Azərbaycanın milli aviadaşıyıcısı oaln AZAL sentyabrın 20-dən etibarən Pakistana müntəzəm uçuşlar yerinə yetirməyə başlayacaq. Reyslər Pakistanın paytaxtı İslamabad, eləcə də onun ən böyük şəhərləri - Lahor və Kəraçi şəhərinə həyata keçiriləcək. Sözügedən üç şəhər Pakistanın mühüm tarixi və mədəniyyət mərkəzləridir ki, bu da onları ziyarət etmək üçün çox maraqlı məkana çevirir.
Ekspertlər hesab edir ki, AZAL-ın yeni reyslərinin açılması Azərbaycan və Pakistan arasında münasibətlərin inkişafına, turizmin, beynəlxalq daşımaların təşviqinə və diplomatik əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verəcək. Ümumiyyətlə, iki ölkə arasında münasibətlər sürətlə inkişaf edir. Pakistanlı ekspert, Pakistan-Azərbaycan Məzunlar Assosiasiyasının təsisçisi Kayser Nəvab bildirir ki, iki ölkə arasında bir çox sahələrdə, ilk növbədə enerji və infrastruktur sahəsində əməkdaşlıq üçün böyük potensial var: “Pakistanın artan enerji tələbatı isə Azərbaycanın enerji şirkətləri üçün perspektivli bazar yaradır. Bundan başqa, buraya kənd təsərrüfatı, informasiya texnologiyaları, səhiyyə, təhsil, eləcə də qida və toxuculuq sənayesi daxildir”. Ekspert iki ölkə arasında müdafiə sahəsində səmərəli əməkdaşlığı xüsusilə qeyd edib: “Birgə hərbi təlimlər və yüksək səviyyəli görüşlər hər iki ölkənin müdafiə sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək öhdəliyini təsdiq edir, regional sabitlik və təhlükəsizliyin vacibliyini vurğulayır”. Hazırda turizm sektorunda əlaqələr də münasibətlərin inkişafına yeni təkan verir. Artıq Pakistandan Azərbaycana gələnlərin sayında artım gözə çarpır. Rəsmi rəqəmlərə görə, bu il Pakistandan Azərbaycana 27 min nəfərə yaxın şəxs gəlib. Bu göstərici ilə Pakistan vətəndaşları Azərbaycana səfər edən ölkələr arasında 7-cidir. İlboyu Pakistana gedən azərbaycanlıların sayı isə cəmi 111 nəfərdir. İndiyədək Azərbaycana səfərləri Pakistan aviaşirkətləri təşkil edib. Bu ilin ilk 7 ayında Pakistandan Azərbaycana 58 reys gerçəkləşib. Amma artıq AZAL da bu istiqamətdə fəaliyyətə başlayır. Dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin durumunu göstərən əsas göstərici ticarət dövriyyəsidir. Bu baxımdan bəlli olur ki, hazırda Azərbaycan və Pakistan arasında ticarət əlaqələri müvafiq potensialı əks etdirmir. Dövlət Gömrük Komitəsinin rəqəmlərinə görə, ilk yarımildə Azərbaycan və Pakistanın ticarət dövriyyəsi cəmi 13 milyon dollar olub. Bunun da əsas hissəsi Pakistanın payına düşüb. Belə ki, ilin ilk altı ayında Pakistan Azərbaycana 12 milyon dollarlıq, Azərbaycansa Pakistana cəmi 1 milyon dollarlıq məhsul göndərib. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Pakistanla qonşuluqda yerləşən və münasibətlərin rəvan olmadığı, son dövrlərdə Ermənistana silah satması ilə də Azərbaycan rəsmilərinin tənqid hədəfinə tuş gələn Hindistanla Azərbaycanın ticarət dövriyyəsi 700 milyon dolları aşır. Bunun əsas səbəbi Hindistanın Azərbaycandan enerji məhsulları idxal etməsidir. Digər tərəfdən, Azərbaycan da Hindistandan ilk yarımildə 100 milyon dollardan çox dəyərdə məhsullar idxal edib. Hindistan Azərbaycanın ən çox ticarət etdiyi yeddinci ölkədir. Azərbaycanın Pakistandan idxal etdiyi əsas məhsul “Azadlıq” radiosunun məlumatına görə, kartofdur. İlin ilk yarısında Azərbaycan Pakistandan 3 milyon dollarlıq kartof gətirib. Bu, Azərbaycanın Pakistandan toplam idxalının 25 faizi deməkdir. Azərbaycan Pakistandan təxminən 1 milyon dollar dəyərində də düyü idxal edib. Düyünün Pakistanın Azərbaycana ixracında böyük yer tutması səbəbsiz deyil, axı ötən ilin noyabrında Azərbaycanın Nazirlər Kabineti Pakistandan Azərbaycana düyü idxalını gömrük rüsumlarından azad etməklə bağlı qərar çıxarmışdı. Gömrük rüsumlarından azad olması Pakistan düyüsünun Azərbaycan bazarında rəqabət imkanlarını artırır.
