Son dövrlərdə getdikcə aktuallaşan məsələlərdən biri də “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsidir. Bu məsələ Azərbaycanın Orta Asiya ilə dinamik inkişaf edən münasibətləri fonunda daha çox diqqət mərkəzinə gəlməkdədir.
Qeyd edək ki, “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi bir nüçə gün əvvəl Bakıda keçirilmiş İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Nazirlər Şurasının 27-ci iclasında təqdim olunub. Burada bir daha diqqətə çatdırılıb ki, “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi çərçivəsində ölkə daxilidə, eləcə də Azərbaycanla Orta Asiya ölkələri arasında Xəzərin dibi ilə qurulacaq rəqəmsal infrastruktur Avropa ilə Asiya arasında yeni rəqəmsal telekommunikasiya dəhlizi formalaşdıracaq. Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi çoxterabitli həcmdə məlumatların ötürülməsi, rəqəmsallaşmanın sürətlənməsinə verəcəyi töhfə ilə böyük bir regionun gələcəyinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərəcək. Məhz belə bir vaxtda “Qazaxtelekom” Səhmdar Cəmiyyəti Astanada keçirilən “Digital Bridge” ənənəvi illik IT-forumda Qazaxıstan üçün mühüm olan iki ən böyük layihəni təqdim edib. Xüsusilə, söhbət Azərbaycanın “AzerTelecom” şirkəti ilə birgə Xəzərin dibi ilə fiberoptik kabel xəttinin çəkilməsi və respublikada 5G – beşinci nəsil rabitə standartının tətbiqi üzrə layihədən gedir. Qeyd edək ki, Azərbaycanla Qazaxıstan arasında Xəzər dənizinin dibi ilə fiberoptik kabel magistralının çəkilməsi layihəsinin məqsədi Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrində internet bağlantısının keyfiyyətinin artırılması olan transmilli “Rəqəmsal İpək yolu”nun əsas komponentlərindən biridir. İki ölkəni dəniz dibi üzrə birləşdirən kabel xəttinin uzunluğu 380 kilometr təşkil edəcək, yeni magistralın keçirmə qabiliyyəti isə 400 saniyədə terabitə çatacaq. Xatırladaq ki, cari ilin avqust ayında Amsterdamda “AzerTelecom” və “Qazaxtelecom” xəttin çəkilməsi ilə birbaşa məşğul olacaq birgə şirkətin qeydiyyatı barədə sonuncu sənədi imzalayıblar. “Qazaxtelekom”un İdarə Heyətinin sədri Kuanışbek Yesekeyev məsələ ilə bağlı bildirib: “Hesab edirəm ki, Transxəzər fiberoptik kabel xəttinin işə salınması Avropa ilə Asiya arasında yeni rəqəmsal dəhliz yaratmağa imkan verəcək, alternativ marşrutun yaranması hesabına vətənimizin telekommunikasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə daha bir töhfəmiz olacaq, eləcə də Asiya ölkələrindən Qazaxıstan və Azərbaycan ərazisindən, daha sonra isə qlobal trafikin tranzitini Gürcüstan, Qara dəniz, Bolqarıstan vasitəsilə Avropaya çıxışını təmin edəcək. Bundan əlavə, sualtı xətt yüksək sürətli və təhlükəsiz məlumat ötürmə infrastrukturunun daha yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmağımıza, ticarət və digər əlaqələri möhkəmləndirməyə kömək edəcək”. “Qazaxtelekom” şirkətlər qrupunun beşinci nəsil rabitə standartının tətbiqi üzrə digər vacib layihəsi “Digital Bridge” forumunun nümayəndələrinin diqqət mərkəzində olub. Kuanışbek Yesekeyev bu xüssuda qeyd edib: “Hazırda dünyada, dəqiq desək, 80 ölkədə artıq 200-dən çox mobil operator 5G kommersiya şəbəkəsini tətbiq edib, ötən ilin nəticələrinə görə isə istifadəçilərin sayı 1 milyard rəqəmini keçib. Eyni zamanda, ekspertlərin qiymətləndirmələrinə görə, 5G istifadəçilərinin artım tempi 33 faizi ötüb və yaxın 5–10 ildə texnologiyanın tətbiqi dünya üzrə 64 faiz təşkil edəcək, Qazaxıstanda isə, mənim fikrimcə, artıq 2030-cu ilə qədər 5G-nin əhatə dairəsi 70 faizə yaxınlaşacaq. Bütövlükdə hesab edirəm ki, 5G qısamüddətli və ortamüddətli perspektivdə həm dünyada, həm də ölkəmizdə mobil rabitənin əsas inkişaf texnologiyası olacaq və milli rəqəmsallaşdırma strategiyasının əhəmiyyətli hissəsi hesab olunacaq”. Qazaxıstanda 5G-nin uğurla tətbiqi üçün “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin uğurla reallaşması olduqca mühümdür.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi Azərbaycandan keçməklə Orta Asiyaya uzanır. Avropa ilə Asiya arasında Azərbaycan vasitəsilə rəqəmsal telekommunikasiya dəhlizini formalaşdıracaq “Rəqəmsal İpək yolu layihəsi ölkəmizlə Orta Asiya ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin daha da genişlənməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Hazırda həmin layihə regional və beynəlxalq təşkilatların diqqət mərkəzindədir. Layihədə nəzərdə tutulan tədbirlər başa çatdırılandan sonra yüksək sürətlə məlumatların ötürülməsi reallaşacaq və bununla da magistral rabitə xətləri Avropa və Asiya arasında rəqəmsal əlaqənin qurulmasını təmin edəcək. Beləliklə, Qafqaz, Mərkəzi və Cənubi Asiya da daxil olmaqla bütün regionda rəqəmsallaşma özünün ən yüksək inkişaf mərhələsinə daxil olacaq, eyni zamanda, belə bir mövcud vəziyyət bu cür müasir rabitənin daha geniş yayılmasında mühüm rol oynayacaq. Burada xatərladaq ki, “2022-2026-cı illər üzrə Türk Dövlətləri Təşkilatı Strategiyası”nda da Xəzərin dibi ilə Transxəzər fiber-optik kabel xəttinin icrasının sürətləndirilməsi, Avropa ilə Asiya arasında yüksək ötürmə gücünə sahib olacaq fiber-optik internet xəttinin qurulması prioritet vəzifə olaraq qeyd olunub. Beləliklə, “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi Avropa ilə Asiya arasında Azərbaycan vasitəsilə məlumat mübadiləsi ehtiyaclarını ödəyəcək region ölkələri üçün strateji əhəmiyyətli bir layihədir. Layihə ABŞ-da “Qlobal Strateji İnfrastruktur Liderlik Forumu”nda Asiyada beş ən yaxşı strateji infrastruktur layihəsindən biri seçilib.
Ramil QULİYEV
