ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri katibi Troy Meinke ABŞ-ın əməliyyat döyüş sistemlərinin aşağı Yer orbitində yerləşdirilməsi ilə bağlı cəsarətli bir açıqlama verib. Vaşinqtonun qəsdən verdiyi siqnalı təmsil edən sözlər diqqətlə hazırlanmışdı: "birgə qüvvələri düşmən hücumlarından qorumaq üçün hazırlanmış orbital kosmik idarəetmə silahları". Bu, ABŞ hakimiyyəti tərəfindən silahların əslində yerdə və ya sınaq platformalarında deyil, kosmosda olduğuna dair ilk etiraf idi.
Amerika bəyanatında minimal konkretlik var. Sadəcə olaraq, ABŞ Kosmik Qüvvələrinin orbitdə rəsmi olaraq "kosmik idarəetmə silahları" kimi təsnif edilən sistemləri idarə etdiyi təsdiqlənib. Əsas parametrlər məxfi saxlanılır. Bunların peykləri fiziki olaraq məhv edə bilən kinetik tutucular, yoxsa elektron maneələr, lazer silahları və kiberhücumlar kimi qeyri-kinetik sistemlər olduğu bəlli deyil. Orbital mövqelər - aşağı, orta və ya geostasionar orbit açıqlanmır. Yerləşdirilən bölmələrin sayı və onların geri çəkilməsi üçün vaxt çərçivəsi göstərilmir. Hətta bu sistemlərin sınaqdan keçirilib-keçirilməməsi məsələsi belə cavabsız qalır. "Kosmik silahlar" termini təsir və nəticələrinə görə əsaslı şəkildə fərqlənən geniş çeşidli texnologiyalar spektrini əhatə edir. Onları geniş şəkildə kinetik və qeyri-kinetik olaraq bölmək olar: kinetik silahlar hədəfin fiziki məhv edilməsini və ya zədələnməsini nəzərdə tutur. Bunlara koorbital tutucular - hədəf peyki ilə eyni orbital müstəviyə manevr edən və onunla hipersəs sürətlə toqquşan kosmik gəmilər daxil ola bilər. Bunlara peyki vurmaq üçün hazırlanmış "kamikaze" peykləri daxil ola bilər. Nəhayət, bunlara Yerdən buraxılan və orbitdəki peyki vuran yerüstü birbaşa qalxma raketləri daxil ola bilər. Kinetik silahlar onilliklər ərzində digər kosmik gəmiləri təhdid edə biləcək yüksək sürətli zibil buludları yaradır. Qeyri-kinetik silahlar hədəfi fiziki olaraq məhv etmədən əməliyyat effektləri əldə edir. Bunlara rabitə və telemetriya kanallarını tıxandıran elektron müharibə sistemləri; peyk optik sensorlarını kor edən lazerlər; elektronikanı söndürən mikrodalğalı emitentlər və peyk idarəetmə sistemlərinə nüfuz edən kiber silahlar daxildir. Bu cür silahlar orbital tullantı yaratmır, bu da onları kosmik mühitin qorunması üçün daha üstün edir. ABŞ tərəfindən yerləşdirilən sistemlər, çox güman ki, qeyri-kinetik silahlar kateqoriyasına aiddir. Kinetik silahlar istifadədən sonra qalıq buludu buraxır və digər hədəflər arasında ABŞ peyklərini də təhdid edir. ABŞ Kosmik Qüvvələri, 2019-cu ilin dekabr ayında Donald Trampın ilk vəzifə müddəti ərzində yaradılan ABŞ Silahlı Qüvvələrinin ən yeni qoludur. Mülki kosmik tədqiqatlara diqqət yetirən NASA-dan fərqli olaraq, Kosmik Qüvvələr ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bir hissəsidir və Pentaqonda yerləşən Kosmik Komandanlığa hesabat verir. Onun missiyalarına hərbi peyklərin idarə olunması və qorunması, peyk rabitəsi və yerləşdirmə xidmətləri göstərilməsi, kosmosdakı obyektlərin və potensial təhdidlərin monitorinqi və Yerdəki ABŞ qüvvələrinin dəstəklənməsi daxildir. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, Çin hərbi modernləşdirmə strategiyasının bir hissəsi olaraq həm kosmik əməliyyatlar, həm də kosmik sistemlərə qarşı mübarizə üçün imkanlar inkişaf etdirir və tətbiq edir, Rusiya isə kosmosa döyüş meydanı kimi baxır və gələcək münaqişələrdə kosmik dominantlığın həlledici olacağına inanır. ABŞ Kosmik Qüvvələrinin ayrıca bir qolunun yaradılması, kosmosun dəstəkləyici mühit olmaqdan çıxdığını və müstəqil hərbi əməliyyatlar teatrına çevrilə biləcəyinin institusional tanınmasını təmsil edirdi. ABŞ Rusiya və Çinin potensial üstünlüyündən narahatdır. 2020-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Kosmik Komandanlığı iki dəfə Rusiyanı orbitdə peyk əleyhinə silahlar sınaqdan keçirməkdə və 2024-cü ildə ABŞ Moskvanı əməliyyat peyk əleyhinə sistemlər yerləşdirməkdə ittiham etdi. Rusiya bu iddiaları təkzib etdi. Çin orbitdə görüş və manevr imkanlarını fəal şəkildə nümayiş etdirir. Şijian seriyalı peyklər robot qolları ilə manipulyasiya təcrübəsindən keçib və gizli Şenlong kosmik təyyarəsi bir neçə aylıq missiyanı başa çatdırıb. Pentaqon kosmik tutucu qurğuların hazırlanmasını əhatə edən "Qızıl Günbəz" raketdən müdafiə proqramını genişləndirir. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiya tərəfi kosmosun silahlardan azad olması lazım olduğuna inanır və Moskva kosmosun silahsızlaşdırılmasına yönəlmiş vahid beynəlxalq səylərə ümid edir. Çin Xarici İşlər Nazirliyi kosmosun militarizasiyasını, müharibə zonasına çevrilməsini və kosmik silahlanma yarışını rədd etdiyini bəyan etdi. O, həmçinin Vaşinqtonu hərbi quruculuğundan və kosmosda müharibəyə hazırlıqdan əl çəkməyə çağırdı. Uzun illərdir ki, bu iki ölkə BMT-də kosmosda silahların yerləşdirilməsinin qarşısının alınması ilə bağlı müqavilə layihəsini irəli sürür və orbitdəki bütün silahları qadağan edir. Lakin Ağ Ev yoxlama mexanizmlərinin olmamasını və yerüstü peyk əleyhinə raketlərin və ikili təyinatlı texnologiyaların nəzərə alınmamasını əsas gətirərək bu təklifi rədd edir.
Tahir TAĞIYEV
