Günümüzdə ölkələrin iqtisadi inkişafında nəqliyyat və logistikanın rolunun getdikcə daha böyük sürətlə artması müşahidə edilməkdədir. Xüsusən də Avrasiya məkanında bu hal özünü daha qabarıq büruzə verir. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın Asiya ilə Avropa arasında yerləşməsi onun tranzit potensialını artırır.
Hazırda Azərbaycan qitələr arasındakı nəqliyyat dəhlizlərinin mərkəzinə çevrilməkdədir. Bu şəraitdə Orta Dəhliz marşrutu Azərbaycanın istəyini əks etdirir. Həmin marşrut Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Qara dəniz-Avropa xəttini özündə birləşdirir. Çinin ildən-ilə böyüyən iqtisadiyyatı, istehsal potensialı, nəhəng insan resursu və digər amillər gələcəkdə onu dünyanın bir nömrəli böyük iqtisadi qüdrətə malik dövlətinə çevirəcək. Hazırda təkcə Çin ilə Avropa arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi 500 milyard dollardan çoxdur. Yüklərin Çinin cənubundakı limanlardan Avropaya göndərilməsi və əks istiqamətdə daşınması çox vaxt aparmaqla yanaşı, həm də baha başa gəlir. Gəmilər Süveyş kanalı və Cəbəllütariq boğazından keçərək Avropaya gedir. Demək olar ki, bu gəmilər dünyanın yarısını dolanaraq yükləri mənzil başına olduqca gec çatdırır və onlarla gömrük rəsmləşdirilməsi, eləcə də milyonlarla dollar rüsum və tranzit haqqı ödəmək məcburiyyətində qalır. Bu halda Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha da artır. Qeyd edilən xüsuda prezident İlham Əliyev iyunun 20-də Çinin “China Media Group” media korporasiyasına müsahibəsində qeyd edir: “Ölkəmiz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutları üzərində yerləşir. Lakin nəqliyyat infrastrukturunun olmaması elə bir vəziyyət yaratmışdı ki, bizim coğrafiyadan istifadə edilmirdi. Mən tam əmin idim ki, biz bu vəziyyəti yaxşılaşdıra bilərik. Biz nəqliyyat infrastrukturuna böyük sərmayə qoyuluşuna 15 il əvvəl başladıq. İlk olaraq yerli infrastrukturu inkişaf etdirmək üçün biz bu sahəyə böyük sərmayə yatırmağa başladıq. Eyni zamanda, qonşularımızla da bağlantı körpüləri qurmağa başladıq. Biz mühüm tranzit ölkəsi olmaq arzusundaydıq, ancaq bunun üçün təkcə coğrafiya kifayət etmir. Hətta infrastruktur da kifayət deyil, burada digər məsələyə ehtiyac var. Bu isə qonşularla yaxşı münasibətlərdir... Beləliklə, Azərbaycan ərazisindən təkcə Bakı-Tiflis-Qars kimi bir yol keçməyəcək, o cümlədən Zəngəzur dəhlizi işə salınacaq. Bir sözlə, bütün bunlar əlavə yüklər üçün digər imkanlar açacaq. Eyni zamanda, Azərbaycan ərazisindən daşımalar, həmçinin Gürcüstanın dəniz limanından keçəcək. Biz bu sahədə müəyyən sərmayə imkanlarına böyük maraqla baxırıq. Həqiqətən, daşımalarda əməkdaşlıq bütün ölkələr üçün çox faydalı olacaq və eyni zamanda, o da vacibdir ki, bu işlər ölkələr arasında əlaqələri gücləndirəcək. Ölkələr bir-biri ilə daha sıx bağlı olacaq, inteqrasiya olacaq”. Beləliklə, Xəzər regionundan keçən nəqliyyat və logistika layihələrinin əhəmiyyəti artır. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin inkişafı üçün dəmir yolu, quru və dəniz infrastrukturu mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ona görə də Xəzər dənizindəki və Qara dənizdəki limanlar Avrasiya ölkələri üçün dünya ticarətinə pəncərə kimi vacibdir. Hazırda bu limanlar Gürcüstan, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında əməkdaşlığın inkişafını sürətləndirir. Bu üç ölkə öz ərazilərindən yükdaşınmaların həcmini artırmaq üçün birgə səyləri daha da gücləndirir. Artıq bir sıra digər ölkələrin, o cümlədən Özbəkistanın da Gürcüstan limanlarına marağı artıb. Özbəkistanın baş naziri Abdulla Aripovun Azərbaycana və Gürcüstana bu yaxınlarda etdiyi rəsmi səfərdən sonra məsələ daha da aktuallaşıb.
Qeyd edilənlər fonunda gürcü mətbuatı yazır ki, Gürcüstanın Qara dənizdəki limanları dünya ticarətinə pəncərə rolunu oynamaqdadır. Xəzərin Azərbaycan sektorundakı limanlarla Gürcüstan limanları regionun geosiyasi mövqeyi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Özbəkistan hökuməti də Gürcüstan limanlarında terminalları və anbarları icarəyə götürmək və ya yenilərini tikmək istəyir. Qeyd edək ki, Gürcüstanın iki böyük limanı var. Batumi limanı maye yüklər üçün, Poti limanı isə ümumi və toplu yüklər üçün ixtisaslaşıb. Transxəzər beynəlxalq marşrutu Poti limanını Şərqlə Qərb arasında ticarət üçün mühüm əlaqə nöqtəsinə çevirib. O, Xəzər və Mərkəzi Asiyada ən əlçatan liman hesab olunur. Gürcüstanın Türkmənistan, Qazaxıstan və Azərbaycandan neft və neft məhsullarını Avropaya daşımaq üçün Kulevi neft yükləmə terminalı da fəaliyyət göstərir. Gürcüstanda dəniz nəqliyyatını yaxşılaşdırmaq üçün yeni Anaklia limanının tikintisi planlaşdırılır. Amm ahəmin limanlara yüklər məhz Azərbaycan üz\ərindən çatdırılacaq. Bu fonda ölkəmizin Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı atdığı addımlar Çin-Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Qara dəniz-Avropa nəqliyyat dəhlizinin əsasını təşkil etmək üçündür. Aparılan hesablamalar göstərir ki, Azərbaycan beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri üzrə yükdaşımaların illik ümumi həcmini 54 milyon tona çatdıra bilər. Ölkənin coğrafi mövqeyi və infrastrukturu buna şərait yaradır. Elə bu fonda Azərbaycan sayəsində dünyada Orta Dəhlizin önəmi artmaqda davam edir. Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkiyə və digər iştirakçı ölkələr ilə Orta Dəhlizin optimallaşdırılması üçün geniş spektrli tədbirlər həyata keçirib. Bu tədbirlər təkcə Asiya və Avropa arasında tranzit daşımaların daha böyük seqmentini cəlb etmək deyil, həmçinin bu marşrut boyunca yerləşən ölkələr arasında əlaqəni yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu istiqamətdə səylərə Xəzər dənizi boyunca limanların təkmilləşdirilməsi və bu marşrut boyunca istifadə ediləcək avtomobil və dəmir yollarının təkmilləşdirilməsi layihələri daxildir.
Ramil QULİYEV
