Azərbaycanda sağlam iqtisadi mühitin yaradılmasına nail olmaq üçün dövlət ən müxtəlif istiqamətlərdə, məzmunlarda layihələr həyata keçirib. Ən diqqət çəkən proqramlardan, addımlardan bir iqtisadiyyatı paytaxtdan və onun ətrafından regionlara daşımaq olub. Bu gün regionlarda azad sahibkarlığın inkişafı üçün münbit şərait yaradılıb və çoxlu sayda istehsalat müəssisələri, sənaye ocaqları fəaliyyət göstərir.
Azərbaycan torpaqları işğaldan azad edildikdən sonra tikinti quruculuq işləri ilə paralel olaraq bölgədə azad sahibkarlığın, istehsalat müəssisələrin, aqrar, sanaye, turizm və sair sahələrin inkişaf etdirilməsi əsas hədəf kimi götürüldü.
Bu gün azad ərazilərdən Laçında, Zəngilanda və başqa rayonlarda məskunlaşdırma həyata keçirilir, eyni zamanda da o insanların məşğulluğunun, iş fəaliyyətinin təmin edilməsi üçün müəssisələr yaradılıb.
Azad rayonlarda nə qədər sahibkarlıq subyekti yaradılıb?
Bildiyimiz kimi, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan insanlar azad rayonlara ciddi maraq göstərir və orada öz müəssiələrini yaradırlar. Son məlumatlara görə, 2023-cü ilin birinci yarısında işğaldan azad edilmiş rayonlarda 69 yeni müəssisə və təşkislat, 1238 yeni fərdi sahibkarlıq subyekti yaradılıb.
Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatı əsasında apardığı hesablamalara görə, cari ilin birinci yarısında işğaldan azad edimiş rayonlarda 623 yeni iş yeri yaradılıb.
Qeyd edilir ki, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə yeni yaradılan müəssisə və təşkilatların sayı 68%, fərdi sahibkarlıq subyektlərinin sayı 11%, yeni iş yerlərinin sayı isə 2.4 dəfə artıb.
Xatırladaq ki, hesabat dövründə ən çox müəssisə (18) və fərdi sahibkarlıq subyekti (472) Ağdamda, ən çox iş yeri isə Laçında (328) və Şuşada(177) yaradılıb.
Aşağıdakı cədvəldə, 2023-cü ilin birinci yarısı üzrə azad edilmiş rayonlar üzrə yeni yaradılmış müəssisə və təşkilatların, fərdi sahibkarlıq subyektlərinin və iş yerlərinin siyahısı verilib.
Belə ki, Ağdamda 18 təşkilat, 18 iş yeri, Füzulidə 7 təşkilat, 13 iş yeri, Xocavənddə 3 təşkilat 32 iş yeri, Şuşda 5 təşkilat, 177 iş yeri, Cəbrayılda 8 təşkilat, 28 iş yeri, Kəlbəcərdə 7 təşkilat, 19 iş yeri, Qubadlıda 4 təşkilat, 2 iş yeri, Laçında 11 təşkilat, 328 iş yeri, Zəngilanda 6 təşkilat 1 iş yeri, Xocalıda 5 iş yeri yaradılıb.
Laçında açılan müəssisələr, Prezidentin etdiyi açılışlar…
Bildiyimiz kimi, Prezident İlham Əliyev avqustun 25-də Laçın rayonuna səfəri zamanı “AzərEnerji” ASC-nin “Mişni” və “Alxaslı” Kiçik Su Elektrik stansiyalarının açılışlarında iştirak edib, Laçın Beynəlxalq Hava Limanında tikinti işlərinin gedişi, Kəlbəcər–Laçın avtomobil yolunun 38-ci kilometrliyindən 76-cı kilometrliyinədək olan hissəsində həyata keçirilən işlərlə tanış olub. Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Laçın rayonunun sənaye zonasında mebel fabrikinin açılışında iştirak edib, prefabrik modul evlərin istehsalı müəssisəsinin və xırdabuynuzlu heyvanların saxlanılması məntəqəsinin fəaliyyəti ilə tanış olublar.
