Azərbaycanın xəritədəki mövqeyi ona böyük üstünlük verir. Amma əsas məsələ bu üstünlükdən necə və nə dərəcədə düzgün istifadə etməkdir. Prezident İlham Əliyevin 15 sentyabrda səsləndirdiyi "Türk dünyası, Qafqaz, İslam aləmi bir yerdə olanda heç kim bizə bata bilməz" fikri də məhz bu baxımdan diqqət çəkir.
Bu bir cümlə Azərbaycanın son illərdə qurduğu siyasi və diplomatik xəttin əsas məntiqini göstərir. Azərbaycan eyni anda bir neçə istiqamətdə öz mövqeyini gücləndirir. Türk dövlətləri ilə münasibətləri dərinləşdirir, İslam dünyası ilə əlaqələrini genişləndirir və Cənubi Qafqazda siyasi və iqtisadi çəkisini artırır. Burada Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan həm Qafqaz ölkəsidir, həm türk dünyasının bir hissəsidir, həm də İslam dünyası ilə sıx əlaqələri olan dövlətdir. Prezidentin çıxışında Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv olan yeganə Qafqaz ölkəsi olduğunu vurğulaması da təsadüfi deyil. Çünki bu xüsusiyyət Azərbaycanın bir neçə siyasi və iqtisadi məkan arasında körpü rolunu daha aydın göstərir. Bu, ilk baxışda sadə coğrafi fakt kimi görünə bilər. Amma əslində Azərbaycanın yerləşdiyi mövqenin siyasi əhəmiyyətini göstərir. Ölkəmiz bir neçə böyük coğrafiyanın kəsişdiyi nöqtədə dayanır. Bu gün həmin mövqenin əhəmiyyəti daha da artır. Dünyada nəqliyyat marşrutları dəyişir, yeni enerji layihələri həyata keçirilir, dövlətlər arasında iqtisadi və siyasi əlaqələr yenidən qurulur. Azərbaycan isə bütün bu proseslərin kənarında deyil.
Orta Dəhliz bunun ən yaxşı nümunələrindən biridir. Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan üzərindən Türkiyəyə və Avropaya uzanan nəqliyyat xətti ölkəmizin regional əhəmiyyətini artırır. Türkiyə ilə strateji münasibətlər, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrin genişlənməsi və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın dərinləşməsi də eyni mənzərənin hissələridir.
Türk dünyasında münasibətlər artıq yalnız ortaq dil, tarix və mədəniyyət üzərində qurulmur. Bu gün söhbət daha çox ticarət, nəqliyyat, enerji, investisiya, turizm və digər praktiki sahələrdə əməkdaşlıqdan gedir. Yəni ortaq dəyərlər iqtisadi və siyasi maraqlarla tamamlanır. Azərbaycanın burada xüsusi yeri var. Ölkəmiz həm Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşir, həm Qafqazın əsas ölkələrindən biridir, həm də Türkiyə ilə birbaşa quru bağlantısına malikdir. Bu coğrafiya Azərbaycanın türk dünyası ilə Avropa arasında əlaqələrdə rolunu artırır.
İslam dünyası ilə münasibətlər də Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm yer tutur. Azərbaycan uzun illərdir İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Qarabağ məsələsində müsəlman ölkələrindən alınan siyasi dəstək də bu əlaqələrin mühüm tərəflərindən biri olub.
Amma Prezidentin çıxışında söhbət yalnız xarici tərəfdaşlıqlardan getmirdi. Daxili birlik məsələsi də xüsusi vurğulandı. Suverenliyin və müstəqilliyin təminatlarından biri kimi xalqın birliyi, dövlətin iradəsi, hərbi güc və milli dəyərlər önə çəkildi. Əslində, burada çox sadə bir məntiq var. Xaricdə nə qədər tərəfdaşın olsa da, daxildə birlik yoxdursa, həmin güc davamlı olmaya bilər. Əksinə, daxili birlik və güclü dövlət iradəsi xarici tərəfdaşlıqları daha təsirli edir.
Bu gün Cənubi Qafqaz əvvəlki kimi dəyişməz region deyil. Yeni yollar çəkilir, yeni iqtisadi əlaqələr qurulur, enerji və nəqliyyat layihələri bölgənin əhəmiyyətini artırır. Azərbaycan da bu proseslərin kənarında qalmaq yox, fəal iştirakçı olmaq istəyir. Ona görə də Prezidentin "Türk dünyası, Qafqaz və İslam aləmi" ifadəsi təsadüfi deyil. Bu üç istiqamət Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiyanı və qurduğu tərəfdaşlıq xəttini bir növ ümumiləşdirir. Məsələnin ən sadə tərəfi isə budur ki, Azərbaycanın gücü yalnız harada yerləşməsində deyil, həmin mövqedən necə istifadə etməsindədir. Türk dünyası ilə əlaqələr, Qafqazdakı mövqe və İslam aləmi ilə münasibətlər bir-birindən ayrı deyil. Hamısı Azərbaycanın regional siyasətinin müxtəlif tərəfləridir.
Dünyada siyasi güc təkbaşına olmaqdan yox, düzgün tərəfdaşlıqlar qurmaqdan, daxildə birliyi qorumaqdan və öz maraqlarını ardıcıl şəkildə müdafiə etməkdən keçir. Coğrafiya Azərbaycana imkan verir, amma gücü yaradan həmin imkandan düzgün istifadə edən siyasətdir.
Lamiyə İsazadə,
Yazıçı-publisist, Prezident təqaüdçüsü.
