Azad ticarətin, sahibkarlığın və bazar əsaslı iqtisadiyyatların müasir sistemi təxminən 200 il əvvəl formalaşmağa başlayıb. Bu prosesin bir çox iqtisadi quruluşlarda verdiyi səmərə dünya dövlətlərini prosesi təşviq etmək istiqamətində düşündürür.
Azad ticarətin, sahibkarlığın və iqtisadi inkişafın əsas elementlərindən biri də ölkədə sahibkarlıq üçün əlverişli mühitin yaradılmasıdır. İqtisadiyyatın tərəqqisi, liberallaşması bazar əlaqələrinin, sağlam rəqabətin inkişafında müstəsna rola malikdir. Məlumdur ki, liberalizmdə bazar özü-özünə tənzimlənir. Bu proses iqtisadi quruluşlara çox böyük töhfə verdiyi üçün dünya ölkələri iqtisadiyyatın liberallaşdırlması istiqamətində daha geniş addımlar atmağa cəhd etdilər.
“Azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyatdan danışarkən onun tələblərinə əməl olunmalıdır”
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bazar münasibətlərinə əsaslanan liberal iqtisadi sistemin formalaşması, vətəndaşların iqtisadi azadlığına, təşəbbüskarlığına şərait yaradılması, zəngin təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə, investisiya cəlbediciliyinin yüksəldilməsi və digər tədbirlərin nəticəsi olaraq ölkə iqtisadiyyatı yeni keyfiyyət parametrləri ilə özünü təsdiqləyib. Azərbaycanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafının təminatı özəl sektorun, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafından asılı olduğu üçün respublikamızda sahibkarlığın inkişafı prioritet istiqamətlərdən biridir. Azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyatdan danışarkən onun tələblərinə əməl olunmalıdır. Son illərdə Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi ilə həyata keçirilən davamlı tədbirlər sayəsində Azərbaycanda əlverişli biznes mühiti formalaşıb. Ölkədə özəl sektorda fəallığın artmasını şərtləndirən bir sıra mühüm amillər sadalamaq mümkündür ki, onların sırasında bütün ölkə boyunca yaradılan yüksək səviyyəli infrastrukturun önəmini xüsusi vurğulamaq olar. Demək olar ki, ölkəmizdə özəl sektorun dinamik inkişafı üçün lazım olan bütün addımlar atılır.
Qeyri-neft sektorunun ixracda payı çox aşağı səviyyədədir...
Ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafı, sahibkarların bu sahəyə maraq göstərməsi ilə bağlı çoxsaylı görüləsi işlər var. Düzdür, getdikcə ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun payı artır, amma hələ ki, bunun ixracda payı çox azdır. Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin 90 faizi neft, neft məhsulları və qazdır. Qeyri-neft sektorunun ixracda payı bu günə qədər çox aşağı səviyyədədir. Bu da təhlükəli haldır. Ona görə ki, neft-qaz tükənən məhsuldur. Ölkəmizdə neft hasilatı ilbəil azalır. Üstəlik, inkişaf etmiş ölkələrdə alternativ enerji mənbələrinin çəkisi ilbəil artır. Ona görə də qeyri-neft sektorunun inkişafına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
Maraqlıdır, Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun ixracda payının artması üçün əsaslı olaraq hansı işlər görülməlidir?
“Neftin dünya bazar qiyməti ümumi ixracatımızın dəyərinə təsir göstərir”
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən millət vəkili Vüqar Bayramov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Bütövlükdə, 3 makroiqtisadi göstəricidə qeyri-neft sektorunun payının artırılması prioritetdir: ümumi daxili məhsulda, büdcə gəlirlərində və ümumi ixracatda. Həm büdcə gəlirlərində, həm də ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payında artımlar müşahidə olunur. Bu gün ÜDM-nin təxminən üçdə ikisi qeyri-neft sektorunun payına düşür. O cümlədən, büdcə gəlirlərinin yarıdan çoxu neftdən kənar sahələrdə formalaşır. Ancaq bununla belə, ümumi ixracatda qeyri-neft sektorunun payı hələ də yüksək deyil. Bunun bir sıra səbəbləri var. Bunun əsas səbəbi Azərbaycanın ixracında neftin payının kifayət yüksək olması ilə bağlıdır. Digər tərəfdən, neftin dünya bazar qitməti ümumi ixracatımızın dəyərinə təsir göstərir. Çünki neftin dünya bazar qiymətində artımlar müşahidə olunan zaman ümumi ixracatın həcmi artır. Bu da qeyri-neft sektorunun ümumi ixracda payının azalmasına gətirib çıxarır. Ancaq biz son üç ilə baxsaq görərik ki, qeyri-neft ixracatında orta hesabla illik olaraq 20 faizdən çox artım qeydə alınıb. Bu da ondan xəbər verir ki, əslində qeyri-neft sektorunun ümumi həcmində artımlar var. Bunun nəticəsidir ki, ilk dəfə olaraq 2022-ci ildə Azərbaycanın qeyri-neft ixracatı 3 milyard dollardan çox oldu. Bu il də artım davam edir. Ona görə də qeyri-neft ixracında artım tendensiyası növbəti illərdə ümumi ixracatda da neftdən kənar sektorların payının artmasına gətirib çıxara bilər. Ancaq bununla arxayınlaşmaq olmaz. Qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı daha əlverişli şərait yaratmaq, rəqabət imkanlarını artırmaq, sahibkarların sərfəli kredit resurslarına çıxış imkanlarını yaxşılaşdırmaq lazımdır. 2023-cü ildə Rəqabət Məcəlləsinin müzakirəsinin təşkil ediləcəyi planlaşdırılır. Çünki Rəqabət Məcəlləsi artıq Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iş planın daxil edilib. Bu o deməkdir ki, Rəqabət Məcəlləsi hökumətə təqdim olunub və Milli Məclisə təqdim olunduqdan sonra müzakirələrə başlayacaq. Rəqabət Məcəlləsi iqtisadiyyatın liberallaşdırılması, rəqabətin güclənməsi və azad sahibkarlığın inkişafı baxımdan vacib hesab olunur. Bu məcəllə ilə yanaşı, həm də dövlət satınalmaları ilə bağlı yeni qanun layihəsi hazırlanır. Məqsəd də məhz dövlət satınalmalarının genişləndirilməsi, şəffaflığın artırılması, təkmilləşdirilməsidir”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
