Xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanının nümayəndəsinə Azərbaycanda və ya Azərbaycan nümayəndələrilə həmin ölkədə fəaliyyət göstərən vergi ödəyicisində keçirilən səyyar vergi yoxlamalarında iştirak etmək hüququ verilib. Bununla bağlı iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov Nazirliyin Kollegiyasının “Vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə bir sıra normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsi haqqında” 7 sentyabr 2016-cı il tarixli qərarında dəyişiklik edilməsi ilə bağlı qərar imzalayıb.
Qərara görə, Azərbaycanın vergi orqanının rəhbəri xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanının nümayəndəsinin səyyar vergi yoxlamalarında iştirak etməsi üçün qərar qəbul etməli, onların iştirakının əsasları göstərilməli, həmçinin xarici ölkənin orqanının və nümayəndələrinin adları göstərilməlidir. Bundan başqa, qərara əlavə edilmiş yeni bəndə əsasən, səyyar vergi yoxlamasını keçirən yoxlayıcılara əmtəəsiz və riskli əməliyyatlar aparması aşkar edilən şəxsə riskli vergi ödəyicisi olması barədə qərar çıxarılması üçün tədbirlər görmək hüququ verilir. Həmçinin mədən vergisinin yoxlanılması zamanı yerin təkindən çıxarılmış faydalı qazıntılar barədə Dövlət Mineral Xammal Ehtiyatlarından İstifadə Agentliyinə təqdim edilmiş hesabatların mədən vergisi bəyannamələri ilə uyğunluğu yoxlanılacaq. Xatırladaq ki, Azərbaycanda yüzlərlə xarici şirkət fəaliyyət göstərir. Həmçinin mədən sənayesində çalışan şirkətlərin illik gəlirləri yüz milyonlar dollarla hesablanır. Bu mənada yeni dəyişikliyin böyük önəm kəsb etməsi birmənalı şəkildə qəbul olunur. Sözügedən xüsusda iqtisadi məsələlər üzrə təhlilçi Rəşad Həsənov “Amerikanın səsi” radiosuna bildirib ki, yeni dəyişikliklər vergi və investisiya mühiti aspektindən pozitiv qiymətləndirilməlidir: “Bənzər təcrübə əksər ölkələrdə tətbiq edilir. Məqsəd tərəflər arasında potensial mübahisəli halların, o cümlədən subyektiv və qərəzli yanaşmaların qarşısının alınması, vergi ödəyicisinə münasibətdə ədalətli qərarın qəbul edilməsi və prosesdə şəffaflığın təmin edilməsidir”. Təhlilçi hesab edir ki, Azərbaycanda müvafiq təcrübənin tətbiqi daha əhəmiyyətlidir: “Mürəkkəb vergi qanunvericiliyi, subyektivlik institutunun mövcudluğu, qeyri-peşəkarlıq, sərmayə reputasiyasının zəifliyi kimi məqamlar yerli orqanların qəbul etdiyi qərarlarının legitimliyi və ədalətliliyi ilə əlaqədar hər zaman müyəyən şübhələrə yol aça bilər. Birgə iştirakçılıq bu problemin təsirlərinin zəiflədilməsinə xidmət edə bilməklə yanaşı, vergi rejimlərini tənzimləyən ikitərəfli sazişlərin reallaşmasına nəzarətin səmərəli tətbiqi, ikiqat vergitutma hallarının önlənməsi kimi istiqamətlərdə əlverişli imkan yaradır”. Ekspert bildirir ki, yeni sənəd Azərbaycanın vergi orqanlarının da yerli rezidentlərin xarici ölkələrdə fəaliyyətinə nəzarət imkanını təmin edir: “Mexanizmin tətbiqi ilə əlaqədar isə hər hansı problemin olacağını düşünmürəm. Sadəcə daha yaxşı olar ki, vergi ödəyiciləri üçün də bənzər təşəbbüslə çıxış etmək imkanı yaradılsın. Bu halda xarici rezidentlər və ya sərmayədarlar üçün daha risksiz fəaliyyət vəd edilə bilər. Digər tərəfdən mexanizmin parametrlərini təkmilləşdirməklə subyektivlik amilinin təsirləri də minimal həddə endirilməlidir”.
Digər ekspertlər hesab edir ki, baş verənlər fonunda Azərbaycanda xarici investisiyaların həcminin daha sürətlə artmasını gözləmək olar. Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda əsas kapitala 9 milyard 114,9 milyon manat və yaxud ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 20,8 % çox vəsait yönəldilib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, son 1 ildə neft-qaz sektoruna investisiyalar 15 %, qeyri-neft-qaz sektoruna investisiyalar isə 24,3 % artıb. Yaradılan şərait fonunda ölkəyə yatrılan sərmayələrin həcmində daha dinamik artım gözlənilir. Xüsusən də qeyri-neft sektoruna. Məələn, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin "Masdar", Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının "ACWA Power" və Çinin "Gezhouba Group" şirkətləri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində “yaşıl enerji” layihələrinə investisiya yatırmaqda maraqlıdırlar. Bu günlərdə Özbəkistanın əczaçılıq sahəsində fəaliyyət göstərən 10-a yaxın şirkətinin nümayəndələri ilə Pirallahı Sənaye Parkına investisiya yatırılması prespektivləri müzakirə edilib. Bundan başqa, Azərbaycan hökuməti Avstriyanın “Grabher Group GmbH” şirkətini ölkənin sənaye zonalarına investisiya yatırmağa dəvət edib. Bu günlərdə isə Azərbaycanla Türkiyə arasında işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə Türkiyə şirkətlərinin investisiya yatırımının artırılması müzakirə olunub. Bakı bildirir ki, Türkiyə şirkətlərinin işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdəki layihələrdə aktiv iştirak etməsi məmnunluq doğurur və hazırkı tendensiya uğurlu investisiya tərəfdaşlığının genişləndirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradıb. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında israilli iş adamlarının daha fəal iştirakına, eləcə də investisiyaların artırılmasına ümid bəsləyir. Rusiyanın Tatarıstan bölgəsinin iş adamları ölkəmizdəki göstərən sənaye zonalarında yaradılmış biznes mühitindən yararlanmağa və investisiya layihələri həyata keçirməyə dəvət edilib. Bu qəbildən olan misalların sayını daha da artırmaq mümkündür. Qanunvericilik istiqamətində edilən dəyişiklilər fonunda isə Azərbaycanda investisiya üçün daha əlverişli şərai yaradılır. Bu da ölkəyə xaricdən daha çox sərmayə axınını stimullaşdırır.
Tahir TAĞIYEV
