Məhərrəm Zülfüqarlı: “Alban tarixinin saxtalaşdırılması bilavasitə Çar Rusiyasının müstəmləkə siyasəti ilə bağlıdır”
Albaniyada erməni toponimləri olmayıb, lakin orada müxtəlif tayfalar, o cümlədən türk tayfalarının mövcud olması toponimlərdə öz əksini tapıb. Albaniya ərəblərin gəlişindən sonra “Agvan” formasını alıb, amma Hayastan heç vaxt adlandırılmayıb. Artsak da alban əyaləti və alban sözü olub. Bu ada ilk dəfə Zoroastrizmin müqəddəs kitabı olan Avestada rast gəlinir. Bu gün də bölgədə agvan toponimlərinə rast gəlinir.
Təsadüfi deyil ki, erməni tarixçisi İosif Orbelinın araşdırmaları Qarabağda çoxsaylı türkmənşəli sözlərin olduğunu təsdiq etmişdir. Ermənilər sonradan obyektiv həqiqəti gizlətmək üçün onun kitablarını yandırıblar.
Görünən odur ki, abidənin ermənilərlə heç bir tarixi bağlılığı yoxdur.
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Qafqaz Albaniyasının tarixi və tarixdə tutduğu yer uzun illərdir tədqiqat obyektidir. Ermənilərin bura köçürülməsindən sonra, xüsusən də 1828-ci ildə imzalanan Türkmənçay müqaviləsindən sonra Alban tarixinin saxtalaşdırılması bilavasitə Çar Rusiyasının müstəmləkə siyasəti ilə bağlıdır. Çar Rusiyası erməniləri bura köçürdükdən sonra onlar Rusiyanın Peterburqda yerləşən dini idarəsinə müraciət ediblər. Həmin müraciətdən sonra Alban kilsəsinin müstəqilliyinə son qoyulub, erməni kilsəsinə tapşırılmasını xahiş ediblər. Bu baş verdikdən sonra albanların erməniləşməsi prosesi baş verib. Bu proses 1836-cı ildən başlayıb. Albaniyada türk etnosunun olması ilə bağlı ciddi dəlillər var. Qədim yunan coğrafiyaşünası Strabonun Coğrafiya əsərində qeyd edilir ki, Qafqaz Albaniyasında 26 dildə danışan tayfalar var. Sonrakı tədqiqatlar göstərib ki, bunların əksəriyyəti türkdillidir. Alban sözünün özü qədim türk sözü olan alp sözündən götürülüb. Mənası insana aid olanda cəsarətli, qəhrəman anlamına gəlir. Əraziyə aid olanda uca, yüksəklik mənası verir. Yəni Albaniya qədim türk sözündən götürülərək uca dağlar ölkəsi deməkdir. Baş Qafqaz sıra dağları bunun sübutudur. Azərbaycanın bir sıra ərazilərində alban sözünün qaldığı kənd adları var. Məsələn, Qubada Alpan kəndi var. Hətta Göyçay və Ucar ərazilərində alban sözü ilə bağlı yer əraziləri var. Qarabağ azad ediləndən onrada yerləşən Alban kilsələri Qəbələnin Nic kəndində yerləşən Alban kisəsinə tapşırılıb. Alban kilsəsinin müstəqilliyi isə 1991-ci ildə bərpa edilib”.
Professor onu da qeyd etdi ki, ərəblər Azərbaycanı işğal etdikdən sonra xristian əhaliyə belə bir şərt qoyublar ki, kim öz dinində qalmaq istəyirsə, cizyə yəni can vergisi verməklə xristianlıqda qala bilər: “Bu, tək Allahlı dinlərə aid idi. Ona görə də əhalinin mütləq əksəriyyəti, əsasən də kasıb əhali bunu verə bilmədiyinə görə İslam dinini qəbul etdi. İndi onlar Azərbaycan xalqının tərkib hissəsidir. Az bir hissəsi isə, bu vergini verərək xristianlıqda qaldılar. Deməli, albanların varisi İslamı qəbul etmiş albanlar şəklində azərbaycanlılardır. 1836-cı ildə Alban kilsəsinin Çar Rusiyası tərəfindən müstəqilliyinin ləğv edilib erməni kilsəsinə birləşdirilməsi ilə həmin əhalinin erməniləşdirilməsi prosesi baş verdi. Hətta bu zaman həmən albanların bir hissəsi etiraz əlaməti olaraq İslamı qəbul etdi. Ermənilər Alban abidələrini saxtalaşdırmağa başlayaraq özlərini yerli əhali kimi göstərməyə başladılar. Bu da sonrakı dövrdə Qarabağla bağlı işğallara, münaqişəyə səbəb oldu. Yəni erməni tarixçiləri yalan nağıllar uydurmaqla, Azərbaycan xalqına qarşı böhtanlar atmaqla və müxtəlif adlar uydurmaqla bu siyasəti yeritməyə başladılar. Təbii ki, bunun arxasında Çar Rusiyası dayanırdı. Çar Rusiyası müsəlman əhalini daha yaxşı idarə etmək üçün bura xristian əhalini köçürdü. Adlar məsələsinə gəldikdə isə, ermənilər artsak sözündən çox istifadə edirlər. Artsak qədim türk sözüdür ərsak deməkdir. Sak tayfalarının adından götürülüb. Sadəcə olaraq tarixini bilməyən bəzi insanlar bu sözdən bir az narahat olurlar. Ancaq sak tayfaları, qədim türk tayfalarıdır. Erməni və rus tarixçiləri, o cümlədən, fars tarixçiləri Azərbaycan xalqının etnogenizini də saxtalaşdıraraq belə bir fikir irəli sürüblər ki, guya Azərbaycan ərazisində türk etnosu 11-ci əsrə qədər olmayıb. 11-ci əsrdə səlcuqların bura gəlməsi ilə guya türklərin bura gəlməsi baş verib. Bu, tamamilə yanlış məlumatdır. Çünki tarixçilər artıq sübut ediblər ki, miladdan əvvəl burada yerli türk tayfaları olub. Onlara saklar, sabirlilər, hunlar, masagetlər, skiflər və digərləri aid edə bilərik. Bunu mərhum Ziya Bünyadov 60-cı illərdə doktorluq dissertasiyasını Moskvada müdafiə edəndə rus və ermənilərin qarşısında ərəb mənbələri əsasında sübut edib. Xalqımızın mənşəyi ilə bağlı fikir ondan ibarətdir ki, Azərbaycan xalqı yerli və gəlmə türkdilli tayfaların qaynayıb qarışmasından əmələ gəlib”.
Vidadi ORDAHALLI
