Yəməndə İranın dəstəklədiyi husilərlə bağlı gərginlik fonunda ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanına hava dəstəyi göstərməyəcəyi barədə məlumat Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansı ilə bağlı yeni suallar yaradıb. Vaşinqton bu qərarı hazırda diqqətini İranla münaqişəyə yönəltməsi ilə izah edir. Belə vəziyyətdə husilərin Qırmızı dəniz, Bab əl-Məndəb boğazı və Körfəz istiqamətində fəaliyyətinin genişlənməsi regionda enerji və nəqliyyat marşrutları üçün əlavə risklər yarada bilər. ABŞ-ın mövqeyinin dəyişməsi Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik siyasətinə, regiondakı müttəfiqlik münasibətlərinə və Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətinə də təsir göstərə bilər.
ABŞ Husilərin qarşısını almaq üçün Səudiyyə Ərəbistanına hava dəstəyi verməyəcək.
Vaşinqton öz imtinasını hazırda diqqətini İranla münaqişəyə yönəltməsi ilə izah edib. (Financial Times) ABŞ-ın buna doğrudan imkanları yoxdur, yoxsa Səudiyyəni cəzalandırır?
Züriyə Qarayeva: "ABŞ Səudiyyəni tamamilə tək buraxmır, əsas hərbi riski Ər-Riyadın üzərinə qoyur"
Politoloq Züriyə Qarayeva "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ-ın Husilərə qarşı hərbi əməliyyat aparmaq imkanının olmadığını söyləmək düzgün deyil. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun belə zərbələr endirmək üçün kifayət qədər hərbi potensialı var, lakin İranla davam edən qarşıdurma ABŞ-ın hərbi resurslarına ciddi yük yaradıb.
"ABŞ-ın döyüş təyyarələri, tanker təyyarələri, hava hücumundan müdafiə sistemləri, sursat ehtiyatları və kəşfiyyat imkanları hazırda İran cəbhəsində ciddi şəkildə istifadə olunur. Bu səbəbdən Vaşinqton eyni vaxtda Yəməndə yeni və müddəti qeyri-müəyyən hərbi cəbhə açmaq istəmir", – deyə politoloq bildirib.
Züriyə Qarayeva qeyd edib ki, ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanına birbaşa hava zərbələri ilə dəstək verməkdən imtina etməsi Vaşinqtonun Riyadı tamamilə tək buraxması anlamına gəlmir. Onun sözlərinə görə, ABŞ Səudiyyəyə kəşfiyyat məlumatlarının təqdim edilməsi və hədəflərin müəyyənləşdirilməsi sahəsində yardım göstərməyi təklif edir.
"Bu yanaşma göstərir ki, Vaşinqton hərbi yükü və əsas riski Səudiyyə Ərəbistanının öz üzərinə qoymağa çalışır. Yəni ABŞ dəstəkdən tam imtina etmir, sadəcə olaraq birbaşa hərbi müdaxilənin səviyyəsini aşağı salır", – deyə politoloq vurğulayıb.
Ekspert hesab edir ki, ABŞ-ın qərarında siyasi amilin də müəyyən rolu ola bilər. Onun sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı ilin əvvəlində öz ərazisinin və hava məkanının İrana qarşı hərbi əməliyyatlarda istifadəsinə razı olmayacağını bildirmişdi. Hazırda isə Ər-Riyad özü Husi təhdidi ilə üzləşdiyi üçün Vaşinqtondan birbaşa hərbi dəstək gözləyir.
"Burada Vaşinqtonun Ər-Riyada verdiyi mesajı da nəzərə almaq lazımdır. ABŞ-ın hərbi imkanlarından yararlanmaq istəyən tərəflər Vaşinqtonun regional strategiyasını da nəzərə almalıdırlar. Bu baxımdan ABŞ-ın mövqeyi həm hərbi prioritetlərlə, həm də müttəfiqlərindən daha çox məsuliyyət tələb etməsi ilə əlaqəlidir", – deyə Qarayeva bildirib.
Politoloqun fikrincə, ABŞ-ın hazırkı qərarını Səudiyyə Ərəbistanına qarşı açıq cəza kimi qiymətləndirməkdənsə, təhlükəsizlik zəmanətlərinin avtomatik xarakter daşımadığına dair hesablanmış xəbərdarlıq kimi dəyərləndirmək daha doğru olar.
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton hazırda əsas hərbi və strateji resurslarını İran istiqamətində cəmləşdirməyə çalışır. Bu səbəbdən Yəməndə Husilərlə yeni genişmiqyaslı qarşıdurmaya birbaşa qoşulmaq ABŞ üçün əlavə hərbi və siyasi yük yarada bilər. Səudiyyə Ərəbistanına kəşfiyyat və hədəfləmə dəstəyi göstərilməsi isə ABŞ-ın regiondakı təhlükəsizlik rolunu tamamilə dayandırmadan, birbaşa hərbi iştirakını məhdudlaşdırmaq cəhdi kimi görünür.
Dəniz NƏSİRLİ
