Ermənistanın siyasi həyatında hakimiyyətlə radikal millətçi və daşnak siyasi dairələri arasında yaranan qarşıdurmalar ölkənin daxili siyasi sabitliyi baxımından mühüm məsələ olaraq qalır. Bu qarşıdurmanın gələcəkdə daha da dərinləşməsi müxtəlif siyasi qüvvələr arasında kəskin qarşıdurmaya, cəmiyyətin qütbləşməsinə və dövlət institutlarına etimadın zəifləməsinə səbəb olacağı gözlənilir. Hətta siyasi qarşıdurmanın silahlı daxili müharibəyə çevriləcəyini gözləyənlər də var. İndi tərəflər biri-birinin mövqeyini zəiflətmək üçün ən radikal addımlara belə gedirlər. Qabaqlayıcı tədbirlər kimi Nikol Paşinyan hakimiyyəti əsas rəqiblərini inzibati metodlarla, kütləvi həbslərlə neytrallaşdırmağa çalışır. Müxalifətin aparıcı liderləri barəsində başlanan cinayət işləri, bəzilərinin həbsi də bunu təsdiq edir. Hakimiyyətin bu dəfə əsas hədəfində olanlaran biri isə daşnaklardır. Müxalifətin bu qanadında yer alanların fəaliyyətinə son qoyulması ilə bağlı hakim düşərgə təmsilçilərinin çağırışlarına daşnakrlar sərt reaksiya verir.
Hələlik isə görünən odur ki, Ermənistanda daxili siyasi mübarizənin əsas xətlərindən biri baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakimiyyətlə ənənəvi müxalifət qüvvələri, o cümlədən “Erməni İnqilabi Federasiyası - Daşnaksütyun” arasında münasibətlərin getdikcə daha kəskin xarakter almasıdır. Hakimiyyətin Azərbaycanla sülh prosesi, Ermənistanın xarici siyasəti, kilsə ilə bağlı addımları daşnaklar tərəfindən sərt etiraz və müxtəlif formada müqavimətlə qarşılanır. Bu məsələdə dünyanın müxtəlif yerlərinə səpələnən diaspor təşkilatları da daşnaklara geniş dəstək verir. Eyni zamanda Ermənistanın revanşist mövqedən çıxış edən qüvvələri də daşnakların yanında yer alır. Beləliklə, daşnakların Ermənistanda mövqelərinin o qədər də zəif olmadığı üzə çıxır. Elə bu da “Daşnaksütyun”un hakimiyyət və onun siyasəti üçün əsas təhdid mənbələrindən biri olduğunu nümayiş etdirir. Məhz qeyd edilən kontekstdə hakim düşərgədə daşnakların fəaliyyətinə son qoyulması ilə bağlı artıq konkret çağırışlar edilir. “Vətəndaş Müqaviləsi” fraksiyasından parlament deputatı olan Arman Yeqoyan qeyd edir: “Ermənistan hökuməti üzvlərinin yeni andiçmə mətninin preambulasında göstərilən məqsədlərə çatmaq üçün daşnakizm Ermənistanın siyasi düşüncəsindən kökünə qədər silinməlidir. Daşnakizm birmənalı şəkildə məhv edilməlidir. Kristine Vardanyan sonuncu daşnak olmalıdır. Bu, Ermənistan Respublikasının davamlı mövcudluğu, müstəqilliyi və suverenliyi üçün fundamental şərtdir. Erməni düşüncəsində daşnaklara yer olmamalı, onlar sıralarımızdan silinməlidir”.
