İs­teh­lak­çı­la­rın key­fiy­yət­li ener­ji tə­mi­na­tı: gö­rül­müş iş­lər, re­al və­ziy­yət və perspek­tiv­lər

Mü­a­sir hə­yat­da elektrik ener­ji­si­nin ro­lu əvəz­siz­dir. Uzun il­lər ön­cə­ni xa­tır­la­saq, o vaxt elektrik ener­ji­sin­dən is­ti­fa­də edən­lə­rin sa­yı həd­din­dən az idi. Azər­bay­ca­nın ək­sər böl­gə­lə­rin­də elektrik ener­ji­si tə­mi­na­tı yox idi. Öl­kə­mi­zin sə­na­ye mü­əs­si­sə­lə­ri müm­kün olan qə­dər elektrik ener­ji­sin­dən is­ti­fa­də edir­di­lər. Əha­li isə Ba­kı­da az-çox tə­min olu­nur­du. Am­ma Ba­kı­dan kə­nar­da ya­şa­yan in­san­lar, de­mək olar ki, elektrik ener­ji­si­nin nə ol­du­ğu­nu bil­mir­di, ya­xud da on­dan cü­zi miq­dar­da is­ti­fa­də edir­di.

Hə­yat çox sü­rət­lə in­ki­şaf et­di. Elektrik ener­ji­si həm iq­ti­sa­diy­ya­tın - sə­na­ye­nin, kənd tə­sər­rü­fa­tı­nın, həm də in­san­la­rın hə­ya­tı­nın, mə­i­şə­ti­nin bü­tün sa­hə­lə­ri­nə da­xil ol­du. Çün­ki bu­nu ar­tıq el­mi-tex­ni­ki tə­rəq­qi tə­ləb edir­di.

Yüz il­dən ar­tıq ta­ri­xi olan Azər­bay­can elektrik ener­ge­ti­ka­sı­nın vü­sət­li in­ki­şaf döv­rü 1970-ci il­dən baş­la­yıb.

Azər­bay­can­da elektrik ener­ge­ti­ka­sı­nın in­ki­şaf döv­rü

Mər­hum pre­zi­dent Hey­dər Əli­yev res­pub­li­ka­nın elektrik ener­ji­si­nə tə­lə­ba­tı­nı yer­li im­kan­lar he­sa­bı­na ödə­mə­yi və xal­qı­mı­zı fa­si­lə­siz, key­fiy­yət­li elektrik ener­ji­si ilə tə­min et­mə­yi qar­şı­ya məq­səd qo­ya­raq, bu is­ti­qa­mət­də gər­gin fə­a­liy­yət gös­tə­rib. 1970-1980-ci il­lər ər­zin­də ümum­mil­li li­der iq­ti­sa­diy­ya­tın in­ki­şa­fı və so­si­al və­ziy­yə­tin da­ha da yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di­lə ilk növ­bə­də ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi sis­te­mi­nin möh­kəm bü­növ­rə­si­ni ya­rat­ma­ğı, neft-qaz sə­na­ye­si­ni və elektro­e­ner­ge­ti­ka sa­hə­si­ni ye­ni tex­ni­ka və tex­no­lo­gi­ya əsa­sın­da güc­lən­dir­mə­yi məq­sə­də­uy­ğun he­sab edib.

