Dolların dünya bazarlarında mövqeyinin yenidən güclənməyə başlaması avro və digər valyutaların məzənnəsində yeni azalmalara səbəb olub. Ekspertlər bu prosesin müəyyən müddət davam etməsini gözləyir. Amma belə vəziyyətdə dünya ticarətində ucuzlaşan avroya tələbin artması istisna olunmur.
Bir çox ölkələr, o cümlədən Azərbaycan ticarətdə, dollardansa, məhz avrodan istifadəyə üstünlük verə bilər. Çünki avro ilə ticarət dollarla müqayisədə daha sərfəli olacaq.
Dolların məzənnə artımı, öz növbəsində, ondan istifadəyə meylin azalmasına səbəb olur. Bu valyutada gözlənilən yeni bahalaşma isə xarici ticarətdə ondan istifadənin azalmasını da şərtləndirir. Hələlik isə dolların məzənnəsinin daha da yüksəlməsi gözlənir. Bunu Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) mövqeyi də təsdiq edir. FES rəhbəri Cannet Yellen ABŞ Senatındakı çıxışında bildirib ki, ABŞ iqtisadiyyatında yeni iş yerlərinin açılması və inflyasiya göstəricisində müşahidə olunan yüksəlişlə Federal Ehtiyat Sistemi uçot dərəcəsinin yaxın perspektivdə artırılması imkanı əldə edib. FES rəhbəri faizləri artırmaq üçün çox uzun müddət gözləməyin risqli olduğunu deyib və belə olarsa, gələcəkdə daha kəskin faiz artırmaq məcburiyyətinin yarana biləcəyini vurğulayıb. C.Yellen hazırda ABŞ iqtisadiyyatının mərhələli faiz artımına izn verdiyini söyləyib: "Uçot dərəcəsinin artımına səbəb olacaq amillər artıq xeyli güclənib. Bunun nəticəsində ABŞ-da iqtisadi artım tempi və inflyasiya 2% səviyyəsinə yaxınlaşır. Məşğulluğun səviyyəsi ilə bağlı qarşımıza qoyulan hədəflərə də çatmaqdayıq. Hazırkı uçot dərəcəsi istehsalı təşviq edir. Lakin istehsal bir qədər də böyüyə bilər. Bəzi xırda risqlər uçot dərəcəsinin asta templərlə artırılmasını zəruri edir". Bu fonda FES-in dekabrın 13-14-də keçiriləcək növbəti iclasında uçot dərəcəsinin artırılması ehtimalları çox yüksəkdir. ABŞ iqtisadiyyatı ilə bağlı açıqlanan son statistik rəqəmlər analitiklərin bununla bağlı ehtimallarını normal şərtlərdə 100%-ə çatdırıb. "Bloomberg" agentliyi bu xüsusda yazır: "Analitiklər noyabr ayında uçot dərəcəsinin artırılmayacağına işarə edirdi və elə də oldu. Səbəb aydın idi, qarşıdan prezident seçkiləri gəlirdi. Lakin seçkilərdən sonra proseslər tam fərqli məcrada cərəyan edir. Buna görə dekabrda keçiriləcək iclasda uçot dərəcəsinin artırılması ehtimalı ən yüksək həddə çatıb".
"Royal Bank of Canada"nın iqtisadçısı Su-Lin On bildirib ki, prezident seçilən Donald Trampın vergi yükünün azaldılması və infrastruktura investisiyaların artırılması ilə bağlı vədləri investorları ümidləndirir: "ABŞ-da iqtisadi artım tempi 2017-ci və sonrakı illərdə daha da sürətlənəcək. Tramp və onun komandası bizi ümidləndirir, lakin onlardan daha çox şəffaflıq gözləyirik". Sent Luis ştatının Federal Ehtiyatlar Bankının prezidenti Ceyms Bullard da dekabrda keçiriləcək toplantıda uçot dərəcəsinin artırılacağına işarə edib: "Böyük ehtimalla, dekabrda gözlədiyimiz baş verəcək və bir artım monetar siyasəti neytral vəziyyətə gətirmək üçün yetərlidir". Boston ştatının Federal Ehtiyatlar Bankının prezidenti Erik Rozenqren isə bildirib ki, yalnız fövqəladə hadisənin baş verməsi FES-i uçot dərəcəsinin artırılması fikrindən daşındıra bilər. FES-in Direktorlar Şurasının üzvü Daniel Tarullo da qeyd edib ki, faiz dərəcələrinin artırılması əvvəlki dövrlə müqayisədə hazırda daha realdır. Filadelfiya ştatının Federal Ehtiyatlar Bankının prezidenti Patrik Harker qarşıdan gələn toplantıda uçot dərəcəsinin 0,25% artırılmasının tərəfdarı olduğunu bildirib. Bütün bunlar isə dolların daha da bahalaşmasına rəvac verir. Yaranmış durumda avronun dollara qarşı məzənnəsi daha 0,4% geriləyərək 1,06-ya düşüb. Ekspertlər isə ilin sonuna kimi dolların avrodan baha olmasını istisna etmir. Məhz bu vəziyyət xarici ticarətdə avrodan istifadəni daha cəlbedici edir. Qeyd edək ki, avronun dünyada tək dollara qarşı deyil, beş ən güclü valyutaya qarşı ucuzlaşmasının əsas səbəbi Avropa Bankının avrozonada iqtisadi durğunluq üzündən tətbiq etdiyi "iqtisadi canlandırma proqramı"ı ilə bağlıdır. Bu proqramın tərkib hissələrindən biri də hər ay bazara 80 milyard avroluq likvidlik axıtmaqdır. Bu fonda avro manata qarşı da nisbətən müəyyən qədər dəyər itirməkdədir. Xatırladaq ki, Azərbaycan xaricdən idxal etdiyi mal və məhsulu dollar və avro ilə alır. Hazırda avronun dollarla müqayisədə ucuzlaşması fonunda avrozonadan olan mal və məhsulların da qiymətinin ucuzlaşdığı müşahidə olunur. Bu əsasda da, belə görünür, hazırda avro ilə mal almaq daha sərfəlidir.
Ekspertlərin fikrincə, indiki vəziyyətdə Avropa Mərkəzi Bankının avronu bilərəkdən dəyərsizləşdirməsinin əsas səbəbi budur ki, Avropanın ixracat əmsalı artsın və iqtisadi canlanma yaransın. Ona görə avrozonaya daxil olan ölkələrin də marağındadır ki, avro ucuzlaşdıqda daha çox mal və məhsul ixrac edə bilsinlər. Qeyd olunduğu kimi bu, Azərbaycan üçün də keçərlidir. Çünki dollar zonasına nisbətən avrozonada bir-birini əvəzləyə bilən mal və məhsulun Azərbaycana idxalı daha sərfəli hala gəlir. Bu gedişlə xarici ticarətdə avrozonadan mal gətirməyə maraq daha da arta bilər. Əvəzində isə dollarla idxal həcminin azalması gözlənir. Məhz bu durum xarici ticarətdə avronun çəkisini də artırır.
Tahir TAĞIYEV
