ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) son iclasından sonra dolların dünya maliyyə bazarlarında digər valyutalara nisbətdə ucuzlaşması müşahidə olunur. İndi maraq doğuran məsələ dolların ucuzlaşmasının hansı həddə kimi davam edəcəyidir. Ekspertlər hesab edir ki, əslində, dolların ucuzlaşması ilin sonuna kimi davam edəcək. Çünki bu il ərzində FES-in uçot dərəcəsini artırması inandırıcı sayılmır.
Düzdür, FES son iclasdan sonra bəyan edib ki, sentyabrın 21-də keçirilmiş növbəti iclasda uçot dərəcəsi artırılmasa da, ilin sonuna qədər bu addım atılacaq. FES rəhbəri Cannet Yellen hazırda ölkənin iqtisadi göstəricilərinin müsbət olduğunu bildirsə də, uçot dərəcələrinin artırılması üçün əlavə şərtlərin formalaşmasına ehtiyac olduğunu qeyd edib. Yellen, həmçinin, FES üzvlərinin bir çoxunun uçot dərəcəsinin dekabr ayında artırılmasına tərəfdar olduğunu deyib.
Vəziyyəti şərh edən ekspertlər bildirir ki, əslində, bu il FES uçot dərəcəsini artırmayacaq. "Morgan Stanley" maliyyə-investisiya qrupunun qlobal strateji valyutalar blokunun rəhbəri Hans-Günter Redekerin sözlərinə görə, dollar perspektivdə 4-5% ucuzlaşacaq: "Bu fonda digər valyutalar dollara nisbətdə bahalaşacaq. Məsələn, yapon yeni dollara qarşı 97-ci ilin səviyyəsinədək bahalaşa bilər".
Ekspertlər bildirir ki, FES-in gözləmə mövqeyində dayanmasının bir neçə səbəbi var. Belə ki, avqust-sentyabr aylarının əvvəllərindən Amerikada makroiqtisadi göstəricilər FES-in gözləntiləri səviyyəsində olmadı, statistik göstəricilər daha zəif oldu. Həm işsizliyin azalması, həm inflyasiya ilə bağlı rəqəmlər daha yuxarı gözlənilirdi. Amma makroiqtisadi göstəricilər gözləntiləri doğrultmadı. Eyni zamanda, FES Amerika iqtisadiyyatında böyüməni təqribən 3 faiz civarında gözləyirdi. Göstərici ilin əvvəlindən təqribən 2,6-2,7 faiz civarında oldu. Eləcə də FES dünyada baş verən proseslərə də istinad edib. "Brexit"dən sonra yaranmış vəziyyət, Çində çox ciddi bank böhranının olması, ixracatının zəifləməsi, Avropa bölgəsində gözləntiləri doğrultmayan iqtisadi inkişafın zəif tempi və digər amillər FES-in gözləmə mövqeyi tutmasına səbəb olub. İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev isə 2016-cı ildə 4 dəfə uçot dərəcəsinin qaldırılacağının gözlənildiyini, lakin gözləntilərin baş vermədiyini deyir: "Sonra bu, 2 dəfəyə düşdü, indi də deyilir ki, 1 dəfə olacaq. Bu ilin dekabrında bir dəfə uçot dərəcəsinin qaldırılması da sual altındadır. Əsas səbəb makroiqtisadi vəziyyət, yəni inflyasiyadır. Qarşıya məqsəd qoyulub ki, 2 faizlik inflyasiya olsun. Hələ ki, buna nail ola bilmirlər. Bunun da səbəbi odur ki, enerji daşıyıcılarının qiyməti ucuzlaşıb. Neft ucuzlaşanda nəqliyyat xərcləri də ucuzlaşır. Bu da qiymətlərin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Üstəgəl, dollar bahalaşdığına görə dollarla ifadə olunan malların qiyməti ucuzlaşır. Bütün bunlar ona gətirib çıxarır ki, 2 faizlik inflyasiya alınmır". Uçot dərəcəsinin qaldırılacağı təqdirdə dolların daha da bahalaşacağını deyən iqtisadçının fikrincə, ABŞ-da mal və xidmətlərin qiyməti aşağı düşəcək və inflyasiya hədəfinə nail olunması daha çətin olacaq: "ABŞ-da işsizliyin səviyyəsi 5 faizdir və buna nail olublar. Digər göstəricilərə nail olsalar da, inflyasiya hədəfinə hələlik çata bilmirlər. Ona görə də bu proses getdikcə uzanır. Uzun müddət uçot dərəcəsini aşağı saxlamaq və yaxud bazarı yalançı məlumatlarla təmin etmək olmaz. Bu, bazarda etibarsızlıq, inamsızlıq yaradır. Çünki hər iclasqabağı bazar gözləntiləri baş verir. Yəni bazar veriləcək qərara uyğunlaşdırılır. Uçot dərəcəsi qalxanda da bazarda çaxnaşma baş vermir. İndi hər dəfə bazar uyğunlaşır ki, uçot dərəcəsi qaldırılacaq. Amma bu baş vermir və elə bir vəziyyət yaranacaq ki, artıq bazar FES-in qərarını qeyri-ciddiyə alacaq".
Qeyd edək ki, bu il FES-in daha 2 toplantısı keçiriləcək. Toplantılar 1-2 noyabr və 13-14 dekabr tarixlərində keçiriləcək. Amma bu toplantılar zamanı da ABŞ iqtisadiyyatı uçot dərəcəsinin artmasına imkan vermir. Elə bu da ilin sonuna kimi dolların məzənnəsinin aşağı düşməsinə səbəb olacaq. Bu vəziyyətdə, digər ölkələrdəki kimi, Azərbaycanda da dolların dəyər itirməsi qaçılmaz sayılır. Yəni manat ilin sonuna kimi dollar qarşısında möhkəmlənməkdə davam edəcək. Yaxın günlərdə isə neftin qiymətinin yüksəlməsi, əsas ticarət tərəfdaşı olan Rusiya və Türkiyənin milli valyutalarının məzənnəsinin möhkəmlənməsi fonunda manat-dollar məzənnəsinin 1,60 səviyyəsinə qədər geriləyəcəyi ehtimal edilir. Məzənnənin gələn ayın sonuna qədər 1,50-1,55 səviyyəsinə düşmək ehtimalı da var. Neftin bahalaşmasının manatın möhkəmlənməsinə dəstək olacağı bildirilir.
Tahir TAĞIYEV
