Son illər ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun inkişafına, xüsusilə ölkəyə daha çox valyuta gətirən kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına geniş meydan açılıb.
Bu istiqamətdə yaradılan əlverişli şərait - ölkənin iqtisadi potensialından səmərəli istifadə və ixracyönümlü məhsul istehsalının təşviqi məqsədilə həyata keçirilmiş tədbirlər ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafında mühüm nəticələr əldə etməyə imkan yaradır.
Kənd təsərrüfatı sahəsində vacib olan sahələrdən biri də pambıqçılıqdır. Bu məhsulun əkini strateji əhəmiyyətli, əməktutumlu və iqtisadi cəhətdən səmərəli istehsal sahəsidir. Pambıq məhsulunun dünya birjalarında alıcısı çox olduğundan, satışı üçün elə bir problem olmur. Bu məhsula dünya bazarında həmişə tələbat olub və indi də var.
Qeyd edək ki, 2017-ci ildə Prezident “Azərbaycan Respublikasında pambıqçılığın inkişafına dair 2017–2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb. Ancaq bu sahədə vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Belə ki, Azərbaycanın pambıq ixracı iki dəfədən çox azalıb. Açıqlanan statistik məlumatlara əsasən,2023-cü ilin yeddi ayında Azərpambıq Aqrar Sənaye Kompleksinin 15,1 milyon dollar dəyərində məhsul ixrac edib. Bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 35,2 milyon dollar və ya 70%(3,3 dəfə) azdır.
Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəlli olur ki, ölkəmizin pambıq ixracı həm miqdar həm də dəyər baxımından kəskin aşağı düşüb.
“İqtisadi və milli təhlükəsizlik baxımından Azərbaycan pambıqçılıqdan əl çəkməlidir və pambıq tarlaları altında olan sahələr bitkiçilik və heyvandarlığa verilməlidir”
İqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycanda pambıq strateji məhsul kimi elan edilməməlidir: “Bu səhv startegiyadan nə qədər tez geri çəkilsələr, bir o qədər yaxşıdır. İlk olaraq deyim ki, Azərbaycan statistikada göstərilən qədər pambıq verməyib. Son illərin pambıq planları “pripiskayla” şişirdilib. Azərbaycan pambığı keyfiyyətsiz pambıqdır. Bizim pambığın lif çıxımı aşağı olduğuna görə, bu pambıq çiyiddən ayrılıb Özbəkistana göndərilirdi. Orada bu pambıq emal olunmalı idi. Ancaq emal etmirdilər. Azərbaycan pambığından zavodun ətrafında böyük bir “dağ” əmələ gəlmişdi. Deyirdilər ki, “bu Azərbaycan pambığıdır. Biz Azərbaycan pambığından lif ala bilmirik”.
Onu da deyim ki, Azərbaycan iqlimi pambıqçılıq üçün yararlı deyil. Pambıqçılığı inkişaf etdirmək üçün "Gossypium barbadense" sortu hansı iqlimdə yetişirdisə o iqlimdə pambıq yetişdirirdilər. Azərbaycanda o sort yetişmir. Bir vaxtlar həmin sort pambığı Özbəkistanda uşaq əməyindən istifadə ilə bağlı Avropaya pambıq ixracına qadağa qoyduqları üçün qaçaqmalçılıq yolu ilə həmin pambığı Azərbaycana gətirirdilər. Buradan da Azərbaycan pambığı adı altında Avropaya ixrac edirdilər”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, bu gün pambıq Azərbaycana ildə 200 milyon dollar maksimum qazanc gətirir. Ancaq kənd təsərrüfatı mənşəli ərzaq məhsullarını xaricdən idxal etmək üçün 3,5 milyard dollar vəsait xərclənilir: “Ölkədə dollara tələbat əsas buna görə yaranır. Yəni biz bu gün 200 milyona görə ildə 3 milyard manat itiririk. Biz strategiyanı dəyişməklə xaricə 3 milyard dollar axının qarşısını 80-90 faiz ala bilərik. Həm də xaricdən asılı ölkə olmaz. Danılmaz faktdır ki, bu gün Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarına olan ümumi tələbatın 50 faizindən çoxunu xaricdən idxal edir. Bu da çox ciddi iqtisadi asılılıqdır, həm də ölkənin milli təhlükəsizliyinə təhdiddir. Bu səbəbdən də iqtisadi və milli təhlükəsizlik baxımından Azərbaycan pambıqçılıqdan əl çəkməlidir və pambıq tarlaları altında olan sahələr bitkiçilik və heyvandarlığa verilməlidir.
Ölkədə süd və süd, ət qıtlığı yaşanır. Gündən-günə ətin qiyməti bahalaşır. Digər tərəfdən ildə 1, 3 milyon ton ərzaq buğdası idxal edirik. Pambığın əvəzinə ərzaq buğdası əkə bilərik. Bu baxımdan həmin strategiyaya son qoyulmasının vaxtı 7-8 il bundan qabaq çatıb”.
Günel CƏLİLOVA
