Ölkədə qeyri-neft sektorunun mühüm qollarından biri kimi turizmin inkişafı xüsusi diqqət mərkəzindədir. Dövlət tərəfindən qeyd edilən istiqamətdə çoxsaylı addımar atılır. Amma bu sahədə problemlərin mövcudluğu da birmənalı həqiqətdir. Xüsusən də regionlarda qiymətlərin baha olması və xidmət infrastruktunun zəifliyi turzimin bölgələrdə sürətli inkişafını əngəlləyir. Bu səbəbdəndir ki, regionlar turizmdə hələ də Bakı ilə rəqabət apara bilmirlər.
Qeyd edək ki, turizm neft və qazdan sonra Azərbaycana ən çox valyuta gətirən sektordur. Pandemiyadan öncə illik turizm gəlirləri 2,7 milyard dollara yaxın idi. Bu sektor həmçinin məşğulluğa da xüsusi töhfə verir. Bu baxımdan, turizm infrastrukturunun daha da inkişaf etdirilməsi və qiymətlərin optimallaşdırılması Azərbaycana və eləcə də regionlara daha çox turistin gəlməsinə imkan yarada bilər. Amma nəinki Bakıda, hətta bölgələrdə də turizm xidmətlərinin qiymətləri yüksək olaraq qalmaqdadır. Bu da həm daxili, həm də gəlmə turizmin inkişafına təsirsiz ötüşmür. Xüsusən də regionlarda bu hal özünü qabarıq göstərir. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, hələ də Azərbaycana gələn turistlərin böyük əksəriyyəti yalnız Bakıda qalmağa üstünlük verir. Belə ki, bu ilin birinci yarısında turistlərin 84,2 faizi Bakıda, 4 faizi Qusarda, 3,6 faizi Naftalanda, 3,4 faizi Qəbələdə, 2,0 faizi Qubada, 0,4 faizi Gəncədə, 2,4 faizi isə digər şəhər və rayonlardakı otellərdə gecələyib. Bütövlükdə isə ölkə üzrə otellərdə gecələmələrin ümumi sayı 32,7 faiz artaraq 1 milyon 363,2 minə çatıb. Turistlər üzrə isə gecələmələrin sayı 56,5 faiz artaraq 788,1 min olub. Vüqar Bayramov bu fonda bildirir: “Göründüyü kimi, bölgələrimiz xarici turist cəlb etməkdə paytaxt otellərinə yenə də uduzurlar. Paytaxtın infrastrukturunu nəzərə aldıqda bu normal qarşılana bilsə də, regional gecələmə sayında fərqin böyük olması diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Təəssüf ki, hələ də bölgələr turizm potensialını tam təqdim edə bilmirlər və bu da xarici turist cəlbində çətinlik yaradır. Digər tərəfdən, əksər rayonlarda turizm xidmətlərinin qiyməti yüksək olaraq qalmaqdadır. Keyfiyyət isə hələ də standartlardan geri qalır. Nəticədə bölgələrimizin böyük turizm potensialından tam istifadə olunmur. Bu isə o deməkdir ki, bölgələrin turizm imkanlarının reinteqrasiyası üçün işlər sürətləndirilməlidir. Bölgələrdə turizm sektoruna daha çox sərmayənin cəlb edilməsi və rəqabətin gücləndirilməsi əsas hədəflərdən olmalıdır. Turizmin enerjidən sonra ölkəyə ən çox valyuta gətirən sektor olduğunu nəzərə alsaq, o zaman bu sahənin bölgələrin inkişafına, rayonlarda yeni iş yerlərinin yaradılmasına verəcəyi töhfəni təsəvvür etmək çətin olmaz”. Bunlar fonunda hesab edilir ki, regionlarda çoxulduzlu hotellərlə bərabər, 1 və 2 ulduzlu hotellərin tikilməsi olduqca vacibdir. Belə hotellərin qiyməti daha aşağı olur və daha çox turist cəlb edir. Təəssüf ki, bu gün ölkəmizdə sahibkarlar daha çox 4-5-ulduzlu, bahalı hotellərin tikintisinə maraq göstərirlər. Az ulduzlu hotellərin inşaatının sürətləndirilməsi üçün bu istiqamətə daha çox aşağı faizli kreditlərin ayrılması və güzəştlərin tətbiqini aktuallaşdırır. Bu, sahibkarların stimullaşdırılması baxımından vacibdir.
Daha bir vacib nüans odur ki, regionlarda ilk növbədə xidmət keyfiyyəti də yüksək səviyyədə olmalıdır. Keyfiyyət dedikdə, ümumi xidmətlər məcmusu nəzərdə tutulur, turist əmin olmalıdır ki, restoranlar, otellər, bütün infrastruktur, eləcə də onların göstərdiyi xidmətlər yüksək səviyyədədir. Peşəkar kadrlar olmadan bunları heç biri qənaətbəxş səviyyədə təmin oluna bilməz. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda turistlər yayda əsasən Şəki, İsmayıllı, Şamaxı, Lənkəran, Quba, Qusar, Xaçmaz, Qəbələ rayonlarına üz tutur. Bu rayonlar öz dağlıq əraziləri, meşələri, təmiz havası və digər amillərə görə turistləri cəlb edir. Ölkədəki yüksək kateqoriyalı ictimai iaşə müəssisələri məhz bu rayonlarda yerləşir. Lakin bunlarla yanaşı kifayət qədər təbii resurslara sahib olan Gəncə, Gədəbəy, Daşkəsən, Qazax, Balakən, Zaqatala və digər rayonlar da var. Amma bu rayonlar turizm baxımından xeyli geridə qalır. Hesab edilir ki, belə rayonlarda da turizmin inkişafına diqqət artırılmalıdır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərimiz böyük turizm potensialına malikdir. Hesab olunur ki, “Böyük Qayıdış”dan sonra həmin ərazilərin turizm potensialından düzgün və səmərəli istifadə ölkəmizin qeyri-neft iqtisadiyyatının dinamik inkişafına töhfə verə bilər.
Turizmin inkişafında milli parkların da rolu nəzərə alınmalıdır. Xatırladaq ki, Azərbaycanda 10 milli park var. Bu ərazilərdə ekoturizmin inkişafı prioritet hesab edilir. Əgər milli parklarda ekoturizm, elmi turizm, dağ turizmi kimi istiqamətlər inkişaf etsə, bu, ətraf yaşayış məntəqələrinin, kəndlərin, qəsəbələrin turizm baxımından inkişafına, o cümlədən sosial-iqtisadi canlanmasına gətirər. Hər halda, qeyd edilən istiqamətlərdə müvafiq addımların atılması zəruri hesab olunur.
Ramil QULİYEV