Azərbaycanın Pakistana ixracı isə, demək olar, yalnız iki məhsuldan ibarətdir. Bu ilin altı ayında Azərbaycan Pakistana 567 min dollarlıq azot gübrələri, 382 min dollarlıq kerosin yanacağı ixrac edə bilib. Bu ilin iyununda Pakistanın baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şərif Azərbaycana səfər edib. Həmin səfər zamanı verilən açıqlamalarda iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı ilə də bağlı məqamlar gözə çarpır. Pakistanın hökumət başçısının açıqlamalarından bəlli olur ki, ölkə Azərbaycanla enerji sahəsindəki əməkdaşlığı artırmaq niyyətindədir. Bu baxımdan, Məhəmməd Şahbaz Şərif öz açıqlamasında bildirib: “Biz çox bahalı idxala bağlı olan ölkəyik. Bu, bizə çox baha başa gəlir. Ötən il bu sahəyə 27 milyard ABŞ dolları xərcləmişik. Biz bunun öhdəsindən gələ bilmirik, çünki müxtəlif çağırışlarla üz-üzəyik. İnflyasiya, idxal olunan neftin qiymətinin qalxması və Ukrayna münaqişəsi səbəbindən bizim ölkəmiz böyük təzyiqlə üz-üzədir. Təsəvvür edin, ona görə biz enerjiyə 27 milyard ABŞ dolları xərcləmişik. Maşallah, Azərbaycanın bu sərvəti var və biz Azərbaycanla, eyni zamanda, neft-kimya məhsulları sahəsində əməkdaşlıq etmək istəyirik”. Sözügedən səfərdən bir müddət sonra, yəni iyulun 24-də Azərbaycan və Pakistan arasında LNG (maye qaz) tədarükünə dair saziş imzalanıb. Pakistanın Lahor şəhərində imzalanan saziş LNG-nin tədarükü ilə məşğul olan dövlət qurumu “Pakistan LNG Limited” (PLL) ilə Azərbaycanın SOCAR şirkəti arasında baş nazir Şahbaz Şərifin iştirakı ilə imzalanıb. Sənədə əsasən, Azərbaycan Pakistana ildə 12 LNG tankeri tədarük edəcək. Bu müqavilənin müddəti bir ildir və onu daha bir il müddətinə uzatmaq olar. Son illər hər iki ölkə biznesmenlərinin ölkələrə qarşılıqlı səfərləri və biznes forumlara qatılması da təşkil edilib. Bu səfərlərin əsas məqsədi biznesmenləri potensial investisiya imkanları ilə tanış etməkdir. Açıqlanan bilgilərdən pakistanlı sahibkarların Azərbaycanda əczaçılıq və bərpaolunan enerji sektoruna daha çox maraq göstərdiyi bilinib. Bu baxımdan ayın olur ki, hazırda Azərbaycan və Pakistan arasında ticarət dövriyyəsi çox kiçik olsa da, qarşıdakı illərdə ciddi artımın baş vermək ehtimalı yüksəkdir. Xüsusən də Azərbaycan ilə Pakistan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş ölkələrin ikitərəfli münasibətlərində daha bir mühüm mərhələdir. Azərbaycandan mayeləşdirilmiş təbii qazın alınması Pakistanın enerjiyə olan tələbatını böyük ölçüdə ödəməyə kömək edəcək, eyni zamanda Azərbaycana bu ölkənin idxal bazarında yer tutmağa şərait yaradacaq. Bu, həm də enerji sahəsində gələcək əməkdaşlığa yol açır.
Ramil QULİYEV
