Mətanət Məmmədova: “Biz icazə verməməliyik ki, bəzi ağlı başında, özünə hörmət hissi olmayan, qazanc məqsədilə ədəbini bir kənara atan bu cür insanlar...”
“Salam. 55 yaşım var, 8 ildir dulam. Tək yaşamaq çox cansıxıcıdır. Ciddi, özünə hörmət edən bəy varsa qaqib atsın, özüm mesaj atacam”. Bu tipli videomüraciətlərə sosial şəbəkələrdə tez-tez rast gəlirik. Sizə təqdim etdiyimiz o videolardan bir nümunədir.
Sosial şəbəkələrdən görkəmcə gözəgələn, yaraşıqlı olan, üzündə abır-həya, ismət əlamətlərini göstərən, məsum obrazda görsənən qadınlar peyda olublar və onlar bu cür videomesajlar verirlər ki, maddi imkanım yaxşıdır, yaxşı yaşayıram, amma təkəm, dulam, ciddi bəy olsa əlaqə quraram, belələri varsa mənə taqib atsın və mən özüm geridönüş edəcəyəm.
Sosial şəbəkə mütəxəssilərindən biri baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu bir qrup qadınların kişilərdən istifadə etmək üçün istifadə etdiyi dələduzluq üsuludur və buna aldanmaq olmaz.
Ekspert qeyd etdi ki, bu sosial şəbəkələrdə kişiləri hədəf alan geniş yayılmış saxta profil (feyk) və dələduzluq üsuludur. “Məqsəd nədir? Məqsəd izləyici yığmaqdır. Səhifənin populyarlığını artırıb sonra onu başqa məqsədlərlə satmaq və ya reklam üçün istifadə etməkdir. Eyni zamanda şəxsi məlumatlarınızı, bank kartı detallarını oğurlamaq üçün saxta keçidlər (linklər) göndərmək. Şantaj və ya pul tələbi məsələsi də var. Yazışma zamanı sizi müəyyən tələlərə salıb şantaj etmək istəyirlər”.
“Bundan necə qorunmaq olar?” sualına gəlincə, ekspert qeyd etdi onlara inanmaq olmaz. Ekspert bildirdi ki, cazibədar şəkilləri olan, lakin heç bir real paylaşımı, tanışı və ya aktivliyi olmayan profillərə etibar etmək olmaz.
Ekspert qeyd etdi ki, kişilər belə hesabların göndərdiyi heç bir linkə daxil olmasınlar, profilə cavab yazmadan dərhal şikayət edərək bloklasınlar.
Ekspertin sözlərinə görə, bəzən kişilər o qadınların yaraşığına və üzündəki ciddiliyə aldanıb takib atırlar və bu da onların əlinə fürsət verir ki, onları şantaj edib pul tələb etsinlər. Bəzilərinə “sənin məndəki şəkillərini arvadına göndərəcəyəm, yayacağam” kimi hədə-qorxu gəlirlər. Ekspert bildirdi ki, kişilər belələrinə aldanıb onların toruna düşməsinlər.
Sosioloq Mətanət Məmmədova baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu sosial şəbəkələrdə ciddi problemə çevrilən haldır və insanlar belə dələduzların toruna düşməmək üçün tədbirli olmalıdır.
“Çox təəssüf hissi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, bu gün cəmiyyətimizdə özünə hörmət hissi olmayan çoxsaylı insan var. Rəqəmsal platformalarda canlı yayın açıb etik davranış qaydalarına əməl etməyən, paylaşdığı kontentdə ədəbsizliyini ortaya qoyan, ağzından çıxan sözü qulağı duymayan, məsuliyyətin nə olduğunu dərk etməyən insanlar var. Sanki rəqəmsal platformaların tətbiqi ilə onlara geniş imkan verilib ki, buyur, nə xislətdə, əqidədə, əxlaqda olduğunu milyonlarla insanla paylaş.
Bax, elə bu videolar da həmin kateqoriyalara malik insanların kontentlərindəndir. Bu xislətdə olan insanlar sosial şəbəkələrdə “like” ovçuluğuna çıxıblar. Bu videolar onların özlərinə verdiyi “nə edək ki, səhifəmizə baxış çox olsun, müzakirələrə səbəb yaradan mövzular olsun” kimi sualların cavabıdır.