Bildirilib ki, bərpa və quruculuq işləri istehsal müəssisələrinin yaradılması ilə paralel şəkildə davam etdirilir. Bu işlərdən biri də Laçın rayonunun sənaye zonasında yaradılan mebel fabrikidir. Müəssisədə yataq və qonaq otaqları dəstlərinin, qapıların və digər mebel məhsullarının istehsalı nəzərdə tutulub. Fabrikin illik istehsal gücü 3 min kubmetrdir. Burada Avropa ölkələrinin, Türkiyə və Çinin istehsalı olan avadanlıqlardan, Türkiyə və Rusiyadan alınan xammaldan istifadə olunacaq. İstehsal sahələrində ümumilikdə 100 nəfərin işlə təmin olunması nəzərdə tutulub. Ölkə başçısı və birinci xanım həmçinin Laçın rayonunda “Həkəri Balıq Təsərrüfatı”nın açılışında iştirak ediblər.
Bildirilirdi ki, Qarabağ zonasında ilk nərəyetişdirmə təsərrüfatı olan bu müəssisədə il ərzində 35 ton Kür nərəsi, 1,5 ton çökə və 5 ton forel yetişdiriləcək. Bunun üçün müəssisədə hər birinin uzunluğu 40, eni 3 metr olan açıq tipli 36 beton kanal yaradılıb.
Biz Laçında yaradılan müəssisələrin çox cüzi bir hissəsini qeyd etdik, amma onların sayı az deyil, qarşıdakı dövrdə daha da genişlənəcək.
“Azad rayonlarda sahibkarlığın inkişafı üçün münbit şərait yaradılıb”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, son zamanlar azad rayonlarda yeni müəssisələrin, sahibkarlıq subyektlərinin yaradılması, burada əhalinin işlə təmin edilməsi müsbət haldır. “Müstəqil İqtisadçılar, o cümlədən də mən hökuməti Azərbaycan iqtisadiyyatında disbalansın aradan qaldırması üçün çağırışlar edirdik. Azərbaycan iqtisadiyyatı Bakı və Abşeron yarımadasında toplanmışdı. Bu indi də hələ müəyyən qədər belədir. Məsələn, dövlət büdcəsinin 90 faizi Abşeron yarımadasında və onun ətrafında formalaşıb. İxrac məhsullarının 95 faizi Abşeron yarımadasında və onun əhatəsində bərqərar olub. Ona görə də, ölkədə iqtisadi disbalansı yaranıb. Bu disbalansın aradan qaldırılması üçün bölgələrdə müəssisələr, istehsalat mərkəzləri qurulsun, ölkə iqtisadiyyatı ölkə üzrə proporsional paylansın.
Müsbət haldır ki, azad rayonlarda sahibkarlığın inkişafı üçün münbit şərait yaradılıb. Burada sahibkarların fəaliyyəti üçün münbit imkanların yaradılması, vergi güzəştlərinin edilməsi, onların qeydiyyatının asanlaşdırılması, orada sahibkarlara gərəkən infrastrukturun yaradılması kimi amillər alqışalayiqdir. İnanıram ki, bir neçə ildən sonra artıq biz işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bu gün görülən işlərin bəhrəsini hiss edəcəyik. Çünki ölkənin tamam əks tərəfində bir iqtisadi mərkəz yaraılır, quruculuq işləri aparılır. Bu Bakının iqtisadi və miqrasiya yükünü azaldacaq”.
A.Nəsirli hesab edir ki, bu ölkə iqtisadiyyatının bölgələr üzrə bərabər paylanmasına töhfələr verəcək. Bu qitisadi mərkəzin işə düşməsi ilə Azərbaycan iqtisadiyyatında çox böyük müsbət dəyişikliklərin hiss ediləcəyini deyən A.Nəsirli hesab edir ki, ölkənin digər ərazilərində də bu cür azad iqtisadi zonalarının yaradılması vacibdir.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
