Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan hökuməti Cənubi Qafqaz Dəmir Yolunun (Rusiya Dəmir Yollarının törəmə şirkəti tərəfindən 2008-ci ildən konsessiya əsasında idarə olunur) gələcəyi ilə bağlı məsələni, zərurət yaranarsa, arbitraj məhkəməsinə qədər çıxara bilər.
Paşinyan qeyd edib ki, bu məsələni Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə son telefon danışığında müzakirə etməyib. Bununla belə, o vurğulayıb ki, Ermənistan hökumətinin mövqeyi dəyişməz qalır və ölkənin dəmir yolu Ermənistanın mülkiyyətidir. Onun sözlərinə görə, dövlət həmin infrastrukturdan məqsədəuyğun hesab etdiyi şəkildə istifadə etmək hüququna malikdir.
Baş nazir bildirib ki, İrəvan məsələni Rusiya ilə dostluq şəraitində həll etməyə çalışır. Lakin razılıq əldə olunmasa, hüquqi müstəvidə, o cümlədən arbitraj məhkəməsində baxılması mümkündür.
"Məsələn, 30 ildir heç nə istəmədiyimiz şeylər ola bilər, amma indi ildə 2 milyard dollar istəyəcəyik", - baş nazir bildirib.
Dəmir yolu üçün güzəşt ödənişlərinə işarə edib-etmədiyi soruşulduqda, Paşinyan işarələrə ehtiyac olmadığını bildirib.
Baş nazir deyib ki, "Biz məsələni dostcasına həll etmək istəyirik, amma yenə də həll edəcəyik".
Paşinyan həmçinin indiyədək irəli sürülməyən maliyyə tələblərinin gələcəkdə gündəmə gələ biləcəyini də istisna etməyib.
Xatırladılıb ki, Paşinyan iyulun əvvəlində Ermənistanın Cənubi Qafqaz Dəmir Yoluna dair Rusiya ilə bağlanmış sazişi birtərəfli qaydada ləğv etmək niyyətində olmadığını bildirmişdi.
Mübahisə ilk dəfə 2025-ci ilin sonunda Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərinə gedən dəmir yolu xətlərinin bərpası məsələsi ilə bağlı gündəmə gəlib. Paşinyan daha sonra dəmir yolunun idarə edilməsinin yenidən nəzərdən keçirilməsini təklif edib və konsessiyanın Qazaxıstan, BƏƏ və ya Qətər kimi dost ölkələrdən birinin şirkətinə verilə biləcəyini söyləyib. Rusiya isə Qazaxıstana konsessiyanın ötürülməsi ilə bağlı heç bir danışıq aparılmadığını açıqlayıb.
Bəzi ekspertlər Paşinyanın bu bəyanatını siyasi xarakterli addım hesab edir və bunun Ermənistanın investisiya mühitinə mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirirlər. Eyni zamanda vurğulanır ki, Ermənistan dəmir yolu ətrafındakı müzakirələr artıq təkcə iqtisadi və infrastruktur məsələsi deyil, həm də regionda nəqliyyat marşrutları və geosiyasi rəqabətlə bağlı daha geniş proseslərin tərkib hissəsinə çevrilib.
Ermənistanın Cənubi Qafqaz Dəmir Yolunun idarə olunmasını yenidən nəzərdən keçirmək cəhdləri və sərhəd dəmir yolu xətlərinin bərpası ilə bağlı planları Azərbaycan və Türkiyənin regionda həyata keçirdiyi nəqliyyat-logistika layihələrinə, o cümlədən Orta Dəhliz və Zəngəzur istiqamətindəki kommunikasiyaların açılması prosesinə necə təsir göstərə bilər? Bu addımlar regional geosiyasi və geoiqtisadi balansı dəyişə bilərmi?
Ermənistanın dəmir yolu ilə bağlı siyasətini yenidən nəzərdən keçirməsi təkcə Rusiya ilə münasibətlər kontekstində deyil, həm də regionda formalaşan yeni nəqliyyat və logistika xəritəsi baxımından qiymətləndirilməlidir. İrəvan son illərdə nəqliyyat infrastrukturunu daha çox öz nəzarətinə götürməyə və onu xarici siyasətinin mühüm alətlərindən birinə çevirməyə çalışır.
Əgər Ermənistan dəmir yollarının idarə edilməsində dəyişiklik edərsə və yeni tərəfdaşların cəlbinə nail olarsa, bu, ölkənin nəqliyyat siyasətində daha müstəqil qərarlar qəbul etməsinə imkan verə bilər. Bu isə Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərinin gələcəkdə açılması halında yeni dəmir yolu marşrutlarının istifadəsini sürətləndirə bilər.
Azərbaycan və Türkiyə üçün əsas məsələ kommunikasiyaların açılması və regionda maneəsiz yükdaşımaların təmin edilməsidir. Əgər Ermənistan konstruktiv mövqe nümayiş etdirər və regional layihələrə inteqrasiya olunarsa, bu, Orta Dəhlizin və digər nəqliyyat marşrutlarının səmərəliliyini artıra, Cənubi Qafqazın tranzit imkanlarını genişləndirə bilər. Bu halda regionda ticarət dövriyyəsi, yükdaşımalar və iqtisadi əməkdaşlıq da güclənər.
Lakin proses siyasi qarşıdurma və hüquqi mübahisələrlə müşayiət olunarsa, bu, kommunikasiyaların açılmasını ləngidə, investorların marağını azalda və regiondakı nəqliyyat layihələrinin icrasına mənfi təsir göstərə bilər. İnvestorlar üçün ən vacib amillərdən biri hüquqi sabitlik və uzunmüddətli öhdəliklərə əməl edilməsidir. Konsessiya müqavilələri ətrafında yaranan mübahisələr bu baxımdan müəyyən risklər yarada bilər.
Geosiyasi baxımdan isə məsələ daha geniş məna daşıyır. Ermənistanın Rusiya ilə nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığı yenidən nəzərdən keçirmək cəhdləri Cənubi Qafqazda təsir uğrunda rəqabətin davam etdiyini göstərir. Rusiya regiondakı mövqelərini qorumağa çalışdığı halda, Ermənistan alternativ tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətini nümayiş etdirir. Bu isə regionda geosiyasi balansın tədricən dəyişdiyini göstərən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla yanaşı, Azərbaycan və Türkiyənin həyata keçirdiyi nəqliyyat layihələrinin gələcəyi təkcə Ermənistanın qərarlarından asılı deyil. Bu layihələrin uğuru ilk növbədə region ölkələri arasında siyasi razılaşmaların əldə olunmasından, təhlükəsizlik mühitindən və beynəlxalq investorların etimadından asılı olacaq. Ona görə də Ermənistanın dəmir yolu ilə bağlı qərarları müəyyən təsir göstərə bilsə də, regional geoiqtisadi balansı təkbaşına dəyişəcək əsas amil hesab edilə bilməz. Regionda formalaşacaq yeni nəqliyyat sistemi bütün tərəflərin qarşılıqlı əməkdaşlığı və uzunmüddətli sabitlik şəraitində daha səmərəli fəaliyyət göstərə bilər.
Akif NƏSİRLİ
