Son günlərdə şimal qonşumuzun milli valyutası ilə bağlı maraqqlı proseslərin cərəyan etdiyi müşahidə edilir. Rusiya rublunun dollar və avro qarşısında kəskin ucuzlaşmasının səbəbləri, bunun Azərbaycan manatına, istehlak bazarına təsiri yenidən geniş müzakirə predmetidir. Qeyd edək ki, Moskva birjasında 1 dolların qiyməti 100 rublu keçir. Bu, rublun 2022-ci ilin 23 martından bəri ilk belə ucuzlaşmasıdır. 1 avro isə 110 rubldan da bahadır.
RBK agentliyi ekspertlərinin fikrincə, rublun zəifləməkdə davam etməsinin əsas səbəbi ixracdan əldə olunan gəlirlərin azalmasıdır. Eyni zamanda idxalçıların və iri biznesin xarici valyutaya ehtiyacı var. Ekspertlərin rəyinə görə, rublu ucuzlaşdıran digər faktor rusiyalıların və qeyri-vətəndaşların Rusiyadakı aktivlərindən xarici valyutanı ölkədən çıxarması ilə bağlıdır. Rusiya Bankı sədrinin müavini Aleksey Zabotkin isə deyib ki, milli valyutanın zəifləməsində əsas rolu idxal-ixrac əməliyyatlarının dinamikası oynayıb. O qeyd edib ki, hazırda ixracın dəyəri ötən ilin ikinci yarısı ilə müqayisədə üçdə bir qədər azalıb, eyni zamanda idxal həcmləri artıb. Rusiya Mərkəzi Bankının mətbuat xidmətindən bildirilib ki, rublun əsas valyutalara nisbətdə ucuzlaşması səbəbindən maliyyə sabitliyinə heç bir təhlükə yoxdur. Bank izah edir ki, bu gün rublun məzənnəsinə təsir idxala tələbatın artması şəraitində ixracın dəyərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasıdır: "Məzənnə çoxlu sayda amillərin təsiri altında formalaşır. İxracın dəyərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə yanaşı, daxili tələbin aktiv artımı ilə bağlı idxalın genişlənməsi də müşahidə olunur”. Qurumun mətbuat xidməti xatırladıb ki, onun pul siyasəti üzrə hərəkətləri 2024-cü ildə inflyasiyanın 4%-lik hədəf səviyyəsində sabitləşdirilməsinə yönəlib: “İnflyasiyanın 4% sabitləşməsi üçün pul siyasətinin daha da sərtləşdirilməsi tələb olunur. Rusiya Bankı növbəti iclaslarda əsas faiz dərəcəsinin artırılmasının mümkünlüyünü etiraf edir”. Ekspertlər bildirirlər ki, rublu neft qiymətlərinin artması gücləndirə bilər, lakin bu, tezliklə gözlənmir. Rusiya prezidentinin köməkçisi Maksim Oreşkin isə rublun zəifləməsinə görə Rusiya Mərkəzi Bankını və onun “yumşaq maliyyə-kredit siyasətini” ittiham edib. Ötən həftə Mərkəzi Bank ilin sonunadək büdcə çərçivəsində xarici valyutanın alınmasını dayandırıb. Lakin ekspertlər bildirirlər ki, bu addım hələ ki, rublun məzənnəsinə təsir göstərməyib. Amma Rusiya Dövlət Duması maliyyə bazarları komitəsinin başçısı Anatoli Aksakov deyib ki, rusiyalıların əksəriyyəti dolların məzənnəsinə heç “tüpürmək də istəmir”: "Üzlərdə təbəssüm var. Heç kim dolların məzənnəsinin 100 dollara çatmasından narahat deyil”. Lakin Oreşkin bildirib ki, zəif rubl iqtisadiyyatın struktur transformasiyasını mürəkkəbləşdirir və əhalinin real gəlirlərinə mənfi təsir göstərir. “Reuters” agentliyi yazır ki, rublun təlatümlü məzənnəsini Ukraynadakı müharibə şərtləndirir. Müharibədən əvvəl 1 dollar 75 rubl idi. Londondakı “BlueBay Asset Management” firmasının aparıcı eksperti Timoti Eş deyib ki, rublun ucuzlaşmasının əsas səbəbi Moskvanın Ukraynada apardığı müharibədir: “Buna təkcə Avropada qaz bazarının itirilməsi ilə bağlı gəlirlərin azalması deyil, həm də “Böyük yeddilik” qrupunun Rusiya neftinə qoyduğu qiymət tavanı təsir edir”. Lakin moskvalı müstəqil ekspert İan Melkumov rublun zəif kursuna görə Mərkəzi Bankı günahlandırıb. O bildirib ki, Mərkəzi Bank vəziyyətə nəzarət edə bilmir. Ekspert deyib ki, bank rublun kursunu düzəltmək məqsədilə faiz dərəcəsini 20 faizədək artıra bilər, amma Mərkəzi Bank iqtisadiyyatı və biznesi ötən il olduğu kimi “öldürmək” istəmir.
Bunlar isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycana da təsir edir. Çünki Rusiya hələ də ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olaraq qalır. Rublun ucuzlaşması ilə Rusiya mallarının Azərbaycana ixracı getdikcə daha cəlbedici olacaq. Çünki Rusiya şirkətləri öz məhsullarını manatla satmaqla onları Rusiya biznesi üçün daha sərfəli qiymətə axtardıqları rubla dəyişmək imkanı əldə edirlər. Bəzi Rusiya şirkətləri Azərbaycan bazarında onlar üçün cəlbedici olan məhsulların payını artırmaq istədikləri üçün, yəqin ki, hətta mallarının qiymətini manatla dempinq etməyə üstünlük verəcəklər. Eləcə də Rusiya biznesinin Azərbaycanda mal və xidmətləri alması getdikcə baha başa gələcək, ona görə də, onların həcmi və Azərbaycandan mal idxalı azalacaq. Beləliklə, Rusiya pulunun manata nisbətən dəyər itirməsi Azərbaycanın ixrac edilən qeyri-neft məhsulların rubl ifadəsində bahalaşmasına səbəb olur. Bu isə qeyri-neft ixrac imkanları baxımından arzuolunan deyil. Bundan başqa, Rusiya Azərbaycanın qeyri-neft ixracatında ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və bu baxımdan rublun zəifləməsi manatın nominal effektiv məzənnəsini daha da möhkəmləndirir. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan qeyri-neft ixracat bazarlarının mümkün qədər daha tez diversifikasiyasına çalışmalıdır. Bütövlükdə, Rusiyanın valyuta gəlirlərinin azalması fonunda şimal qonşumuzun iqtisadiyyatındakı çağrışların dərinləşəcəyi gözləniləndir. Rusiyada fəaliyyətini davam etdirən Azərbaycanlı iş adamlarının da həm yığımlarını, həm də sərmayə qoyluşlarını şaxələndirmələri çox vacibdir.
Ramil QULİYEV
