Bu ilin yanvar-iyun aylarında lirənin və rublun dəyər itirməsi Azərbaycandakı istehlak qiymətlərinə xarici inflyasiya təzyiqlərini cilovlamağa imkan yaradıb, çünki Türkiyə və Rusiya ölkənin əsas idxal tərəfdaşlarıdır. Bu fikirlər Dünya Bankının iqtisadi bülleteninin avqust sayında yer alıb.
Sənədə əsasən, bu ilin ilk yarısında Azərbaycanda illik inflyasiya daha da yavaşlayaraq 10,7 faizə enib. İyul ayında da deflyasiya 0,9 faiz səviyyəsində qeydə alınıb, bu isə mövsümi amillərin təsiri ilə ərzaq qiymətlərinin 2,1 faiz aşağı enməsi nəticəsində olub.
Amma inflyasiyanın səngiməsi heç də bütün qida məhsullarında qeydə alınmayıb. Məsələn, ölkədə tələb səviyyəsi yüksək olan uşaq qidalarının qiyməti artan templə davam edir və son həftələr ərzində bu fərq özünü daha qabarıq göstərir. Satış nöqtələrində qiyməti 100 manatdan çox olan uşaq qidaları var. Valideynlər isə, qiymətlər artsa da, uşaq qidalarını məcbur qalıb alıdıqlarını bildirirlər. Çoxuşaqlı ailələrdə isə vəziyyət daha da çətinləşir. Hesab edilir ki, bu qidaların bahalaşmasının iki səbəbi var. Ekspertlərin fikrincə, əgər daxili tələbatı ödəmək üçün keyfiyyətli qidalar istehsal olunarsa, bu kimi problemlər aradan qalxa bilər. Həmçinin valideynlər də zərurət olmadığı təqdirdə təbii qidalara üstünlük verməli, sonrakı yaş dövrlərində isə hazır uşaq qidalarının istifadəsini azaltmalıdırlar. Çoxsaylı yeni araşdırmalar bir daha təsdiq edir ki, yeni doğulan körpələr üçün ən faydalı qida ana südüdür. Ana südü lazimi miqdarda qida maddələrinə malikdir və uşaq orqanizmində asanlıqla həzm olunur. Mütəxəssislər ana südü ilə qidalanmanı körpənin həyatı üçün ən yaxşı başlanğıc hesab edir. Bu, həm ana, həm də körpə üçün faydalıdır. Araşdırmalar ana südü ilə qidalanmanın ürək-damar və xərçəng kimi qeyri-infeksion xəstəlikləri azalda biləcəyini göstərir. Qeyd etmək lazımdır ki, körpələr bütün zəruri vitamin və mineralları anadan alır. Ana südü yeni doğulan körpəni infeksiya, allergiya və müxtəlif xəstəliklərdən qoruyur, zülal və vitamin ehtiyatını təmin edir. Aparılan araşdırmalar sübut edib ki, ana südü ilə bəslənən uşaqlar daha sakit və özünə inamlı böyüyür. Belə olan halda onlar xarici mühitə daha tez və rahat uyğunlaşır. Amma həkimlər onu da deyir ki, ana südü azdırsa, uşaq mütləq uşaq qidaları yeməlidir. Həkim-pediatr Nigar Abdullayeva “Turan”a bildirib ki, ana südü əvəzolunmaz bir qidadır və mütləq şəkildə hər bir uşaq minimum altı ay ana südü qəbul etməlidir: “Lakin bəzi hallar var ki, ananın südü yoxdursa və ya azdırsa, yaxud da ana südünün verilməsinə hər hansısa ciddi əks-göstəriş varsa, o zaman mütləq süni qidalardan istifadə olunmalıdır”. Lakin o qeyd edib ki, həkim məsləhəti olmadan bu qidaları vermək olmaz: “Hər altı ayda həkim tərəfindən uşağın çəkisi və boyu ölçülür. Uşaq normal çəki almırsa, yalnız həkim məsləhəti ilə süni qidalar verilir”. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Rüfət Quliyev isə agentliyə bildirib ki, uşaq qidalarının bahalaşmasının səbəbləri araşdırılmalıdır: “Uşaq qidalarının satışı ilə məşğul olan şirkətlərə sorğu göndərmək olar. Həmin sorğuda həmin qidaların zavod qiymətləri, Bakıya çatdırılma şərtləri barədə suallar qoymaq olar. Onda bahalaşmanın dəqiq səbəbi üzə çıxacaq”. Deputatın fikrincə, xaricdəki inflyasiya burada öz rolunu oynaya bilər: “Avropada nominal inflyasiya minimum 6 faiz təşkil edir. ABŞ-da da mənzərə eynidir”.
Komitə üzvü hesab edir ki, qiymətlərin artmaması üçün ən doğru çıxış yolu Azərbaycanda uşaq qidalarının istehsalına başlanmasıdır: “Ərzaq məhsullarının yarısının ölkədaxili istehsal olunduğunu nəzərə alaraq uşaq qidaların istehsalına da başlamaq olar. Hətta bəzi inqrediyentlər Azərbaycana idxal olunsa belə, hər bir halda maya dəyəri düşəcək və qiymət daha ucuz olacaq”. İqtisadçı Zöhrab İsmayıl isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, uşaq qidaları Azərbaycanda xarici ölkələrlə müqayisədə onsuz da 30-40 faiz baha idi: “İndi isə yenə bahalaşıb. Mümkündür ki, həmin qidalar idxal olunan ölkələrdə də bahalaşsın, amma 20 faiz orada bahalaşmaya mən inanmıram”. O, uşaq qidalarının ölkədə bahalaşmasını idxal siyasəti ilə əlaqələndirir: “Yəni həm əlavə dəyər vergisi (ƏDV), həm idxal rüsumu yüksəkdir”. Onun fikrincə, hökumət uşaq qidalarını ƏDV-dən və idxal rüsumundan azad etməlidir: “Təəssüf ki, biz nə Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvüyük, nə də beynəlxalq azad ticarət müqavilələrinə imza atmışıq. Ona görə də bizdə ƏDV 18 faizə, idxal vergisi 15 faizə gəlib çıxır. Gürcüstan və Ukraynada isə bu, 5 faizdir, bəzi məhsullara bu rüsum 0 faiz səviyyəsində təsdiq olunub”. İstənilən halda isə uşaq orqanizminin hərtərəfli inkişafı və sağlamlığı üçün düzgün və səmərəli qidalanma ən vacib şərtlərdən biridir. Qeyri-düzgün və nizamsız qidalanma nəticəsində uşaqlar əqli və fiziki inkişafdan geri qalır, eləcə də çəki problemləri ilə qarşılaşırlar. Bu da gələcəkdə ciddi sağlamlıq problemlərinə yol açır.
Ramil QULİYEV
