Ölkəmizdə ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, o cümlədən əsas ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsi hökumətin xüsusi diqqət mərkəində yer almaqdadır.
Son dövrlər ölkədə kənd təsərrüfatının inkişafı sahəsində formalaşmış potensial, xüsusilə müasir texnologiyaların tətbiqinə əsaslanmaqla taxılçılıq təsərrüfatlarının yaradılması, həmçinin uzun illər işğal altında qalan torpaqların azad olunması bu istiqamətdə yeni imkanlar yaradır. Lakin dünyada baş verən son proseslər dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya olunan Azərbaycandan da yan keçmir. Burada, xüsusilə ərzaq mallarının qiymətinin qalxmasını qeyd etmək lazımdır. Hələlik Azərbaycan özünü əsas ərzaq məhsulları ilə 100 faiz təmin edə bilmir. Bu da dünya bazarlarında baş verənlərin ölkəyə təsirinin artmasına gətirib çıxarır.
Bütün bunlar o fonda baş verir ki, Azərbaycanda ərzaq idxalı artmaqdadır. Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) təqdim etdiyi məlumatlara görə, 2023-cü ilin birinci yarımilliyində ölkəyə 1 milyard 58 milyon 429 min dollar dəyərində yeyinti məhsulları idxal edilib. Bu da 2022-ci ilin anoloji dövrü ilə müqayisədə 1 milyon 483 min dollar çoxdur. Ərzaq idxalının son 10 ildə artdığı bildirilir. Aqrar sahə üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmli Azərbaycanın əsasən özünün ərzaq buğdasına təlabatını ödəyə bilmədiyini bildirib: “Çörək olmadan deyə bilmərik ki, ərzaq təhlükəsizliyimizi təmin edirik. Artıq 1 aydan çoxdur taxıl biçimi davam etsə də, istehsal haqda məlumat açıqlanmır”. V.Məhərrəmli son vaxtlar heyvandarlıq məhsullarının idxalının da artdığını vurğulayıb: “Ət, süd idxalı artır. İri heyvanların idxalında ciddi artım var. Bu o deməkdir ki, yüksək kolorili məhsullar istehsal edə bilmədiyimiz üçün idxaldan asılılıq var. Əgər yerli istehsal hesabına ət və südü təmin edə bilməsək, ölkədən valyuta daha çox çıxacaq. Çünki ət-süd bahalı məhsuldur”. Onun deməsinə görə, bitki yağlarına olan tələbatın xammala olan ehtiyacının yalnız 10 faizi daxili istehsal hesabına ödənilir: “Şəkərə olan tələbatın xammala ehiyacının 5 faizini ödəyirik. Bunlar əsas ərzaq məhsularıdır ki, idxaldan asılıyıq və getdikcə də artır”. Onun sözlərinə görə, mövcud gedişatın qarşısını istehsalın artımı hesabına almaq mümkündür. O deyib ki, ölkənin torpaq, iqlim şəraiti və su resursları var: “Səmərəli istifadə olunarsa, buğdaya, ətə, südə, bitki yağlarına və şəkərə olan ehtiyacımızı tam ödəyə bilərik. Çünki ehtiyacdan 5 dəfə artıq resursumuz var. Ötən il ölkədən yeyinti məhsullarının idxalı üçün 2 milyard 363 milyon dollar vəsait çıxıb”. Azərbaycan Milli Məclisinin İqtisadi Siyasət, Sənaye və Sahibkarlıq komitəsinin sədri Tahir Mirkişili isə “Azadlıq” radiosuna bildirb ki, son 5 il ərzində dünyada ərzağın qiyməti 2 dəfədən çox artıb. O, bu rəqəmlərin ərzaq idxalından asılılığın artması anlamına gəlmədiyini vurğulayıb. Deputat deyib ki, son 6 ay ərzində dünyada orta illik inflyasiya 6 faizdən çox olub: “Son 6 ayda ərzaq idxalının dəyər ifadəsində 1 faiz artmasını inflyasiyanı hesablamaqla şərh etmək lazımdır. Dünyada ciddi ərzaq qıtlığı var. Bəzi ölkələr ərzaq məhsullarının ixracına qadağalar tətbiq edir”. Komitə sədrinin sözlərinə görə, Azərbaycanda da əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatını ödəmək üçün həm yerli istehsalda, həm də xaricdən ərzaq məhsullarının alınmasında lazımi tədbirlər görulur.
Hesablamalar göstərir ki, ölkədə ət məhsulları ilə özünütəminat 90 faiz, quş əti ilə 80 faiz, süd, süd məhsulları ilə 85 faiz səviyyəsindədir. Növbəti 3-5 il ərzində bu rəqəmlərin artması gözlənilir. Amma bununla yanaşı, əhalinin sayı və ona paralel olaraq tələbat da artır. Eləcə də dünyada baş verənlər qlobal miqyasda ərzaq təminatına ciddi təsir edir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, iqlim dəyişikliklərinin təsirinin artması dünyada ərzaq qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olub. Həmçinin, Rusiya-Ukrayna müharibəsi beynəlxalq daşımalar sahəsində çox ciddi problemlər yaradıb, eyni zamanda, bir çox ölkələr ərzaq məhsullarının idxalını məhdudlaşdırıb. Bunlar, həmçinin quraqlıq və əkin sahələrinin azalmasını, ərzaq məhsullarının qiymətlərinin artmasını şərtləndirib. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı artıq bir neçə dəfə bununla bağlı ciddi xəbərdarlıq edib. Dünyanın ərzaq və taxıl bazarında yaranmış bu cür mürəkkəb vəziyyətdə Azərbaycan preventiv tədbirlər görür. Hökumət dünya bazarlarındakı kəskin bahalaşmanın daxili bazara təsirini subsidiya və daxili istehsalın stimullaşdırılması tədbirləri ilə minimuma endirməyə çalışır. Azərbaycanın taxıl idxal etdiyi Rusiya təchizat sahəsində öhdəliklərini yerinə yetirir. Taxıl əkini sahələrinin genişləndirilməsi, bu istiqamətdə lazımi addımların atılması, subsidiya dəstəyi və digər tədbirlər nəticəsində Azərbaycanda məhsuldarlığı yüksəltmək və idxaldan asılılığı azaltmaq mümkündür. Bundan başqa, ölkədə bahalaşma və inflyasiya prosesinin səngiməsində Mərkəzi Bankın və hökumətin bu sahədə apardığı siyasət, gördüyü tədbirlər və atdığı addımlar da müəyyən rol oynayıb. Belə vəziyyət ərzaq məhsularının istehlakına müsbət təsir edir.
Ramil QULİYEV
