“Biz görürük ki, artıq bir çox ölkələr müxtəlif bölgələrdə qarşıdurmadadırlar. Yəni bu, iki ölkə arasındakı qarşıdurmalar deyil”.
Bu barədə prezident İlham Əliyev Bakıda beynəlxalq konfransların iştirakçıları ilə görüşündə bildirib.
Artıq bir çox ölkələrin bu qarşıdurmalarda fəal iştirak etdiklərini və bu qanlı toqquşmaların coğrafiyasının genişləndiyini deyən dövlət başçısı qeyd edib: “Ona görə Türk dünyasını, Qafqaz bölgəsini sülh şəraitində saxlamaq və sülhü qorumaq üçün hər birimiz böyük səylər göstərməliyik”.
Ümumiyyətlə, Azərbaycanın geosiyasi və mədəni mövqeyi onu Cənubi Qafqaz ilə türk dünyası arasında mühüm əlaqələndirici məkanlardan birinə çevirir. Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən ölkə tarixən Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında keçid rolunu oynayıb. Bu xüsusiyyət müasir dövrdə Azərbaycanın nəqliyyat, enerji, iqtisadiyyat, mədəniyyət və diplomatiya sahələrində həyata keçirdiyi layihələrdə də özünü göstərir. Azərbaycanın bu rolu ilk növbədə coğrafi mövqeyi ilə bağlıdır. Ölkə Cənubi Qafqazın mərkəzi hissəsində yerləşir, Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyaya çıxış əldə edir. Qərbdə Gürcüstan və Türkiyə, cənubda İran, şimalda Rusiya ilə həmsərhəd olması Azərbaycanı müxtəlif regional məkanların kəsişdiyi nöqtəyə çevirir. Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə ilə birbaşa quru bağlantısının mövcudluğu isə Azərbaycanı Qafqaz və Anadolu arasında əlavə coğrafi körpü kimi fərqləndirir. Bu əlaqələndirici rolun mühüm istiqamətlərindən biri türk dünyası ilə münasibətlərdir. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə ilə siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələri strateji səviyyəyə yüksəldib. Eyni zamanda Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və digər türk dövlətləri ilə də münasibətlər genişlənib. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq nəqliyyat, ticarət, enerji, təhsil, mədəniyyət və rəqəmsal əlaqələr kimi sahələri əhatə edir. Azərbaycanın Qafqazı türk dünyası ilə əlaqələndirən mövqeyinin ən konkret ifadələrindən biri Orta Dəhlizdir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxışı nəzərdə tutur. Bu marşrut Azərbaycanı Qazaxıstan, Türkmənistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Avropa arasında mühüm tranzit halqaya çevirir.
Enerji sahəsi də bu mənzərənin mühüm hissəsidir. Azərbaycan Xəzər hövzəsinin enerji resurslarını dünya bazarlarına çıxaran əsas marşrutların iştirakçısıdır. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan qazının Türkiyə və Avropa bazarlarına çatdırılmasına imkan verir. Bu baxımdan enerji əməkdaşlığı Azərbaycanı yalnız Qafqaz daxilində deyil, Avropa ilə Türk dünyası arasında iqtisadi əlaqələrin formalaşdığı daha geniş coğrafiyanın bir hissəsinə çevirir. Azərbaycanın Bakı Prosesi, mədəniyyətlərarası dialoq forumları və digər beynəlxalq təşəbbüsləri isə bu coğrafi və mədəni mövqeyə daha geniş məna qazandırır. Burada məqsəd yalnız Türk dünyasını bir araya gətirmək deyil, Türk dünyası ilə Qafqaz, Avropa və digər regionlar arasında dialoq imkanlarını genişləndirməkdir. Bu baxımdan Azərbaycanın “birləşdirici məkan” kimi rolu üç səviyyədə nəzərdən keçirilə bilər: coğrafi, iqtisadi və mədəni-siyasi. Coğrafi baxımdan Azərbaycan Qafqazla Xəzər və Mərkəzi Asiyanı birləşdirir. İqtisadi baxımdan nəqliyyat və enerji dəhlizləri vasitəsilə regionlar arasında əlaqə yaradır. Mədəni-siyasi baxımdan isə Türk dünyasının dövlətlərini, Qafqaz ölkələrini və digər beynəlxalq tərəfdaşları müxtəlif platformalarda görüşdürür.
Tahir TAĞIYEV
