2025-ci ildə Azərbaycan 25,2 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Təchizatı artırmaq üçün təkcə istehsalın artırılması kifayət deyil; daxili yanacaq istehlakı da azaldılmalıdır. Buna nail olmağın bir yolu bərpa olunan enerjinin inkişafıdır.
Son illərdə Azərbaycan Avropaya əsas təbii qaz təchizatçısına çevrilib. Azərbaycan qazı Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Türkiyəyə, Avropa qaz nəqli infrastrukturu vasitəsilə isə İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Serbiyaya tədarük olunur. Qeyd edildiyi kimi, 2025-ci ildə Azərbaycan 25,2 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib ki, bunun da 12,8 milyard kubmetri Avropaya gedib. Təchizat genişləndikcə, Azərbaycanın əlavə qaz həcmlərinə ehtiyacı var. Buna təkcə istehsalı artırmaqla deyil, həm də artıq istehsal olunan yanacaqdan daha səmərəli istifadə etməklə nail olmaq olar. Azərbaycanda istehsal olunan təbii qazın hamısı ixrac olunmur. Onun əhəmiyyətli bir hissəsi ölkə daxilində istehlak olunur, elektrik enerjisi sektoru isə ən böyük istehlakçılardan biri olaraq qalır. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə "Azərenerji" şirkətinin istilik elektrik stansiyaları 4,595 milyard kubmetr təbii qaz istehlak edib. Buna görə də daxili yanacaq istehlakının azaldılması istehsalı əhəmiyyətli dərəcədə artırmadan ixracı artırmaq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bərpa olunan enerjinin aktiv inkişafına baxmayaraq, istilik elektrik stansiyaları hələ də Azərbaycanın enerji sisteminin əsasını təşkil edir. 2026-cı ilin birinci yarısında ölkədə 13,39 milyard kVt/saat elektrik enerjisi istehsal edilib. Bunun 10,59 milyard kVt/saatı və ya ümumi həcmin təxminən 79%-i əsasən təbii qazla işləyən istilik elektrik stansiyaları tərəfindən istehsal olunub. Buna görə də, bərpa olunan mənbələrdən elektrik enerjisi istehsalının artırılması qaz istehlakının azalmasına imkan verir. Mexanizm olduqca sadədir. Külək və Günəş elektrik stansiyaları elektrik enerjisinin bir hissəsini istehsal etdikdə, istilik elektrik stansiyalarının artıq eyni miqdarda istehsal etməsinə ehtiyac qalmır. Nəticədə, onlar daha az təbii qaz istehlak edirlər. Azad olan yanacaq ixrac edilə və ya digər məişət ehtiyacları üçün istifadə edilə bilər. Beləliklə, bərpa olunan enerjinin inkişafı qaz sənayesini əvəz etmir, əksinə, çıxarılan təbii qazdan istifadənin səmərəliliyini artırır. Bu siyasətin nəticələri artıq rəsmi statistikada öz əksini tapıb.
2026-cı ilin birinci yarısında bərpa olunan mənbələrdən elektrik enerjisi istehsalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 463 milyon kVt/saat artaraq 2,8 milyard kVt/saata çatıb. Külək elektrik stansiyaları ən əhəmiyyətli artımı təmin edib və onların istehsalı 21 milyon kVt/saatdan 475,7 milyon kVt/saata qədər artıb. Ən böyük yeni qurğulardan biri Xızı-Abşeron Külək Elektrik Stansiyasıdır. Hökumətin hesablamalarına görə, bu, ildə təxminən 1 milyard kVt/saat elektrik enerjisi istehsal edəcək və bununla da təxminən 220 milyon kubmetr təbii qaza qənaət edəcək. Bərpa olunan enerjinin inkişafı Azərbaycanın uzunmüddətli enerji strategiyasının əsas diqqət mərkəzinə çevrilib. 2025-ci ilin aprel ayında Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının iclasında çıxış edən prezident İlham Əliyev bildirib ki, ölkə 2030-cu ilə qədər təxminən 6 QVt yeni bərpa olunan enerji gücünü istifadəyə verməyi planlaşdırır ki, bu da daxili təbii qaz istehlakını azaldacaq və boşaldılmış həcmləri ixraca yönəldəcək. Beləliklə, bərpa olunan enerjinin inkişafı Azərbaycana eyni zamanda bir neçə strateji məqsədə çatmağa kömək edir. Bir tərəfdən, ölkə bərpa olunan mənbələrdən elektrik enerjisi istehsalını artırır və enerji balansını şaxələndirir. Digər tərəfdən, təbii qazın daxili istehlakını azaldır və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə ixracını artırmaq üçün əlavə imkanlar yaradır.
Ramil QULİYEV
