Məlumdur ki, Azərbaycan üçün kənd təsərrüfatı sahəsinin inkişaf etdirilməsi çox önəmli məsələdir və dövlət aqrar sektora ciddi dəstək verir. Bundan başqa, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması da xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Ölkənin ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək baxımından da bu, mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bunlar fonunda kənd təsərrüfatı məhsullarının satış kanallarında çoxsaylı halqalar mövcuddur. Amma Bakıda və regionlarda aqrar məhsulların qiymət fərqi də diqqətdən yayınmır. Bu hal fermerlər arasında narazılıq yaradır. Çünki yerlərdə onlardan məhsullar çox ucuz qiymətə alınır. Halbuki, kənd rayonları ilə Bakının bazarlarında meyvə-tərəvəzin qiymətlərində kəskin fərq var. Məsələn, xiyarın bir kiloqramının qiyməti bəzi rayonlarda 10 qəpik olsa da, paytaxtda bu məhsul 1 manata yaxındır. Bəzi rayonlarda bir kiloqramı 30-40 qəpiyə təklif edilən pomidoru isə Bakının bir sıra satış məntəqələrində 1 manatdan ucuz almaq mümkün deyil. Paytaxt və əyalətlər arasında digər meyvə-tərəvəzin qiymətlərində də ciddi fərq müşahidə edilir. Bakının mərkəzində yerləşən bazarlarda qeyd edilir ki, topdansatış məntəqəsindən xiyarı 0,6-0,7 manatdan, pomidoru isə 0,8-1 manatdan alırlar ki, bu da son nəticədə qiymətlərə təsir edir.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən isə bildirilib ki, qiymət tənzimlənməsi nazirliyin səlahiyyətində deyil və qurumun belə bir funksiyası yoxdur. Nazirlikdən əlavə olunub ki, bazarda qiymətlər tələb-təklif qanunu əsasında formalaşır. Həmçinin qeyd olunub ki, tez-tez Bakıda “Kənddən Şəhərə” həftəsonu yarmarkası təşkil edilir. Nazirlikdən vurğulanıb ki, yarmarkaların əsas məqsədi yerli fermerlər üçün alternativ satış kanalı yaratmaq, eyni zamanda şəhər sakinlərini təbii, mövsümi və sağlam kənd məhsulları ilə dolğun şəkildə təmin etməkdir: “Fermerlər yarmarkada tamamilə ödənişsiz şəkildə iştirak edir. Onlar piştaxta, tərəzi, soyuducu və digər lazımi avadanlıqlarla təmin olunur. Məhsullarının daşınmasında çətinlik çəkən fermerlərə loqistik dəstək göstərilərək məhsulları təsərrüfatlarından birbaşa yarmarka keçirilən ünvana qədər daşınır”. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Məzahir Əfəndiyev “Turan” agentliyinə mövzu ilə bağlı açıqlamasında kənddə fermerlərin yetişdirdiyi məhsulların ucuz, Bakıda isə dəfələrlə baha satıldığı barədə fikirlə razı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, həmin məsələ parlamentdə də müzakirə olunub və keçən ildən öz aktuallığını itirməyib: “Müzakirə zamanı müəyyən olunub ki, ortada bir neçə broker şirkətlər var ki, onlar kəndlidən istehsal etdikləri məhsulları çox ucuz qiymətə alır, həmin məhsulların çeşidləməsini, soyuducularda saxlanılmasını təmin edir, sonra da Bakıya daşınmasını təşkil edir. Burada da əlavə xərclər var. Bununla da qiymətdə artım olur”. Deputatın deməsinə görə, bu sahədə hansısa nizamlayıcı mexanizmə ehtiyac var ki, kənddə istehsal olunan əmtəə şəhər bazarlarına çatanda o qədər də yüksək qiymətə satılmasın: “Xərclərin harada daha çox qeydə alındığı nəzərdən keçirilməli və o sahədə boşluq varsa, onun aradan qaldırılması üçün əlavə tədbirlər görülməlidir”. Kənd təsərrüfatı məsələlər üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, kəndli öz məhsulunu böyük bazara çıxara bilmir: “Ölkədə bir topdansatış bazar var. Bu bazar da istehsalla bağlı vəziyyəti izləyir və qiyməti onlar müəyyən və diktə edir. Həmin bazardan bütün supermarketlərə, xırda ticarətlə məşğul olan məntəqələrə gedir”.
Ekspert hesab edir ki, bu halı aradan götürmək üçün Bakıda ən azı 3 belə topdansatış bazarı olmalıdır: “Onların arasında rəqabət olmalıdır”. Onun fikrincə, hökümət indiki vəziyyətdə kənddən şəhərə fermerlərin məhsullarının çatdırılmasını təmin və əhalinin sıx yaşadığı yerlərdə satışını təşkil etməlidir: “Hökümət hətta bəzi xərclərini öz üzərinə götürə bilər. Bununla da kəndli gəlir əldə edər və məhsulun istehsalında maraqlı olar. Əkin sahələri azalır. Ona görə azalır ki, kəndli məhsulunu sata bilmir, mal qaldıqca xarab olur və kəndli ziyana düşür”. Digər mütəxəssislərin rəyinə görə, burda bir neçə vacib məqam var. Birincisi, bölgədəki məhsulun ucuz olması mövsümidir. Az vaxt keçdikdən sonra qiymətlər regionlarda da qalxacaq. İkincisi, mərkəzi şəhərlərdəki iri ticarət mərkəzinə girmək heç də asan deyil. İri ticarət şəbəkələrinin bir qismi öz mağazalarında istehlakçıya yalnız özlərinə məxsus aqroparklarda yetişdirilən məhsulları satır. Və bu zaman da qiyməti öz istəklərinə uyğun müəyyən edir. Digər iri ticarət şəbəkələri isə mal sahiblərindən depozit tələb edirlər. Bir çox fermerlərin də bu depoziti ödəmək imkanı olmur. Ona görə də fermerlər iri ticarət mərkəzlərinə girməkdə çətinlik çəkirlər. Hesablamalara əsasən, Azərbaycanda təqribən 500 min fermer fəaliyyət göstərir. Ölkədə istehsal olunan meyvə-tərəvəz, ümumiyyətlə, kənd təsərrüfatı məhsulları 500 min istehsalçıdan formalaşır. Bu, kifayət qədər böyük rəqəmdir və bu istehsalçıların məhsulunu gətirib Bakı şəhərinə və yaxud da ki, hansısa iri şəhərlərə çatdırmaqda ticarətçilər böyük rol oynayırlar. İndi ticarətçilərin qiymət siyasətinə nəzarət artırılsa, regionlarla Bakı arasında məhsulun satış dəyərindəki fərq də azalar.
Ramil QULİYEV