1993-cü ilin iyu­nun­da Hey­dər Əli­yev xal­qın is­tə­yi və tə­kid­li tə­lə­bi ilə ha­ki­miy­yə­tə qa­yıt­dıq­dan, müs­tə­qil Azər­bay­can döv­lə­ti­ni dün­ya­nın si­ya­si xə­ri­tə­sin­dən si­lin­mək­dən, bir döv­lət ki­mi məhv ol­maq­dan xi­las et­dik­dən son­ra iq­ti­sa­diy­ya­tı dir­çəltmək, onu ye­ni­dən in­ki­şaf yo­lu­na çı­xar­maq üçün dü­şü­nül­müş stra­te­gi­ya hə­ya­ta ke­çir­di. Hə­min ərə­fə­də, iq­ti­sa­diy­ya­tın bü­tün sa­hə­lə­rin­də ol­du­ğu ki­mi, elektro­e­ner­ge­ti­ka sis­te­min­də də bö­yük böh­ran və­ziy­yə­ti ya­ran­dı və sis­te­min ahəngdar işi po­zul­du. Ener­ji təc­hi­za­tı sa­hə­sin­də bü­tün öl­kə­də, o cüm­lə­dən pay­taxt Ba­kı­da da­ğıl­mış tə­sər­rü­fat hökm sür­mək­də idi. Ümum­mil­li li­der ener­ji sis­te­mi­ni böh­ran­dan çı­xar­maq, onun mad­di-tex­ni­ki ba­za­sı­nı ye­ni­ləş­dir­mək və möh­kəm­lən­dir­mək, da­ğı­dıl­mış elektrik tə­sər­rü­fa­tı­nı bər­pa et­mək üçün məq­səd­yön­lü, ge­niş­miq­yas­lı təd­bir­lər hə­ya­ta ke­çir­mə­yə baş­la­dı.

Öl­kə­miz­də elektrik ener­ji­si is­teh­sa­lı po­ten­si­a­lı­nın ar­tı­rıl­ma­sı­na na­il olun­ma­sı ümum­mil­li li­de­rin apar­dı­ğı iq­ti­sa­di və so­si­al si­ya­sə­tin uğur­lu nə­ti­cə­si idi.

Mə­lu­mat üçün bil­di­rək ki, öl­kə baş­çı­sı İl­ham Əli­ye­vin 10 fev­ral 2015-ci il ta­rix­li, 1045 say­lı Sə­rən­ca­mı­na əsa­sən, "Ba­kı­e­lektrik­şə­bə­kə" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti­nin adı də­yiş­di­ril­di və ye­ni "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti ya­ra­dıl­dı. Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin "İşıq­lı Azər­bay­can" la­yi­hə­si­nin re­al­laş­dı­rıl­ma­sı çər­çi­və­sin­də bu işi ye­ni ya­ra­dı­lan "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti­nə tap­şır­ma­sı qü­rur­ve­ri­ci faktdır. "Azə­ri­şıq" ASC-nin kol­lek­ti­vi bun­dan son­suz şə­rəf duy­du­ğu­nu bil­di­rir və Ba­kı­da hə­ya­ta ke­çi­ri­lən is­la­hat­la­rın bü­tün Azər­bay­ca­nı əha­tə et­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də, öl­kə­mi­zin uc­qar ya­şa­yış mən­tə­qə­lə­ri­nin be­lə nu­ra bə­lən­mə­si na­mi­nə yo­rul­ma­dan və if­ti­xar­la ça­lış­dı­ğı­nı bə­yan edir.

"Azə­ri­şıq" ASC-nin mis­si­ya­sı...

"Azə­ri­şıq" ASC-nin əsas mis­si­ya­sı is­teh­lak­çı­la­rı eti­bar­lı, təh­lü­kə­siz və sə­mə­rə­li elektrik ener­ji­si ilə təc­hiz et­mək, ye­ni tex­no­lo­gi­ya­la­rın tət­bi­qi, mad­di-tex­ni­ki ba­za­nın mü­a­sir­ləş­di­ril­mə­si və on­dan sə­mə­rə­li is­ti­fa­də et­mək, elektrik ener­ji­si is­teh­sal­çı­la­rı ilə əmək­daş­lıq­da di­ver­si­fi­ka­si­ya­nı tə­min et­mək, ən mü­a­sir tex­no­lo­ji ye­ni­lik­lə­rə əsas­la­nan ida­rə­et­mə­ni for­ma­laş­dır­maq, is­teh­lak­çı­la­ra gös­tə­ri­lən xid­mə­tin key­fiy­yə­ti­ni yük­sək sə­viy­yə­də tə­min et­mək və da­im tək­mil­ləş­dir­mək, elektrik ener­ji­si­nin tex­no­lo­ji sər­fiy­ya­tı­nı mi­ni­mum sə­viy­yə­yə en­dir­mək­dir.