Videoların hər biri süni intellektlə hazırlanıb. Lakin təəssüf ki, özü haqqında danışan, kişilərə evlənmək, görüş təklifi verən qadının xarici görünüşü Azərbaycan qadının görünüşünə malikdir və danışdığı dil də Azərbaycan dilidir. Lakin Azərbaycan cəmiyyətində bir nəfər bu görünüşdə qadın tapmaq olmaz ki, sosial şəbəkələrdə video paylaşıb evlənməyə kişi axtarsın və yaxud da o nalayiq təklifləri etsin.
Məhz elə kontetin bu cür qurulması “bəyənmə” axtarışında olanların pis əqidəsinin, ədəbsizliyinin məhsulu olsa da, lakin arada Azərbaycan qadınının ümumi obrazı var. Süni intellektə bu kontentin yaradılmasını sifariş verən belə insanların qanında görəsən bircə damla azərbaycanlı qanı varmı? Varsa, axı bunu etməməlidir. Azərbaycan qadınını qurban seçməməlidir. Əgər seçirsə, bu adam normal deyil. Doğru-duzgün təfəkkürə malik deyib. Ədəb-ərkanı yerində deyil. Ən başlıcası isə xalqına, millətinə zərrə qədər sevgisi yoxdur, bu xalqın başı üzərində tutduğu namus, iffət anlayışından xəbərdar deyil”.
M.Məmədova qeyd etdi ki, əvvəl paltarının dekolitesi bütün sinəni əhatə edən qadınlarla “bəyənmə” yığmağa çalışdılar. “Artıq onları insanların gözünə alışdırandan sonra, çoxsaylı insanın isə qınağına məruz qaldıqdan sonra fikirləşib yeni mövzu, görüntü tapıblar.
Bu kontentləri yaradan insanlara yazıqlar olsun. Onlara mənim həqiqətən yazığım gəlir. İnsanın ən böyük problemi nə kasıblığı, nə də xəstəliyidir. İnsanın ən böyük dərd-bəlası, problemi onun düzgün düşünə bilməməsi, cəmiyyətə vurduğu zərərdir.
Belə videolara qarşı ictimai qınaq durmadan aparılmalıdır. Belə videolar qarşımıza çıxarkən hansı işimiz olursa-olsun, bir kənara qoyub, qınaq rəyi yazmalı, yenidən paylaşmaqla münasibətimizi bildirməliyik. Biz belə təfəkkürlü insanların əl-qol açmasına, cəmiyyətimizə zərərli toxumlar səpməsinə, bu xalqın adını ləkələməsinə izn verməməliyik.
Pərqəmsal platformalar milyonlarla insanın, hətta bizim yeniyetmə və gənclərimizin gün ərzində təmasda olduğu məkandır. Bu kimi videolarla, çağırışlarla insanlara, xüsusilə gənclərə nəyi aşılayırlar?
Axı Azərbaycan qadını bu deyil. Onun olmadığı xüsusiyyəti ona necə yamaq edirlər? Süni intellekt o demək deyil ki, istədiyin kontenti onun köməyindən istifadə etməklə yarada biləsən. Bu səhifələrdən şikayət edilməlidir. Şikayətin sayı artdıqca belə səhiflər bağlanmağa məruz qalır. Bunu isə bizlər etməliyik. Odur ki, mən hər kəsi bunu etməyə çağırıram. Biz icazə verməməliyik ki, bəzi ağlı başında, özünə hörmət hissi olmayan, qazanc məqsədilə ədəbini bir kənara atan bu cür insanlar bu xalqın mənəvi dəyərlərinə hörmətsizlik etsin.
Ümumiyyətlə rəqəmsal platformalara nəzarət gücləndirilməlidir. Yüksək cərimələr nəzərdə tutulmalıdır. Etik davranışa, milli-mənəvi dəyərlərə, şəxsiyyətə qarşı bu cür kontentləri yaradan, insanları şərləyən, haqqında yalan videolar uyduran, əsassız məlumatlarla insanların düşüncəsinə təsir etmək istəyən səhifə sahiblərinin fəaliyyəti məhdudlaşdırılmalıdır.
Düşünürəm ki, yaxın gələcəkdə bütün bunlar reallaşacaq. Çünki bunu müasir dövr tələb edir. İndi ki, internet, sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib, üstəlik süni intellekt kimi hər gün bir texnoloji yenilik də həyatımıza daxil olur, belə olan halda sosial şəbəkə və sosial mediadan istifadəyə dair yeni qaydalar tərtib olunmalıdır. Bir neçə qanunlarımıza bu məsələlərlə bağlı əlavələr olunub. Bu, davam etdirilməlidir.
Dövrümüzü sürət dövrü adlandırırlar. Bu dövrdə həmin sürətlə ayaqlaşanlar qazanacaq”-deyə M.Məmmədova qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
