Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyanın rəhbərləri öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu dəstəkləyən memorandum imzalayıblar. 14 sentyabr 2026-cı ildə Kardiff şəhərində keçirilən görüşdə Şotlandiyanın baş naziri Con Suinni, Uelsin birinci naziri Run ap İorvert və Şimali İrlandiyanın birinci naziri Mişel O'Nil sənədi imzalayıblar.
Memorandumda hər üç xalqın öz gələcəyini müəyyən etmək, müstəqillik əldə etmək və gələcəkdə Avropa İttifaqı ilə daha sıx əlaqələr qurmaq hüququ vurğulanır. Tərəflər, həmçinin, bərpaolunan enerji, iqtisadi inkişaf və Avropa ilə münasibətlərin gücləndirilməsi sahələrində əməkdaşlıq etmək niyyətlərini bildiriblər.
Bu, Böyük Britaniyanın dörd hissəsindən üçünün hökumətlərinə ilk dəfə milliyyətçi partiyaların rəhbərlik etdiyi dövrdə baş verib. Görüş iştirakçıları Londonu gələcək konstitusiya dəyişikliklərinə hazırlaşmağa çağırıblar və "Vestminster dövrünün sonuna yaxınlaşdığını" bildiriblər.
Mətbuat konfransında Şotlandiya və Şimali İrlandiya rəhbərləri yaxın gələcəkdə Böyük Britaniyadan ayrılmaq məsələsi üzrə referendumların keçirilməsini dəstəklədiklərini açıqlayıblar.
Bununla yanaşı, Böyük Britaniyanın baş nazirinin sözçüsü hökumətin Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyada müstəqillik referendumlarının keçirilməsini dəstəkləmədiyini və ölkənin birlikdə qalmasının tərəfdarı olduğunu bəyan edib.
Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiya liderlərinin öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu dəstəkləyən memorandum imzalaması Böyük Britaniyanın siyasi parçalanmasına gətirib çıxara bilərmi?
Elşad Həsənov: "İmperiyalar dağılır, yaxın illərdə Böyük Britaniyanın da parçalanması gündəmə gələcək"
Politoloq Elşad Həsənov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirib ki, dünyada xalqların öz müqəddəratını təyin etmək məsələsi xüsusilə son 20 ildə daha da aktuallaşıb. Onun sözlərinə görə, bu proses dövlətlərin daxili siyasi quruluşuna və tarixi inkişafına təsir edən mühüm amillərdən birinə çevrilib.
Politoloq hesab edir ki, tarixdə mövcud olmuş böyük imperiyaların əksəriyyəti müəyyən mərhələdə parçalanıb və bu baxımdan Böyük Britaniyada Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyanın gələcəyi ilə bağlı müzakirələrə də tarixi proseslərin kontekstində yanaşmaq lazımdır.
"Tarix göstərir ki, imperiyalar əbədi yaşamır. Böyük Britaniya da əsrlər boyu böyük imperiya kimi öz gücünü qoruyub saxladı, lakin zaman keçdikcə imperiya statusunu itirdi. İndi isə ölkənin öz daxilində Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyanın statusu ilə bağlı müzakirələr davam edir. Mən hesab edirəm ki, yaxın illərdə bu məsələ daha da aktuallaşa bilər", – deyə Elşad Həsənov bildirib.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə Şotlandiyanın müstəqillik məsələsi Böyük Britaniyanın qarşılaşdığı əsas siyasi çağırışlardan biridir. Politoloq qeyd edib ki, Şotlandiyada müstəqillik tərəfdarlarının mövqeyi siyasi gündəmdə qalır və regionun Avropa İttifaqı ilə gələcək münasibətləri də bu müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Elşad Həsənov vurğulayıb ki, hazırda Böyük Britaniya hökuməti ölkənin parçalanmasına qarşı mövqe nümayiş etdirir və yeni müstəqillik referendumlarına müsbət yanaşmır. Buna baxmayaraq, onun fikrincə, ayrılma tərəfdarlarının siyasi fəaliyyətinin davam etməsi məsələnin yaxın gələcəkdə də gündəmdə qalacağını göstərir.
Politoloq bu prosesi yalnız Böyük Britaniya ilə məhdudlaşdırmır. Onun fikrincə, dünyanın müxtəlif bölgələrində separatizm, regional muxtariyyət və öz müqəddəratını təyinetmə tələblərinin güclənməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində gedən daha geniş transformasiyanın bir hissəsidir.
O qeyd edib ki, XX əsrin sonlarında Sovet İttifaqının dağılması və 15 müttəfiq respublikanın müstəqil dövlətə çevrilməsi bu baxımdan mühüm tarixi nümunədir. Həsənov gələcəkdə Rusiya daxilində də ərazi-siyasi dəyişikliklərin mümkün olduğunu düşünür, lakin belə proseslərin hansı formada və hansı zaman kəsiyində baş verəcəyinin indidən dəqiq müəyyənləşdirilməsinin mümkün olmadığını bildirib.
Politoloq eyni tendensiyaların ABŞ-da da müşahidə olunduğunu deyib. O, xüsusilə Texas və Kaliforniyada zaman-zaman müstəqillik və ya ABŞ-dan ayrılma ilə bağlı təşəbbüslərin gündəmə gətirildiyini xatırladıb.
Onun fikrincə, bütün bu nümunələr göstərir ki, dövlətlərin siyasi və ərazi quruluşu dəyişməz proses deyil. Bununla belə, konkret ölkələrin parçalanmasının qaçılmaz olduğunu indidən söyləmək mümkün deyil və belə dəyişikliklər həmin dövlətlərin konstitusion sistemi, əhalinin mövqeyi, siyasi institutlar və beynəlxalq şəraitdən asılıdır.
Həsənov hesab edir ki, öz müqəddəratını təyinetmə hüququ ilə dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipi arasındakı ziddiyyətlər bundan sonra da beynəlxalq siyasətin əsas mübahisəli məsələlərindən biri olaraq qalacaq.
Akif NƏSİRLİ