Ha­zır­da res­pub­li­ka­nın bü­tün RET­Sİ-lər­də­ki elektrik şə­bə­kə­lə­rin­də ye­ni güc mər­kəz­lə­ri ya­ra­dı­lıb, bü­tün qə­sə­bə və kəndlər, bü­töv­lük­də ya­şa­yış mən­tə­qə­lə­ri da­ya­nıq­lı və key­fiy­yət­li elektrik ener­ji­si ilə tə­min olu­nub.

"Azə­ri­şıq" ya­ra­dı­lar­kən üzə­ri­nə çox bö­yük və­zi­fə­lər qo­yu­lub. Bu və­zi­fə­lər şə­rəf­li ol­maq­la, çox bö­yük mə­su­liy­yət tə­ləb edir. Döv­lət baş­çı­sı da öz nit­qin­də bu mə­sə­lə­yə to­xu­na­raq bun­la­rı de­yib: "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti bu il (2015-ci il) ya­ra­nıb. Cə­miy­yə­tin qar­şı­sın­da və­zi­fə qo­yu­lub ki, böl­gə­lər­də elektrik ener­ji­si ilə təc­hi­zat Ba­kı­da­kı ki­mi ol­sun. Çox sa­də bir gös­tə­riş­dir. An­caq bu­nu ic­ra et­mək o qə­dər də sa­də mə­sə­lə de­yil. Həm və­sa­it la­zım­dır, həm tex­ni­ki mə­sə­lə­lər həl­li­ni tap­ma­lı­dır. Böl­gə­lər­də köh­nəl­miş infrastruk­tur əf­sus­lar ol­sun ki, ki­fa­yət qə­dər çox­dur. Ye­ni infrastruk­tur, ötü­rü­cü xət­lər, transfor­ma­tor­lar, yə­ni böl­gə­lər­də bü­tün elektrik tə­sər­rü­fa­tı Ba­kı­nın sə­viy­yə­si­nə qalxma­lı­dır".

Qeyd edək ki, Ba­kı­da­kı ənə­nə­yə sa­diq qa­lan "Azə­ri­şıq" ASC Azər­bay­ca­nın qə­dim şə­hə­ri olan Gən­cə­də də gö­zəl me­mar­lıq abi­də­si­nin ya­ra­dıl­ma­sı­na na­il olub. Gən­cə­nin qə­dim şə­hər­sal­ma üs­lu­bu­na uy­ğun ola­raq ti­ki­lən ya­rımstan­si­ya­nın bi­rin­ci mər­tə­bə­si daş üz­lük­lə, ikin­ci mər­tə­bə­si isə qır­mı­zı kər­pic­dən ol­maq­la xü­su­si me­mar­lıq üs­lu­bun­da in­şa edi­lib. İn­şa­at iş­lə­ri za­ma­nı 1200 metr mə­sa­fə­də as­falt yol sa­lı­nıb, ət­raf abad­laş­dı­rı­lıb, ya­şıl­lıq zo­laq­la­rı ya­ra­dı­lıb. Ya­rımstan­si­ya fo­ye­sin­də ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vin büs­tü qo­yu­lub, ümum­mil­li li­de­rin hə­yat və fə­a­liy­yə­tin­dən bəhs edən gu­şə ya­ra­dı­lıb. Həm­çi­nin 35/6 kV-luq "Ni­za­mi" ya­rımstan­si­ya­sın­da Qərb Re­gi­o­nal Təd­ris Mər­kə­zi də ya­ra­dı­lıb.

