Əpoş Vəliyev: “...Belə bir fikir prokurorluq üçün müəyyən siqnal ola bilər”
Orta ümumtəhsil məktəblərindən birində birinci sinif şagirdi jurnalistin sualına cavab olaraq “Böyüyəndə prokuror olacam. Çünki prokurorlar çox pul qazanır, ona görə” deyib.
Bu olduqca diqqət çəkən məqamdır. Əslində, uşaq gördüyünü, eşitdiyini və cəmiyyətdə olanı dilə gətirib. Amma bu deyim xüsusilə də prokurorluq sistemində çalışanları hansı nöqteyi-nəzərdən təsirləndirməlidir? Onlar bundan lazımı nəticə çıxararaq prokurorların ölkədə daha yaxşı imicinin yaradılması qayğısına qalmalıdırlar, yoxsa prokurorların ölkədə imicinin pis olmasından narahat olmalıdırlar? Prokurorluq orqanlarını bu uşağın dedikləri hansı baxımdan narahat etməlidir, təsirləndirməlidir?
Ekspertlər qeyd edir ki, bu balaca uşağın səmimi, lakin cəmiyyətin real mənzərəsini əks etdirən cavabı prokurorluq orqanları üçün həm ciddi bir siqnal, həm də gələcəyə yönəlmiş islahat stimulu olmalıdır. Hüquq-mühafizə sistemində çalışanlar bu ifadəyə hər iki nöqteyi-nəzərdən yanaşmalı və narahatlıq hissini imicin yenidən qurulması qayğısına çevirməlidirlər.
Prokurorluq orqanlarını bu vəziyyətdə düşündürməli və təsirləndirməli olan əsas məqamlar bunlardır:
Ekspertlərin fikrincə, birinci sinif şagirdinin prokurorluq peşəsini qanunun aliliyi, ədalətin bərpası və ya cinayətkarlıqla mübarizə ilə deyil, birbaşa "çox pul qazanmaqla" eyniləşdirməsi cəmiyyətdə bu sahənin missiyası barədə yanlış təsəvvürün oturuşduğunu göstərir.
Uşaqlar ətrafda gördüklərini və böyüklərin gizli və ya aşkar danışıqlarını filtrsiz qəbul edirlər. Əgər cəmiyyətdə "prokuror = var-dövlət" formulu uşaq şüuruna qədər sızıbsa, deməli, prokurorluq orqanlarının mənfi rəyləri qırmaq istiqamətindəki fəaliyyəti hələ də yetərli səviyyədə deyil.2. İmicin yenidən yaradılması qayğısı (Hansı nəticəni çıxarmalıdırlar?)Bu bəyanat hüquq-mühafizə orqanlarını depressiv bir narahatlığa deyil, aktiv fəaliyyətə sövq etməlidir:
Prokurorlar fəaliyyətlərində elə bir şəffaflıq nümayiş etdirməlidirlər ki, gələcək nəsillər bu peşəyə maddi qazanc mənbəyi kimi deyil, cəmiyyətin dayaq nöqtəsi, qoruyucusu kimi baxsınlar.
Bu hadisə prokurorluq orqanlarının məktəblilər, gənclər və ümumilikdə cəmiyyətlə kommunikasiya strategiyasını tamamilə dəyişməli olduğunu göstərir. Peşənin humanist tərəfləri, qanun keşikçisi rolu media və sosial şəbəkələr vasitəsilə daha çox qabardılmalıdır.
Ekspertlər deyir ki, prokurorluq işçiləri bu uşağın sözlərindən həm narahat olmalı, həm də bunu yaxşı imic yaratmaq üçün bir çağırış kimi qəbul etməlidirlər. Bu iki yanaşma bir-birini inkar etmir, əksinə tamamlayır: narahatlıq islahatların zəruriliyini dərk etmək üçün ilkin şərtdir, imic qayğısına qalmaq isə bu narahatlığın doğurduğu real əməli fəaliyyətdir. Gələcəkdə həmin uşaq böyüyəndə prokurorluğu "çox pul" yeri yox, "mütləq ədalət" məkanı kimi görməlidir.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, təhsil eksperti Əpoş Vəliyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, birinci sinif şagirdinin “böyüyəndə prokuror olacağam, çünki onlar çoxlu pul qazanırlar” deməsi, ilk növbədə uşağın müəyyən peşə haqqında eşitdiyi və müşahidə etdiyi məlumatları necə sadələşdirdiyini göstərir.
“Bu yaşda uşaqlar peşələri əsasən onların statusu, görünən üstünlükləri və böyüklərdən eşitdikləri məlumatlar əsasında qiymətləndirirlər. “Çox pul qazanmaq” isə uşaq üçün konkret və asan başa düşülən motivdir. Bu fikrin formalaşmasına ailə və sosial mühit, sosial şəbəkələr, media və ümumilikdə cəmiyyətdə müəyyən peşələr haqqında mövcud təsəvvürlər təsir göstərə bilər.
Bu videodan prokurorluq orqanları “ölkə daxilində prokurorların imici yüksək gəlirlə əlaqələndirilir” kimi ümumiləşdirilmiş nəticə çıxara bilməz. Bir uşağın fikri ictimai rəyin göstəricisi deyil. Bunun üçün müxtəlif yaş qrupları arasında müstəqil və metodoloji əsaslarla aparılmış sosioloji araşdırma lazımdır.
Lakin belə bir fikir prokurorluq üçün kommunikasiya baxımından müəyyən siqnal ola bilər-cəmiyyətdə, xüsusilə uşaqlar arasında, prokuror obrazının hansı xüsusiyyətlərlə əlaqələndirildiyini araşdırmaq mümkündür. Əgər daha geniş sorğularda da peşə əsasən pul və statusla əlaqələndirilirsə, bu, həmin obrazın hüquq, qanunun aliliyi, peşə məsuliyyəti və ictimai xidmət kimi anlayışlarla balanslaşdırılmasının vacibliyini göstərər.
Burada diqqət çəkən mənfi məqam uşağın peşə seçiminin motivində pulun əsas meyar kimi görünməsidir. Bu isə yalnız prokurorluğa deyil, ümumilikdə cəmiyyətdə peşə seçiminə münasibət haqqında sual yaradır: uşaqlara peşələrin yalnız maddi gəliri ilə deyil, onların məsuliyyəti, mahiyyəti və cəmiyyət üçün əhəmiyyəti ilə bağlı da düzgün təsəvvür verilir, yoxsa yox?
Bu səbəbdən videonun əsas jurnalist sualı “Prokurorlar çox pul qazanırmı?” deyil, “Birinci sinif şagirdinin şüurunda prokuror obrazı niyə məhz pulla əlaqələnir?” olmalıdır”-deyə Ə.Vəliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
