ilin iyun ayından etibarən minimum həddə enib.
Dolların ABŞ-ın altı əsas ticarət tərəfdaşının valyutasından ibarət səbətə nisbətən məzənnəsi 0,04% azalaraq 93,36 bəndədək zəifləyib. Avronun dollara qarşı məzənnəsi 1,1747 dollaradək bahalaşıb. Belə vəziyyətdə Azərbaycanda da avronun bahalaşması müşahidə olunur. Dolların isə bu gedişlə daha da zəifləməsi gözlənir. Amma ekspertlər bu vəziyyətin qeyri-neft sektorunda ixracın həcminin artmasına müəyyən əngəllər yarada biləcəyini vurğulayır. Elə bu səbəbdən hesab edilir ki, hökumət dolların məzənnəsini, ən azından, indiki həddə saxlamağa çalışacaq. Baş verənləri şərh edən iqtisadçı Vüqar Bayramov ilk olaraq diqqəti ona yönəldir ki, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının artması, eləcə də manat bazasının müqayisəli çoxalması da bazara hələlik birbaşa təsir göstərməyib: "Baş bankın son açıqlamasına görə, həm valyuta ehtiyatlarında, həm də pul bazasında artım müşahidə edilib. Belə ki, bankın valyuta ehtiyatları 4,964 milyard dollar, pul bazası isə 8,274 milyard manata çatıb. Bununla belə, hər iki göstərici 2014-cü illə müqayisədə yenə də aşağıdır. Belə ki, pul bazası sözügedən ildə 11,866 milyard manat idi. Eyni zamanda, həmin il Mərkəzi Bankın ehtiyatları 15 milyard dollardan çox olub. Bu isə ondan xəbər verir ki, xüsusən 2014 və 2015-ci illərdə Mərkəzi Bank öz ehtiyatları ilə valyuta bazarına intervensiya etmək məcburiyyətində qalıb".
O qeyd edib ki, bu göstəricilər fonunda ən çox verilən sual manatın məzənnəsinin necə olması ilə bağlıdır:"Əvvəllər də qeyd etdiyimiz kimi, manat bazası milli valyutanın məzənnəsinə təsir göstərən əsas faktor olsa da, idxalın azalması, dollarlaşma səviyyəsi və neftin satışından daxilolmalar məzənnəyə təsir göstərməkdədir. İdxalın azalması və neftin bir barrelinin qiymətinin 50 dollar ətrafında dəyişməsi tədiyyə balansına birbaşa təsir göstərir. 2017-ci ilin ikinci yarısında manatın məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsində Mərkəzi Bankın mövqeyi yenə də aparıcı olacaq. Mərkəzi Bank son aylar rəsmi məzənnəni çox cüzi dəyişməklə, həmçinin cəmiyyətə kursun volatilliyi ilə bağlı mesaj verməyə çalışır. Aydındır ki, hərraca çıxarılan dolların əksər hallarda hamısı satılmadığı üçün, bazar qaydalarına görə, milli valyutanın kursu yüksəlməlidir. Amma hiss olunur ki, Mərkəzi Bank manatın kəskin möhkəmlənməsində də maraqlı görsənmir. Bu baxımdan, növbəti dövr üçün məzənnənin necə dəyişəcəyini proqnozlaşdıran zaman dollara tələbin necə dəyişəcəyinə diqqət yetirmək lazımdır". Ekspert bildirib ki, ilin sonunadək dollara tələbin yüksəlməsinin məzənnəyə necə təsir etməsi birbaşa Mərkəzi Bankın mövqeyindən asılı olacaq. Mərkəzi Bank isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dolların məzənnəsinin sabit qalmasında maraqlıdır. Əsas səbəb qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin artmasının davamlı xarakter almasına nail olmaqdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, artıq qeyri-neft sektoru özü də Azərbaycana gedərək daha çox valyuta gətirməyə başlayıb. Bu vəziyyətdə manatın istər-istəməz güclənməsi qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
