Akif Nəsirli: “Bəzi məhsullar üzrə təklif azalır və bu da qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər”
İranda son aylarda müşahidə olunan siyasi gərginlik, təhlükəsizlik problemləri və iqtisadi çətinliklər ölkənin xarici ticarətinə də ciddi təsir göstərir. Yaranmış vəziyyət istehsal və logistika zəncirində problemlər yaradaraq İran məhsullarının həm qiymətinə, həm də xarici bazarlardakı əlçatanlığına mənfi təsir etməkdədir. Malların daşınması prosesində ləngimələr müşahidə olunur.
O da məlundur ki, Azərbaycanla iqtisadi-ticarət əlaqələrində İran müəyyən paya malikdir. Bəs bu proses Azərbaycan bazarında satılan İran mənşəli məhsullara necə təsir göstərəcək? Qeyri-müəyyənlik davam edərsə, bu, ölkəmizə hansı formada təsir edə bilər?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında İranda baş verənlərin Azərbaycana təsirləri ilə bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “İranda son aylarda müşahidə olunan siyasi gərginlik, təhlükəsizlik riskləri və iqtisadi çətinliklər təbii olaraq ölkənin xarici ticarətinə də təsirsiz ötüşmür. İstehsal müəssisələrinin fəaliyyətində yaranan fasilələr, logistika marşrutlarında təhlükəsizlik problemləri, sığorta və daşınma xərclərinin artması ixrac prosesini əvvəlki dövrlə müqayisədə daha mürəkkəb və bahalı edir. Belə şəraitdə İran məhsullarının xarici bazarlara çatdırılma müddəti uzanır, bəzi məhsullar üzrə təklif azalır və bu da qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Azərbaycan İranla geniş ticarət əlaqələrinə malik ölkələrdən biridir. Xüsusilə meyvə-tərəvəz, tikinti materialları, məişət malları, kimya sənayesi məhsulları və bəzi kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə İran Azərbaycan bazarında müəyyən paya sahibdir. Buna görə də İranda yaranan hər hansı iqtisadi və ya siyasi problem müəyyən gecikmə ilə Azərbaycan bazarında da hiss oluna bilər.
Əgər qeyri-müəyyənlik uzun müddət davam edərsə, ilk növbədə İran mənşəli məhsulların idxal həcminin azalması ehtimalı yüksələcək. Bu isə həmin məhsulların qiymətlərində artım yarada bilər. Xüsusilə alternativ təchizat mənbələrinin məhdud olduğu məhsul qruplarında bahalaşma riski daha yüksək olacaq. Digər tərəfdən, logistika xərclərinin artması da son satış qiymətlərinə birbaşa təsir edən amillərdən biridir. Daşıma marşrutlarının dəyişməsi, yük avtomobillərinin sərhəddə daha uzun müddət gözləməsi və sığorta haqlarının yüksəlməsi idxalçıların xərclərini artıracaq və bu əlavə xərc son nəticədə istehlakçının ödədiyi qiymətdə öz əksini tapa bilər”.
A.Nəsirli onu da qeyd etdi ki, bütün bunlarla yanaşı Azərbaycanın idxal bazarı əvvəlki illərlə müqayisədə daha şaxələndirilmiş vəziyyətdədir: “Bir çox məhsullar Türkiyə, Rusiya, Çin, Mərkəzi Asiya ölkələri və digər bazarlardan da gətirilir. Bu amil İran məhsullarının tədarükündə yaranacaq mümkün boşluqların müəyyən qədər kompensasiya edilməsinə imkan verir. Yəni İranla bağlı problemlərin Azərbaycan bazarında kəskin məhsul qıtlığı yaratmaq ehtimalı yüksək deyil. Lakin bəzi məhsullar üzrə qiymət artımı və tədarük müddətinin uzanması mümkündür. Digər mühüm məsələ ondan ibarətdir ki, İran Azərbaycanın mühüm tranzit tərəfdaşlarından da biridir. Əgər regionda təhlükəsizlik riskləri artarsa, bu, yalnız İran məhsullarının deyil, İran üzərindən daşınan digər yüklərin logistikasına da təsir göstərə bilər. Belə vəziyyətdə alternativ nəqliyyat marşrutlarına ehtiyac yaranacaq ki, bu da daşınma müddətini və xərclərini artıracaq. Uzunmüddətli perspektivdə qeyri-müəyyənliyin davam etməsi Azərbaycan sahibkarlarını idxal mənbələrinin daha da şaxələndirilməsinə sövq edə bilər. Bu, bir tərəfdən risklərin azaldılması baxımından müsbət addım sayılsa da, digər tərəfdən yeni təchizat zəncirlərinin qurulması əlavə maliyyə və vaxt tələb edəcək. Ümumilikdə, mövcud vəziyyət Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün kritik təhlükə yaratmasa da, İran mənşəli məhsulların qiymətlərinə, tədarük müddətinə və bəzi məhsul qrupları üzrə bazar təklifinə müəyyən təsir göstərə bilər. Təsirin miqyası isə əsasən İranda siyasi və təhlükəsizlik vəziyyətinin nə qədər davam edəcəyindən, logistika marşrutlarının fəaliyyətindən və Azərbaycanın alternativ idxal kanallarını nə dərəcədə operativ şəkildə işə sala bilməsindən asılı olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
