Azərbaycanın inflyasiya proqnozu artırılıb. 2023-cü il üzrə Azərbaycanda orta illik inflyasiyanın 10,4 faiz civarında olacağı proqnozlaşdırılıb. Bu barədə Maliyyə Nazirliyinin “2023-cü ilin dövlət və icmal büdcələrinin yarımillik icrasına dair arayış və ilin sonuna gözləntilər sənədi”ndə bildirilib.
Qeyd edilir ki, 2023-cü ildə orta illik inflyasiya ilkin proqnozlar zamanı 6,9 faiz səviyyəsində nəzərdə tutulsa da, yenidən baxılma zamanı faktiki göstəricilər, gözlənilən meyllər nəzərə alınmaqla 10,4 faiz səviyyəsində olacağı proqnozlaşdırılır. Bu da ilkin proqnozdan 3,5 faiz bəndi çoxdur. Maliyyə Nazirliyinin inflyasiya proqnozunu nədən ikirəqəmli etməsi, təbii ki, xüsusi maraq doğurur. Burada nəzərə alaq ki, inflyasiya Azərbaycana daha çox idxal edilir. İqtisadçılar bildirir ki, ilin ilk 6 ayındakı proseslər nəzərə alınmaqla, ona uyğun olaraq proqnozlara yenidən baxılır. Elə Maliyyə Nazirliyinin proqnozu da bundan qaynqlanır. Burada dünya iqtisadiyyatında baş verən proseslər təhlil olunur. Hələ ki, dünyada qiymət artımı davam edir. Ona görə də ilin 6 ayındakı proseslər əsas götürülərək inflyasiya proqnozu artırılıb. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov da hesab edir ki, bu ilin ilk yarısında da inflyasiya meylləri aktiv olub: “Baxmayaraq ki, iyul ayında inflyasiya meyllərinin nisbətən azalması müşahidə olundu. Amma bu daha çox mövsümi amillərlə bağlı idi. Xüsusən də yay aylarında yerli məhsulların bazara çıxarılması həmin məhsulların qiymətlərinə birbaşa təsir göstərdi. Ona görə də idxal inflyasiyası yenə aktivdir, bu da, təbii ki, yerli məhsulların qiymətinə təsir göstərir”. Deputatin deməsinə görə, onların proqnozu ondan ibarətdir ki, 2023-cü ildı ikirəqəmli inflyasiyanın qeydə alınması ehtimalları kifayət qədər yüksəkdir: “Çünki yerdə qalan aylarda da inflyasiya səviyyəsi ikirəqəmli olub”. V.Bayramov yerli məhsulların qiymətinə idxal olunan xammalın da birbaşa təsirinin olduğunu vurğulayaraq bildirib ki, real inflyasiya səviyyəsi ikirəqəmli olacaq. Amma deputat deyir ki, həm Mərkəzi Bank, həm də digər dövlət qurumları tərəfindən tələbin optimallaşdırılması, inflyasiya yaradıcı amillərin minimallaşdırılması ilə bağlı fəaliyyətlərin davam etdirilməsinə ehtiyac var: “Xüsusən də idxal inflyasiyasının minimumlaşdırılmasına ehtiyac var ki, növbəti dövrlərdə qiymət artımının azalmasını müşahidə edə bilək. Ancaq son 7 ayın yekunları göstərir ki, növbəti aylarda ikirəqəmli inflyasiyanın qeydə alınması yüksəkdir”. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin 6 ayında Azərbaycanda inflyasiya 12,7 faiz olub. Bu fonda, sağlam rəqabətin qorunması, daxili bazarda qiymətlərlə manipulyasiyaya yol verilməməsi və antiinhisar tədbirlərinin gücləndirilməsi hökumətin xüsusi diqqət mərkəzindədir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda inflyasiya və qiymətlər üzrə monitorinqin gücləndirilməsi üçün ötən ay baş nazir Əli Əsədovun sərəncamı ilə işçi qrup yaradılıb. Hökumətin qiymət artımları ilə mübarizədə faydalandığı ən vacib alətlərdən biri gömrük rüsumlarıdır. Qiymət artımlarının yüksək olduğu bir ortamda hökumətlər gömrük ödənişlərini azaldaraq və ya sıfırlayaraq həmin məhsulların qiymətinə təsir göstərir. Azərbaycan da vaxtaşırı bu təcrübədən istifadə edir. Qeyd edək ki, inflyasiya artıq dünya ölkələrinin böyük əksəriyyəti üçün ciddi problemə çevrilib. Bu fonda, beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən yenilənmiş proqnozlara əsasən, 2023-cü ildə əvvəlki ilə nisbətən iqtisadi artımın zəifləyəcəyi gözlənilir. Belə ki, ilkin proqnozlarda qlobal iqtisadi artımın təxminən 2,5-3 faiz ətrafında olacağı gözlənilsə də, 2023-cü ildə dərc edilmiş hesabatlara əsasən, bu göstəricinin təxminən 2-2,5 faiz ətrafında olacağı nəzərdə tutulur. İqtisadi artım tempində azalma əsasən antiinfyasiya tədbirləri fonunda siyasətin sərtləşdirilməsi, maliyyə şərtlərinin pisləşməsi və mövcud müharibənin təsirlərinin davam etməsi ilə izah olunur. Dünya Bankının təhlillərinə əsasən, bu tendensiyanın davam etməsi növbəti qlobal böhran ilə nəticələnə bilər ki, bu da kiçik ölkələr, xüsusilə də iqtisadiyyatı xarici borcdan, kənar maliyyələşmədən asılı olan və məhdud diversifikasiyalı ölkələr üçün daha təhlükəli hesab edilir. 2022-ci ildə ikirəqəmli templə artan ərzaq qiymətləri 2023-cü ilin fevral ayından etibarən ucuzlaşmağa başlayıb. 2023-cü ildə sərt monetar siyasət və zəifləyən məcmu tələb şəraitində qiymət artımının nisbətən zəif olacağının proqnozlaşdırılmasına baxmayaraq, beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən bu göstəricinin hələ də yüksək olduğu vurğulanır. Belə ki, 2022-ci ildə 8,7 faiz qeydə alınmış inflyasiyanın, BVF-in proqnozlarına əsasən, cari ilin sonunda 7 faizə enəcəyi gözlənilir. Cari ilin baxılan dövründə qlobal inflyasiya bir qədər zəifləsə də, enerji və ərzaq qiymətləri hələ də yüksək olaraq qalmaqda davam edir. Bütün bunlar Azərbaycan hökuməti tərəfindən də nəzərə alınaraq müvafiq tədbirlər görülür.
Ramil QULİYEV
