Dünya iqtisadiyyatında son vəziyyətin təhlili qlobal maliyyə böhranının hələ də ciddi fəsadlara yol açdığını üzə çıxarır. Bu hal isə müxtəlif ölkələrin iqtisadiyyatına mənfi istiqamətdə getdikcə daha ciddi təsir göstərir. Hər halda, dünyanın iqtisadi mənzərəsinə nəzər salmaqla bunun çoxsaylı nümunələrini görmək olar. Amma böhrana qarşı mövqeləri yaxşı olan ölkələr də var ki, onlardan biri qismində Azərbaycanın da adı çəkilir.
Bunu dünyanın nüfuzlu iqtisadi qurumları da açıq etiraf edir. Məsələn, "Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyinin baş direktoru Pol Gembl "Reuters" agentliyinə müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycanın valyuta böhranı şəraitinə daxil olması onun iqtisadi vəziyyətini çətinləşdirsə də, hazırda vəziyyət kritik deyil. Gembl qeyd edib ki, Azərbaycan hökumətinin sərəncamında olan irihəcmli xarici aktivlər kredit reytinqinin müəyyənləşdirilməsində rol oynayan vacib amildir. "Fitch" rəhbəri əlavə edib ki, Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) valyuta ehtiyatları 2016-cı ilin ilk yarısında 4,5% artaraq 35,1 milyard ABŞ dollarına çatıb. İnflyasiya ilə mübarizədə Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) keçən həftə uçot dərəcələrini 1,5 dəfə (9,5%-dən 15%-ə) artırıb. Bundan sonra kommersiya bankları valyuta qıtlığı səbəbindən valyuta satışına qoyduqları məhdudiyyəti ləğv edib.
Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) da Azərbaycanın iqtisadi durumunu müsbət qiymətləndirir. BVF-nin proqnozlarına görə, 2017-ci ildə fondun aktivləri 2016-cı ilin proqnoz göstəricisi ilə müqayisədə 3,9% artacaq. 2018-2020-ci illərdə ARDNF-in aktivləri yüksək templə çoxalacaq. 2018-ci ilin yekunları üzrə onların həcmi 37 milyard 254 milyon, 2019-cu ildə 41 milyard 289 milyon, 2020-ci ilin yekunları üzrə 46 milyard 66 milyon səviyyəsində proqnozlaşdırılır. BVF ona da diqqət çəkir ki, iqtisadi çətinlikləri önləmək üçün hökumət bir sıra qərarlar qəbul edib. Qeyd olunur ki, Mərkəzi Bank manatı devalvasiya edərək "idarə olunan üzən məzənnə" rejiminə keçib. Bu, ölkə iqtisadiyyatının rəqabət gücünü artırsa da, bankların balansına təsir edib və dollarlaşma səviyyəsini gücləndirib. Hökumət, problemli bankları bağlamaqla yanaşı, dövlətin ən böyük bankı olan Beynəlxalq Bankın restrukturizasiyasına başlayıb: "Bundan başqa, hökumət maliyyə nəzarəti islahatları keçirib və dollar kreditlərinə yeni məhdudiyyətlər tətbiq edib. Həmçinin, əhalinin mənafeyini qorumağa və iqtisadi inkişafı stimullaşdırmağa çalışır. Dövlət sektorunda əmək haqları, ümumi pensiyalar və sosial müdafiə xərcləri artırılıb və kapital xərcləri layihələrinin başa çatdırılması planlaşdırılır. 2017-ci il üçün fiskal konsolidasiyanın bərpası nəzərdə tutulur. İnflyasiya təzyiqlərini aradan qaldırmaq üçün Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 2016-cı ildə 12 bənd artıraraq 15%-ə çatdırıb". BVF onu da vurğulayır ki, devalvasiya qərarlarının, qeyri-neft sektorunun ixracını artırmaqla yanaşı, idxalı azaldacağı və nəticədə cari əməliyyatlar hesabının balansının yaxşılaşacağı gözlənir: "Hökumətin ARDNF-dən müəyyən maliyyə vəsaiti götürərək tədiyyə balansının kəsirini örtəcəyi bildirilir. Dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin edilməsi üçün hökumət iqtisadiyyatın diversifikasiyası üçün xüsusi strategiya hazırlayır. Nəticədə, biznes üçün əlverişli şəraitin yaradılması və struktur islahatlarının aparılması nəzərdə tutulub".
BVF Azərbaycan iqtisadiyyatını qiymətləndirərkən hökumətin neftin azalan qiymətinə və ticarət tərəfdaşı olan ölkələrin zəif iqtisadi inkişafına uyğunlaşmaq üçün atdığı addımları dəstəkləyib. Fond iqtisadi fəaliyyətin dəstəklənməsi və əhalinin kasıb təbəqəsinin sosial müdafiəsi fonunda 2016-cı ildə müəyyən büdcə stimullaşdırılmasının həyata keçirilməsini dəstəkləyib, lakin büdcə konsolidasiyasına davam etməyə ehtiyac olduğunu vurğulayıb. Qurum büdcə xərclərini azaltmağı, bununla yanaşı, prioritet sosial xərcləri qorumağı və kapital xərclərinin effektivliyinin artırılmasını tövsiyə edib. Qeyri-neft sektorunun stimullaşdırılması üçün yeni vergi siyasətinin nəzərdən keçirilməsi, vergi inzibatçılığının gücləndirilməsi və vergi güzəştlərinin azaldılması zəruri hesab olunur. Bütün bunlar isə nəticə etibarilə iqtisadi inkişafı daha dayanıqlı hala gətirəcək.
Tahir TAĞIYEV