Ya­ra­dıl­dı­ğı çox qı­sa müd­dət ər­zin­də, 2015-ci il­də "Azə­ri­şıq" ASC 3 ye­ni 110 kV-luq ya­rımstan­si­ya in­şa edib - Ba­kı şə­hə­rin­də "Bu­zov­na-2", Şə­ki ra­yo­nun­da "Göy­nük" və Gə­də­bəy ra­yo­nun­da "Gə­də­bəy". Bun­dan baş­qa, 110 kV-luq 100-ə ya­xın ya­rımstan­si­ya tə­mir olu­nub, 3 ədəd transfor­ma­tor ye­ni­si ilə əvəz edi­lib və 400 km-ə ya­xın EVX tə­mir olu­nub. Ümu­mi­lik­də, 25 km ka­bel xət­ti, 70 km ha­va xət­ti çə­ki­lib. ASC tə­rə­fin­dən 22 ədəd 35 kV-luq ye­ni ya­rımstan­si­ya in­şa olu­nub. Bun­lar­dan 4-ü Ba­kı şə­hə­rin­də, 3-ü Ba­kı­ət­ra­fı qə­sə­bə­lər­də, 1-i Gən­cə şə­hə­rin­də, 2-si Xaç­maz ra­yo­nun­da, 3-ü Qu­ba ra­yo­nun­da, 2-si Şab­ran ra­yo­nun­da, 3-ü Daş­kə­sən ra­yo­nun­da, həm­çi­nin, Qə­bə­lə, Sa­bi­ra­bad, Zər­dab və Ha­cı­qa­bul ra­yon­la­rı­nın hər bi­rin­də 1 ya­rımstan­si­ya in­şa edi­lib. Ra­yon­lar­da 17 ədəd mü­a­sir stan­dartla­ra ca­vab ve­rən ra­yon ener­ji təc­hi­za­tı və sa­tış ida­rə­lə­ri­nin ofis­lə­ri ti­ki­lib.

Uc­qar dağ kəndlə­ri­nin zül­mət­li kü­çə­lə­ri işıq se­li­nə bü­rü­nüb

Öl­kə­mi­zin bü­tün ra­yon mər­kəz­lə­rin­də, qə­sə­bə və kəndlə­rin­də ya­rar­sız, is­tis­mar müd­də­ti ba­şa çat­mış köh­nə transfor­ma­tor­lar ye­ni tip, qa­pa­lı komplekt transfor­ma­tor mən­tə­qə­lə­ri (KTM) ilə əvəz olu­nur. 2015-ci il­də 1450 ədəd qu­raş­dı­rı­lıb, 2016-cı il­də isə 1650 ədəd bu tip KTM-lər qu­raş­dı­rıl­maq­da­dır. "Azə­ri­şıq" ASC res­pub­li­ka­mı­zın bü­tün şə­hər və ra­yon­la­rı, kənd və qə­sə­bə­lə­rin­də, hət­ta ke­çil­məz dağ sil­si­lə­lə­rin­də, uc­qar ya­şa­yış məs­kən­lə­rin­də be­lə ge­niş­miq­yas­lı iş­lər gör­mək­də­dir. Za­qa­ta­la ra­yo­nu­nun Qa­lal kən­di 35 il­lik (!) fa­si­lə­dən son­ra 24 sa­at da­ya­nıq­lı və fa­si­lə­siz elektrik ener­ji­si ilə tə­min olu­nub. Bəl­li­dir ki, bu kənd ra­yon mər­kə­zin­dən 30 km mə­sa­fə­də, Ru­si­ya ilə sər­həd­də yer­lə­şir. Kənd sa­kin­lə­ri 35 il­dir işıq­sız qal­mış­dı. Elektrik ener­ji­si ol­ma­ma­sı sə­bə­bin­dən bu­ra­da ya­şa­yan in­san­lar üçün ra­dio-te­le­vi­zi­ya əl­çat­maz idi. "Azə­ri­şıq" ASC ya­ra­dıl­dıq­dan son­ra bu və­ziy­yət ta­ma­mi­lə ara­dan qalxdı, zül­mət ge­cə­lər işıq se­li­nə bü­rün­dü.

