Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, İrəvandakı Qarabağ nümayəndəliyinin binası dövlət mülkiyyətinə keçiriləcək. O, Ermənistan ərazisində Qarabağa aid ayrıca parlament və ya hökumət strukturlarının yaradılmasına yol verməyəcəyini və belə cəhdlərin sərt şəkildə qarşısının alınacağını deyib. Qeyd olunur ki, Ermənistan İnzibati Məhkəməsi 2026-cı ilin mayında həmin binanın Qarabağ hökumətinin mülkiyyətindən çıxarılması barədə qərar qəbul edib.
Paşinyanın Ermənistan ərazisində Qarabağın keçmiş separatçı strukturlarına bağlı siyasi qurumların fəaliyyətinə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirməsi Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin göstəricisidirmi və bu yanaşma Qarabağ məsələsinin birdəfəlik bağlanması prosesinə praktik olaraq nə verə bilər?
Əli Orucov: “Sülhdən yayınma Ermənistan və Paşinyan hakimiyyəti üçün intihar demək olardı”
Politoloq Əli Orucov məsələ ilə əlaqədar “Bakı-Xəbər” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, son dövrlər Ermənistanda revanşist qüvvələrin və artıq mövcud olmayan separatçı rejimin tör-töküntülərinin süni şəkildə fəallaşdırılması müşahidə olunur. Onun sözlərinə görə, bu proses təsadüfi deyil və burada Ermənistan daxilindəki siyasi maraqlardan başqa, xarici təsirlərin də rolunu nəzərdən qaçırmaq olmaz.
Əli Orucovun fikrincə, xüsusilə Moskva və digər xarici güclərlə əlaqəli çevrələr Cənubi Qafqazda sülh prosesinin tam başa çatmasında maraqlı olmaya və müxtəlif qüvvələrdən istifadə etməklə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni gərginlik ocaqları yaratmağa çalışa bilərlər. Çünki Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün əldə olunması və münasibətlərin normallaşması regionda əvvəlki geosiyasi təsir mexanizmlərinin əhəmiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Politoloq qeyd edib ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan quruculuq işləri və həmin ərazilərin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması da Ermənistanda müəyyən dairələr tərəfindən ciddi narahatlıqla qarşılanır. Xüsusilə Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin müşayiəti ilə Bakıda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin işğaldan azad edilmiş ərazilərə səfərləri, burada maddi-mədəni və tarixi abidələrlə tanış olmaları, erməni saxtakarlıqlarının konkret faktlar və sübutlarla nümayiş etdirilməsi Ermənistan cəmiyyətində müəyyən reaksiyalara səbəb olub.
Onun sözlərinə görə, bu reaksiyalar bir daha göstərir ki, Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən hissəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı əvvəlki yanaşmalar tam aradan qalxmayıb. Halbuki, regionda yeni reallıq yaranıb və Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib. Bu reallığın qəbul edilməməsi və keçmiş Qarabağ məsələsinin müxtəlif formalarda yenidən gündəmə gətirilməsi ilk növbədə Ermənistanın özünün maraqlarına ziddir.
Əli Orucov hesab edir ki, revanşist və separatçı elementlərin fəallaşdırılması Azərbaycan-Ermənistan arasında formalaşmağa çalışan kövrək etimad mühitinə də mənfi təsir göstərir. Çünki sülh prosesinin əsas məqsədlərindən biri məhz keçmiş münaqişənin siyasi gündəmdən çıxarılması, dövlətlərarası münasibətlərin yeni prinsiplər əsasında qurulması və qarşılıqlı etimadın formalaşdırılmasıdır. Keçmiş münaqişənin ritorika səviyyəsində belə yenidən gündəmə gətirilməsi isə bu prosesə əlavə risklər yaradır.
Politoloqun fikrincə, digər tərəfdən, Ermənistan hakimiyyətinin də sülh prosesində daha konkret və ardıcıl mövqe ortaya qoymasına ehtiyac var. Paşinyan hökumətinin bəzi məsələlərdə ehtiyatlı davranması, xüsusilə Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi ilə bağlı konkret və qəti addımların yubadılması sülh sazişinin yekun imzalanması prosesini ləngidən amillər sırasında qiymətləndirilə bilər.
“Doğrudur, Ermənistan daxilində xarici təsirlər, xüsusilə Rusiya faktoru hələ də qalmaqdadır. Kremlə bağlı siyasi qüvvələri və Rusiyanın təsirindən qidalanan cəmiyyətin müəyyən təbəqələrini qısa müddətdə zərərsizləşdirmək asan deyil. Baş nazir də bu əngəlləri nəzərə alaraq müəyyən manevrlər etməyə çalışır. Lakin burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, keçmiş Qarabağ məsələsinin yenidən qabardılması Paşinyan hakimiyyəti üçün də ciddi siyasi risklər yarada bilər”, – deyə Əli Orucov vurğulayıb.
Politoloq hesab edir ki, bu baxımdan Nikol Paşinyanın atdığı addımlara yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin inkişafı prizmasından yanaşmaq düzgün olmazdı. Burada Ermənistanın daxili siyasi sabitliyi, Paşinyan hakimiyyətinin gələcəyi və ölkənin xarici təsirlərdən tədricən uzaqlaşmaq cəhdi də nəzərə alınmalıdır.
Əli Orucovun fikrincə, Paşinyan bir tərəfdən sülh prosesini davam etdirməyə, digər tərəfdən isə Ermənistan daxilində sülhə qarşı olan qüvvələrin müqavimətini dəf etməyə çalışır. Bu isə kifayət qədər mürəkkəb siyasi balans tələb edir. Ermənistan rəhbərliyi üçün əsas məsələ sülh gündəliyini daxili siyasi proseslərlə uzlaşdırmaq və ölkədə yaranmış yeni geosiyasi reallıqları nəzərə almaqdır.
“Bu aspektdən yanaşdıqda, Paşinyanın atdığı addımlara Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin yeni mərhələsi prizmasından daha çox, Ermənistanın və Paşinyan hakimiyyətinin siyasi xilası kontekstində baxmaq mümkündür. Çünki Ermənistan üçün Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması yalnız xarici siyasət məsələsi deyil, həm də ölkənin gələcək inkişaf modeli ilə bağlı strateji seçimdir. Sülhdən yayınma və ya sülhdən imtina isə Ermənistan üçün də, Paşinyan hakimiyyəti üçün də son dərəcə ağır nəticələr yarada bilər. Bu mənada sülhdən yayınma intihar demək olardı”, – deyə politoloq bildirib.
Dəniz NƏSİRLİ