Qeyd edək ki, “Hökumətin strukturu və fəaliyyəti haqqında” qanuna edilən dəyişikliklər hakimiyyətlə müxalifət, o cümlədən daşnaklar arasında kəskin ziddiyyətə yol açıb. Bu qanunda hökumət üzvlərinin andiçmə mərasimi, bu zaman istifadə edilən mətn də yer alır. Hakim düşərgə mətndə müəyyən dəyişikliklər təklif edir. Ədliyyə Nazirliyi andiçmə zamanı, mövcud qanunda qeyd edildiyi kimi, “milli məqsədlərin həyata keçirilməsi və vətənin möhkəmləndirilməsi naminə” ifadələrindən deyil, “Ermənistan Respublikasının əbədiliyi, müstəqilliyi, suverenliyi və inkişafı naminə” ifadəsindən istifadəni təklif edib. Başqa sözlə, “vətən” və “milli məqsədlər” ifadələri tamamilə çıxarılıb. Həmçinin “vətən” sözü “Ermənistan Respublikası” sözü ilə əvəz edilib. Müxalifət iddia edir ki, hakim partiyanın “vətən” və “milli məqsədlər” sözləri ilə bağlı problemi var. “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası isə vətənin məhz Ermənistan Respublikası olduğunu bəyan edir ki, bununla da müxalifət, o cümlədən daşnaklar razılaşmır. Arman Yeqoyanın barəsində bəhs etdiyi müxalifətdəki “Hayastan” fraksiyasından olan daşnak parlament üzvü Kristine Vardanyan isə iddia edir ki, hakimiyyət bu və digər məqsədləri üçün daşnakları fiziki olaraq belə məhv etməyə hazırdır: “Nə qədər qəribə görünsə də, cənab Yeqoyan, səmimiyyətinizə və maskalarınızı cırdığınıza görə təşəkkür edirəm. Sən gənc bolşeviksən və bolşevik düşüncə tərzinə malik birisən. Bizi müxtəlif formada məhv etməyə can atırsınız. Amma “Daşnaksütyun” partiyasına və onun ideologiyasına qarşı nə qədər mübarizə aparsanız da, o, yalnız güclənəcək. Siz bu kürsüdən sözün əsl mənasında və sözbəsöz faşist çıxışı etdiniz. Bəli, bəziləri bizi məhv etmək istəyir. Amma onlar buna nail ola bilmədikləri kimi, siz də uğur qazana bilməyəcəksiniz”. Daşnakların tarixinə nəzər saldıqda, onların hakimyyətə yönəlik hədələrinin sadəcə söz yığını olmadığı qənaətinə gəlmək mümkündür. Xatırladaq ki, “Erməni İnqilabi Federasiyası - Daşnaksütyun” 1890-cı ildə Tiflisdə yaradılmış erməni millətçi və sol təmayüllü siyasi partiyadır. Bu təşkilat, xüsusilə radikal millətçi ideologiyası, separatizm fəaliyyətləri və törətdiyi terror aktları, təxribatlar və sui-qəsdlərlə tanınır. Onun fəaliyyətindən, terror aktlarından ən çox zərər çəkənlərdən biri isə Azərbaycan və Türkiyə olub. Ermənistan daxilində də müxtəlif vaxtlarda daşnaklara bağlı cinayətlərin olması nəzərə alınarsa, onların indi də eyni metodlara əl ata biləcəkləri istisna deyil. Hesab edilir ki, hakimiyyət daşnaklara qarşı mövqeyini daha da sərtləşdirsə, daşnakların buna terror və ya sui-qəsdlərlə, təxribatlarla cavab verməsi tamamilə mümkündür. Bu da Ermənistanda artıq daxili qarşıdurmaya yol açmaq iqtidarındadır.
“Hayastan” blokundan parlament üzvü Lılıt Qalstyan qeyd edir: “Hakim komanda “Daşnaksütyun”a qarşı fikirləri alqışlarla qarşılayır. Çünki hakim komanda sadəcə faşist xuntasıdır. Demokratik ölkədə bir siyasi qüvvənin və ya hətta fərdlərin ləğvindən danışıb sonra bunu necə alqışlamaq olar? Siyasi kimliyin mahiyyəti budur. Amma “Daşnaksütyun”un məhvi mümkün deyil, buna cəhdə sərt müqavimət olacaq”. “Daşnaksütyun” parlamentdə sabiq prezident Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi “Ermənistan” blokunda 6 deputatla təmsil olunur. İstənilən halda görünən odur ki, hakimiyyətlə daşnak siyasi dairələri arasında qarşıdurmanın dərinləşməsi Ermənistan üçün ciddi siyasi və ictimai risklər yaradır. Bununla belə, bu prosesin daxili savaşa çevrilməsi əvvəlcədən müəyyən edilmiş nəticə deyil. Hadisələrin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini siyasi institutların dayanıqlığı, təhlükəsizlik strukturlarının davranışı, cəmiyyətin qütbləşmə səviyyəsi və siyasi qüvvələrin kompromis imkanlarından istifadə edib-etməməsi müəyyənləşdirir. İndi Ermənistanın gələcək sabitliyi baxımından əsas məsələ siyasi rəqabətin zorakılıqdan uzaq, qanuni və institusional çərçivədə saxlanılmasıdır. Amma daşnakların buna gedəcəyi inandırıcı görünmür. Elə bu da Ermənistan daxilində vəziyyətin daha da gərginləşəcəyini istisna etmir.
RAMİL
