Son bir neçə gündə dollar qarşısında möhkəmlənən manatın taleyinin bundan sonra necə olacağı xüsusi maraq doğuran məsələlər sırasında yer alır. İndilikdə isə qısa müddətdə dolların məzənnə baxımından manat qarşısında müəyyən qədər zəifləməsi istisna olunmur.
Xüsusən də ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) son iclasında uçot dərəcəsinin artırılmaması bunu daha da sürətləndirir. Amma xatırladaq ki, FES ilin sonuna qədər uçot dərəcəsinin artırılacağını da bəyan edib. FES rəhbəri Cannet Yellen FES üzvlərinin bir çoxunun uçot dərəcəsinin dekabr ayında artırılmasına tərəfdar olduğunu deyib. FES rəhbəri çıxışında ABŞ-da əmək bazarının getdikcə güclənəcəyini, bunun da inflyasiyanı artıracağını və hədəflənmiş 2%-ə yaxınlaşdıracağını xatırladıb. O, ümumiyyətlə, iqtisadiyyatın vəziyyətindən məmnun olduğunu, bank sektorunun etibarlılığının artdığını vurğulamaqla bərabər, kommersiya tipli daşınmaz əmlak qiymətləri ilə icarə haqlarının həddindən çox artaraq problem yarada biləcəyini bildirib. Ekspertlər FES-in növbəti iclasının ABŞ-ın yeni prezidentinin hakimiyyəti dövründə baş tutacağını xatırladaraq, qurumun qərarlarında dəyişikliklərin ola biləcəyinə diqqət çəkir. ABŞ-ın xarici ticarət qaydalarına dəyişiklik edə biləcəyi, bunun da dolların məzənnəsini kəskin möhkəmləndirəcəyi ehtimalları getdikcə artır.
Belə vəziyyətdə manatın taleyinin necə olacağı isə böyük maraq doğurur. Azərbaycan rəsmilərinin açıqlamalarından belə bəlli olur ki, əslində, manatı hansısa təhlükə gözləmir. Əksinə, atılan müəyyən addımlar manatı daha da gücləndirə bilər. Maliyyə naziri Samir Şərifov bu xüsusda bildirir: "Biz bazar iqtisadiyyatı şəraitində yaşayırıq. Şübhəsiz ki, bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğun manatın məzənnəsi öz yerini tapacaq. Bu gün Mərkəzi Bank bu prosesi yaxından izləyir, lazım gəldikdə müdaxilələr edir". Maliyyə naziri qeyd edib ki, manatın fundamental məzənnəsinin tapılması üçün ölkəyə daxilolmalar və çıxarılan vəsait arasında tarazlıq olmalıdır: "Bu tarazlıq olduqda, hesab edirəm ki, manat öz ədalətli məzənnəsini tapacaq. Hazırda ölkəyə valyuta daxilolmaları bir qədər azalıb. Buna baxmayaraq, Mərkəzi Bank tərəfindən keçirilən iki devalvasiya nəticəsində manatın məzənnəsinin ədalətli məcraya yönəldilməsi istiqamətində işlər görülüb. Bu proses bir neçə amildən asılıdır. Bizim əsas ixrac məhsulumuz olan neftin qiymətinin bahalaşması manatın məzənnəsinə müsbət təsir edəcək və manat möhkəmlənəcək. Biz çalışmalıyıq ki, idxal əməliyyatlarımız azalsın, daha çox öz məhsullarımızdan istifadə edək. Digər tərəfdən də ölkəyə daha çox valyutanın daxil olmasına və ənənəvi ixrac məhsulumuz olan neftlə yanaşı, geniş çeşiddə yeni rəqabət qabiliyyətli məhsulların xarici bazarlara çıxarılmasına çalışmalıyıq. Bu vəzifələr tədricən həll olunduqca manat, ədalətli məzənnəsini tapmaqla yanaşı, möhkəmlənəcək".
Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da nikbin prqonozlar verir. Onun sözlərinə görə, cari ilin 9 ayı ərzində manatın məzənnəsi ilin əvvəli ilə müqayisədə 5% korreksiyaya uğrayıb: "Məzənnə ilə bağlı hər hansı proqnoz vermək çətindir. Manatın məzənnəsi faktiki olaraq idarə olunan üzən məzənnə rejimi əsasında formalaşıb. Bir sıra amillər onun formalaşmasına təsir edir. Xüsusilə neftin qiyməti, tədiyyə balansının vəziyyəti və digər amilləri qeyd etmək istərdim. Müəyyən dövr ərzində manatın məzənnəsinə təzyiq güclənmişdi. Lakin biz Maliyyə Sabitliyi Şurası çərçivəsində manatın dayanıqlığını təmin etmək üçün zəruri addım atırıq". Hərraclara çıxarılan dollar və bunun manatın məzənnəsinə təsirinə gəlincə, o bildirib ki, Mərkəzi Bank hərraca çıxardığı yüksək həcmdə valyuta ilə valyuta qıtlığı haqqında söz-söhbətin qarşısını alıb. Onun sözlərinə görə, hərracda valyuta təklifi tələbi 2 dəfədən artıq üstələyir: "Bu yolla kəskin devalvasiya barədə şayiələrin qarşısı alınır". Elman Rüstəmov vurğulayıb ki, bu ilin sonuna qədər dolların məzənnəsində kəskin dəyişikliklər olmayacaq. E.Rüstəmov manatın məzənnəsinin dayanıqlılığının biznes mühitini yaxşılaşdıracağını, investisiya qoyuluşunu ucuzlaşdıracağını da qeyd edib. Beləliklə, qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, manat artıq dollar qarşısında mövqelərini daha güclü hala gətirir. Bu fonda gözlənir ki, növbəti günlər ərzində dolların rəsmi məzənnəsi 1,6 manata qədər enə bilər. Neftin qiymətinin yüksəlməsi isə davam edərsə, ilin axırına kimi dolların məzənnəsinin 1,4 manata kimi enməsi belə istisna edilmir. Ekspertlər bu vəziyyətdə əhali tərəfindən satılan dollar kütləsinin artacağını da proqnozlaşdırır.
Tahir TAĞIYEV
