Regionların sosial-iqtisadi inkişafı əhalinin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasının mühüm prosesi hesab olunur.
Azərbaycanda sosial-iqtisadi inkişafın prioritet hədəflərinə regionlarda ümumi daxili məhsulun artımı, əhalinin gəlirlərinin, doğum səviyyəsinin, gözlənilən ömür uzunluğunun yüksəldilməsi, səhiyyənin, təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması və digər belə faktorlar daxildir. Son illər regionların sosial-iqtisadi inkişafına ekoloji amillər böyük təsir göstərir.
Regionlar mərkəzi büdcə asılılığından xilas olur
Ekoloji məhdudiyyətlər ilk növbədə ərazinin xüsusiyyətləri, iqtisadi funksiyası və seçilmiş təbiətdən istifadə sistemi ilə əlaqələndirilir. Mövcud ekoloji proqramlar çərçivəsində müəyyən ərazilərdə və ya ayrı-ayrı ekosistemlərdə ekoloji məhdudiyyətlər sistemi iqtisadiyyatın struktur transformasiyasına və regionların davamlı inkişafına kömək edir.
Nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycanda regionların böyük əksəriyyəti əlverişli coğrafi mövqeyə, zəngin təbii sərvətlərə və turizmin inkişafı üçün potensiala malikdir. Bu şəraitdə regionların öz potensialından səmərəli şəkildə istifadə edərək inkişafı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Regionların bütün ehtiyatlarının, o cümlədən təbii, maddi, əmək, maliyyə, informasiya, resurs və iqtisadi fəaliyyət məhsullarından istifadəsi belə vəziyyətdə ön plana çıxır. Region iqtisadiyyatının operativ və strateji idarə olunması, sosial proseslərə təsiri, müvafiq proqramların icrası inkişafa birbaşa təsir edir. Regionların bu şəkildə inkişafı onların mərkəzi büdcə dəstəyindən, digər növ yardımlardan imtina etməsi demək deyil. Bununla belə, bu istiqamətdə hərəkət etmək hökumətin regionlar qarşısında müəyyənləşdiridiyi mühüm vəzifədir. Özünütəminata keçid inkişafın bilavasitə məqsədidir və regionun büdcədən, hökumətin digər ayırmalarından maliyyə müstəqilliyinə nail olmasə deməkdir. Ölkə ərazisində məhsuldar qüvvələrin bölüşdürülməsi də eyni məqsədə xidmət edir. Təbii ki, regionların özünüinkişafının təmin edilməsində maliyyə-büdcə mexanizminin oynadığı rol çox böyükdür. Bu fonda regionların sosial-iqtisadi inkişafının təhlili üçün vergi, büdcə, qiymət, pul, sosial siyasət, hüquqi, sosial təminat və digər amillər mütləq nəzərə alınır. Bunlar regional problemləri həll etmək üçün istifadə olunur. Fiskal alətlər bu gün regional səviyyədə əsas tənzimləmə alətlərindən biridir. Milli iqtisadiyyat səviyyəsində müəyyən edilmiş fiskal iqtisadi siyasətin parametrləri bütövlükdə iqtisadiyyata tələbi tənzimləməyə imkan verir, lakin onlar müxtəlif regionlara fərqli təsir göstərir. Bununla əlaqədar olaraq, iqtisadiyyatın regional diferensiallaşdırılmasına ehtiyac yaranır. Məhz bunlar müvafiq dövlət proqramlarında nzəərə alınır. Bu vaxta qədər regionların inkişafı sahəsində qəbul edilmiş və uğurla həyata keçirilmiş dövlət proqramlarında, regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair əlavə tədbirlərlə bağlı prezident İlham əliyevin sərəncamlarda nəzərdə tutulmuş vəzifələrin icrası ölkədə qeyri-neft sektorunun davamlı inkişafına, regionlarda kommunal xidmətlərin və sosial infrastruktur təminatının keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, sahibkarlıq mühitinin daha da yaxşılaşdırılmasına, investisiya qoyuluşunun artmasına, yeni müəssisələrin, iş yerlərinin açılmasına və nəticədə, əhalinin məşğulluğunun artırılmasına və yoxsulluq səviyyəsinin azaldılmasına təkan verib. Hazırda bunun davamlı xarakteri əsas vəzifə hesab olunur. Hazırda “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrası həyata keçirilir və nəticələr də yüksəkdir. Məsələn, təkcə bir faktə qeyd etmək olar ki, həmin proqramın ötən il üçün nəticələrinə əsasən, prezident İlham Əliyev Bakı şəhəri ilə yanaşı bölgələrə - Abşeron, Ağcabədi, Ağdam, Ağsu, İsmayıllı, Oğuz, Qobustan, Qubadlı, Şabran, Şəki, Füzuli, Göygöl, Şuşa, Kəlbəcər, Laçın, Cəbrayıl, Zəngilan, Tərtər və Xızı rayonlarına, eləcə də Gəncə, Sumqayıt şəhərlərinə etdiyi səfərlər çərçivəsində 160-dan çox obyektin - istehsal müəssisələri, yollar, elektrik təchizatı obyektləri, su təchizatı layihələri, səhiyyə və təhsil müəssisələri - açılış və təqdimat mərasimlərində iştirak edib. Bunlar artıq yüksək göstəricilər hesab olunur.
Bölgələrin rəqabət qabiliyyəti yüksəlir
Azərbaycan regionlarının inkişafının xüsusiyyətləri, istehsalın müxtəlifliyi, müxtəlif bölgələrdə ehtiyatların səviyyəsi, müxtəlif islahatlar ölkənin ümumi iqtisadi tərəqqisinə mühüm təkan verir. Regional iqtisadiyyat milli iqtisadiyyat makrosisteminin alt sistemi olaraq artıq öz sözünü deyir. Mahiyyət etibarı ilə konkret regionun səmərəli inkişafı bazar iqtisadiyyatı şəraitində dəyər yaratmaq yolu ilə müəyyən amillərdən və potensiallardan istifadə etmək deməkdir. Lakin bütün region üçün vahid inkişaf strategiyasının olması mümkün deyil. Çünki hər bölgənin özünəməxsus inkişaf şəraiti, iqtisadi və sosial potensialı var. Ona görə də konkret regionun iqtisadiyyatının inkişafında bu faktor nəzərə alınır.
Ölkəmizdə regional siyasətinin əsas vəzifəsi bazar iqtisadiyyatı şəraitində bölgələrin rəqabət qabiliyyətini, onların istehsal və resurs potensialından tam istifadə etməklə region əhalisinin məşğulluğunu və həyat səviyyəsini artırmaqdır. Nəticədə bu gün Azərbaycan regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Bu, o deməkdir ki, ayrı-ayrı regionların inkişafı ölkənin həyat keyfiyyətinin, məşğulluğun yüksəlməsi, iqtisadi tərəqqi deməkdir. Təcrübə göstərir ki, regionların uğurlu sosial-iqtisadi inkişafı həm də dövlət idarəçiliyinin təşkilindən, qanunvericilik və icra hakimiyyətinin strukturundan asılıdır. Regional səviyyədə sosial-iqtisadi inkişafın idarə edilməsinin məzmunu və onun alətləri bir tərəfdən milli iqtisadi siyasətlə, digər tərəfdən isə regional siyasətin xüsusiyyətlərini nəzərə alan regional faktorlarla müəyyən edilir. Regionların inkişafında Azərbaycan dövləti bütün bunları nəzərə alır və elə bu səbəbdəndir ki, bölgələrin iqtisadi inkişafda rolu artır.
Ramil QULİYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
