Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) son hesabatında bildirilir ki, qarşıdakı illərdə də “qara qızıl” istifadə edilən əsas yanacaq mənbəyi olacaq. OPEC bəyan edir ki, 2045-ci ilədək gündəlik neft tələbatı 2022-ci ildəki 99,6 milyon barreldən 116 milyon barrelə çatacaq.
Bildirilir ki, həmin dövrədək neftə olan tələbat 23 faiz artacaq. Bununla yanaşı, 2045-ci ilədək bərpa olunan enerjinin ümumi istehsalda payı 11,7 faiz olacaq. Ötən il bu rəqəm cəmi 2,7 faiz olub.
Hesabatda qeyd olunub ki, neft, əvvəllər olduğu kimi, 29,5 faizlik payı ilə ən mühüm enerji mənbəyi olacaq. Onun hasilatı gündəlik 20 milyon barrel ekvivalent artımla 87 milyon barrelə çatacaq. Eyni zamanda, daş kömürə tələbatın azalması fonunda qazıntı yanacağına tələb hazırkı 80 faiz səviyyəsindən 69 faizə düşəcək. Neft və qazın enerji bazarındakı ümumi payı isə 54 faiz olacaq. OPEC hesab edir ki, uzunmüddətli perspektivdə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı regionunda neftə tələbat azalacaq. Bununla yanaşı, 2028-ci ildə qlobal neft tələbatı 2022-ci illə müqayisədə 10,6 milyon barrel artaraq 110,2 barelə çatacaq. Yaxın müddətdə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı ölkələrində də gündəlik tələbat 500 min barrel artacaq, lakin 2045-ci ildə bu rəqəm gündəlik 9,3 milyon barrel azalacaq. Hesabatda qeyd olunub ki, qarşıdakı illərdə neftə ən çox tələbat Hindistanda olacaq. 2045-ci ildə bu ölkədə neftə tələbatın gündəlik 6,6 milyon barrel, digər Asiya ölkələrində gündəlik 4,6 milyon barrel, Çində gündəlik 4 milyon barrel, Afrika qitəsində gündəlik 3,8 milyon barrel, Yaxın Şərqdə isə gündəlik 3,6 barrel artacağı gözlənilir. Uzunmüddətli neft tələbi proqnozunun yerinə yetirilməsi üçün OPEC neft sektoruna 14 trilyon dollar və ya ildə orta hesabla təxminən 610 milyard dollar sərmayə tələb olunacağını bildirib. Qrup bu investisiyaların həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar üçün faydalı olduğunu bildirərək, sərmayələrin həyati əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Qeyd edək ki, OPEC-in proqnozları keçən ay dünyanın hazırda qazıntı yanacağı dövrünün “sonunun başlanğıcında” olduğunu bildirən Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozları ilə kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, agentliyin icraçı direktoru Fatih Birol “Financial Times”da dərc olunan məqaləsində kömür, neft və qaza tələbatın 2030-cu ilə qədər pik həddinə çatacağını, sonra isə iqlim siyasətlərinin qüvvəyə minməsi ilə qazıntı yanacağı istehlakının azalacağı proqnozlarını təqdim edib. Onun qiymətləndirməsi Beynəlxalq Enerji Agentliyinin oktyabrda dərc olunacaq nüfuzlu hesabatı olan Dünya Enerji Vizyonuna əsaslanır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri bu proqnozu “tarixi dönüş nöqtəsi” kimi qiymətləndirib, lakin açıq şəkildə bildirib ki, proqnozlaşdırılan azalma dünyanı qlobal istiləşməni sənayedən əvvəlki səviyyələrdən 1,5 dərəcə Selsi ilə məhdudlaşdırmaq yoluna çıxarmaq üçün kifayət etməyəcək.
Hələlik isə neft əsas yanacaq növü kimi istofadı olunmaqda, hasilatçı ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana böyük həcmdə vəsait qazandırmaqdadır. Burada xatırladaq ki, sentyabrın sonunda neftin qiyməti 100 dollara yaxınlaşmışdı. Lakin sonradan korreksiya qiymətlərinin aşağı enməsi müşahidə olundu. İsrail-Fələstin toqquşması fonunda isə neft uenidən bahalaşır. İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərlinin sözlərinə görə, neftin qiymətinin artma səbəbi tələb və təklif, istehsalın həcmi kimi fundamental faktorlardan qaynaqlanır: “Bu parametrlərə görə neft bazarında çatışmazlıq var. Dünyanın gündəlik neft tələbatı təqribən 100 milyon, hasilatı isə 98 milyon barreldir. Onsuz da 2 milyon barrelə yaxın çatışmazlıq vardı və qiymətlərin artımı üçün yeni dalğa gözlənilirdi. İsrail və Fələstin arasında alovlanan münaqişənin neftin qiymətinə təsir etməsinin səbəblərindən biri neft hasil edən bəzi ölkələrə çox yaxın olmasıdır. Digəri isə bu məsələdə bəzi ölkələrin Fələstini dəstəkləməsidir ki, bu da başqa bir problem yarada bilər”. İqtisadçının sözlərinə görə, korporativ və böyük şirkətlər 70-ci illərin ortalarında məhz İsrail-Fələstin qarşıdurmasından sonra ərəb və Qərb ölkələri arasında neftin hasilatı və satışı ilə bağlı problem yaşandığını və embarqolar tətbiq olunduğunu xatırlayır: “Ozamanki göstəricilərə görə neftin qiyməti yüksək həddə çatmışdı. Həmin dövrün alıcılıq qabiliyyətini nəzərə alsaq, bu qiymət 40 dollardan çox artmışdı. Bugünkü 1 dolların alıcılıq qabiliyyəti ilə bu qiymət 200 dollardan yuxarıdır. Sanki treyderlər tarixi hadisələri yada salaraq qiymətin artacağı ehtimalı ilə daha çox neft fyuçerslərinin alınmasına başladılar. Bu da tələbi yüksəltdi. Tələb yüksələn kimi hasilat artmırsa, onda qiymət də yüksəlir. Əgər münaqişə uzun müddət davam edərsə, yaxın həftələrdə neftin qiymətinin yenidən 100 dollara çatmasını, hətta 100 dolları ötməsini görə bilərik”. Qeyd edək ki, dünya bazarında”Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barrelinin qiyməti 3,19 dollar, yaxud 3,5 % artaraq 94,42 dollar təşkil edib. Bu, büdcə qiymətindən xeyli yüksəkdir. Yeri gəmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanın 2024-cü il üçün icmal və dövlət büdcələrinin layihələri hazırlanarkən “Azeri Light” markalı neftin 1 barrelinin qiyməti 60 ABŞ dolları götürülüb. Bu, 2023-ci illə müqayisədə eynidir.
Ramil QULİYEV