"Azə­ri­şıq" ASC mü­ha­ri­bə şə­ra­i­tin­də olan öl­kə­miz­də cəb­hə böl­gə­sin­də yer­lə­şən ra­yon­la­ra da xü­su­si diq­qət və qay­ğı gös­tə­rir. Düş­mən­lə tə­mas xət­tin­də yer­lə­şən Tər­tər, Ağ­dam və Fü­zu­li ra­yon­la­rın­da köh­nəl­miş, is­tis­ma­ra ya­rar­sız elektrik da­yaq­la­rı də­yiş­di­ri­lir, na­qil­lər, transfor­ma­tor­lar ye­ni­lə­ri ilə əvəz edi­lir və mü­a­sir tip­li ya­rımstan­si­ya­lar qu­raş­dı­rı­lır. Bu böl­gə­lə­rin fa­si­lə­siz, da­ya­nıq­lı elektrik ener­ji­si ilə tə­mi­na­tı da­im diq­qət mər­kə­zin­də­dir.

Bü­tün ye­ni ti­ki­li­lər əsa­sən möv­cud ya­rımstan­si­ya və di­gər ener­ge­ti­ka qur­ğu­la­rı­nın əra­zi­sin­dən sə­mə­rə­li is­ti­fa­də et­mək­lə, bir­ba­şa hə­min əra­zi­lər­də in­şa olu­nub.

Abo­nentlə­ri­nə müx­tə­lif elektron xid­mət­lər də gös­tə­rən "Azə­ri­şıq" ASC-nin fə­a­liy­yə­tin­də kadr si­ya­sə­ti­nə xü­su­si diq­qət ve­ri­lir. Ən son el­mi-tex­ni­ki ye­ni­lik­lə­rə əsas­la­nan tex­no­lo­gi­ya və ava­dan­lıq­lar­dan is­ti­fa­də, elə­cə də şə­bə­kə­nin in­ki­şaf tem­pi­nin il­dən-ilə sü­rət­lən­mə­si və işin həc­mi­nin dur­ma­dan artma­sı mü­a­sir tə­ləb­lə­rə ca­vab ve­rən yük­sək ix­ti­sas­lı iş­çi­lə­rin sa­yı­nın ar­tı­rıl­ma­sı­nı və fə­a­liy­yət­də olan kadrla­rın ix­ti­sa­sı­nın da­ha da tək­mil­ləş­di­ril­mə­si üçün res­pub­li­ka­mız­da ilk də­fə elektro­e­ner­ge­ti­ka sa­hə­sin­də mü­a­sir tə­ləb­lə­rə ca­vab ve­rən Təd­ris Mər­kə­zi ya­ra­dı­lıb.

Bir söz­lə, "Azə­ri­şıq" ASC öz mis­si­ya­sı­nı - is­teh­lak­çı­la­rın da­ya­nıq­lı, fa­si­lə­siz, key­fiy­yət­li elektrik ener­ji­si ilə tə­min edil­mə­si­ni da­im şə­rəf­lə ye­ri­nə ye­ti­rir. Döv­lə­ti­mi­zin dəs­tə­yi ilə "Azə­ri­şıq" ASC kol­lek­ti­vi kənd, qə­sə­bə və res­pub­li­ka­mı­zın ra­yon və şə­hər­lə­rin­də pay­la­yı­cı elektrik şə­bə­kə­lə­ri­nin bər­pa­sı və ye­ni­dən­qur­ma iş­lə­ri­ni ya­xın gə­lə­cək­də uğur­la hə­ya­ta ke­çi­rə­cək.

Son­da qeyd edək ki, Ba­kı şə­hə­ri bey­nəl­xalq sə­viy­yə­li  mö­tə­bər təd­bir­lə­rə ev sa­hib­li­yi edib. Di­gər xid­mət sa­hə­lə­ri ki­mi, Ba­kı şə­hə­ri elektrik şə­bə­kə­si də is­teh­lak­çı­la­ra bey­nəl­xalq stan­dar­ta uy­ğun sə­viy­yə­də xid­mət et­mə­yə qa­dir ol­du­ğu­nu nü­ma­yiş et­dir­di.

Gü­nel CƏ­Lİ­LO­VA

Ya­zı "Azə­ri­şıq" Açıq Səhmdar Cə­miy­yə­ti və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün­dür.