Son məlumatlara görə, Rusiyada bank sistemindən nağd pul çıxarılması sürətlə artıb - 2026-cı ilin iyul ayında bank sistemindən 620,9 milyard rubl (təxminən 7,8 milyard dollar) nağd vəsait çıxarılıb, son altı ayda bu proses xüsusilə sürətlənib. Bu artım təkcə statistik məlumat deyil, əhalinin davranışında müşahidə olunan geniş trendlə üst-üstə düşür: insanlar dollar və avroya tələbatı artırır, kriptovalyuta və fiziki qızıl alır, Sankt-Peterburq kimi şəhərlərdə qeyri-rəsmi valyutadəyişmə məntəqələrində növbələr yaranıb.
Bunun fonunda hökumət tərəfi də sərtləşmə addımları atıb: aprelin 1-dən Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələrinə fiziki şəxslərin 100 min dollar ekvivalentindən artıq nağd rubl çıxarmasına qadağa qoyulub, mayın 1-dən isə 100 qramdan artıq qızıl külçələrin ixracı yasaqlanıb. Bu, ölkədən kapital və nağd valyutanın çıxışını məhdudlaşdırmaq cəhdi kimi izah olunur.
Daha geniş kontekstdə bu proseslər Rusiya iqtisadiyyatındakı sistemli problemlərlə bağlıdır: 2026-cı ilin əvvəlindən Rusiyada iqtisadi vəziyyət pisləşməkdə davam edir, Moskva və Sankt-Peterburqda mağazaların kütləvi bağlanması müşahidə olunur, real gəlirlərin 2025-2026-cı illərdə müharibədən əvvəlki səviyyə ilə müqayisədə 8-12% azalacağı proqnozlaşdırılır.
Yəni "dəhşətli böhran" ifadəsi publisistik şəkildə şişirdilmiş görünsə də, əsasında duran fakt doğrudur: banklardan nağd pul kütləvi şəkildə çıxarılır, əhali xarici valyuta və qızıla üz tutur, dövlət isə buna cavab olaraq kapital nəzarətini sərtləşdirir. Bu, adətən iqtisadiyyata etimadın azalmasının göstəricisi sayılır. Amma "bank sistemi çökür" mənasında tam kollaps hələ ki, təsdiqlənməyib.
Səbəblər bir neçə amilin üst-üstə düşməsindən yaranıb:
- İqtisadiyyata etimadın azalması.
- Sanksiyalar, hərbi xərclərin artması və rublun sabitliyi ilə bağlı narahatlıqlar əhalini banklardan pul çıxarıb dollar, avro, qızıl və kriptovalyutaya keçməyə sövq edir – bu, klassik "etibarsızlıq" davranışıdır.
Buna cavab olaraq hökumət kapital nəzarətinin sərtləşdirir. Dövlət nağd valyuta və qızılın ölkədən çıxarılmasına məhdudiyyət qoyduqca (100 min dollar limiti, qızıl ixracına qadağa), insanlar əksinə, məhdudiyyətdən əvvəl vəsaitlərini nağdlaşdırmağa tələsirlər – bu da paradoksal şəkildə nağd pul tələbatını daha da artırır.
Bank sisteminə şübhə çoxalır. Kiçik bankların vəziyyəti, faiz dərəcələrinin yüksəkliyi və likvidlik problemləri ilə bağlı fövqəladə xəbərlər əhalidə "pulumu banka etibar etməyim" düşüncəsini gücləndirir və əhalini bu davranışları tamamilə haqlıdır.
Bizim soydaşlara təsirinə gəlincə, bu bir neçə istiqamətdə hiss oluna bilər:
Bunlardan biri pul köçürmələridi. Rusiyada yaşayan və işləyən yüzminlərlə azərbaycanlı əmək miqrantı ailələrinə mütəmadi pul göndərir. Bank sistemindəki gərginlik, komissiyaların artması və köçürmə kanallarına qoyulan məhdudiyyətlər bu prosesi həm bahalaşdıra, həm də mürəkkəbləşdirə bilər – artıq indi rəsmi kanaldan kənar, agentlər vasitəsilə edilən köçürmələrdə 9-10%-ə qədər xidmət haqqı tələb olunur.
Rublun dəyəri və real gəliri də diqqət çəkir. Əgər böhran rublun ucuzlaşmasına gətirib çıxararsa, miqrantların qazandığı məbləğ manata çevriləndə daha az dəyər daşıyacaq, bu da Azərbaycandakı ailələrin gəlirinə birbaşa təsir edər.
İşçi bazarı riski də gözləniləndir. Rusiya iqtisadiyyatındakı ümumi tənəzzül (pərakəndə satışın azalması, mağazaların bağlanması) miqrantların iş tapma imkanlarını çətinləşdirə, bəzilərini vətənə qayıtmağa məcbur edə bilər – bu isə Azərbaycanın öz əmək bazarına əlavə yük gətirər.
Ticarət və biznes sahəsi xüsusi olaraq təsirlənir. Rusiya ilə ticarət əlaqəsi olan azərbaycanlı sahibkarlar da valyuta riskləri və alıcılıq qabiliyyətinin azalması səbəbindən çətinliklərlə üzləşə bilər.
Qısacası, bu proses birbaşa Azərbaycana yönəlməsə də, ölkəmizin Rusiyadakı böyük diaspora və əmək miqrantı bazasına görə dolayı, lakin hiss olunan iqtisadi təsiri ola bilər.
Akif NƏSİRLİ
