Bakıda köhnə binaların, müəyyən həyət evlərinin sökülməsi, demək olar ki, vaxtaşırı qeydə alınan prosesdir. Onların əvəzinə adətən çoxmərtəbəli binalar tikilir, müəyyən hallarda da parklar salınır. Prosesin hələ müəyyən müddət davam etməsi gözlənilir.
Bu arada Bakıda söküntü-tikinti bumuna yenidən start verilməsi də müşahidə olunur. Bir neçə ay əvvəl Alatava-1, Alatava-2 qəsəbələri, indi isə şəhərin mərkəzində “Kubinka” adlanan ərazidə söküntü işləri başlayıb. Sakinlərə ya kompensasiya, ya da yeni tikilən evlərdə mənzil təklif olunur. Bəsi sakinlər isə deyir ki, yeni tikililərə etibarları yoxdur. Amma Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə bütün köhnə binaların sökülməsi və onların yerində çoxmərtəbəli evlərin tikilməsi nəzərdə tutulur. Burada bir məqamı da qeyd edək ki, hələ ötən dövrdən istismarına icazə verilməyən binalar qalıb. Bəzi istismara verilməyən binalarda yaşayış da var. Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyindən “Turan” agentliyinə bildirilib ki, 2019-cu ilə qədər ölkədə əhalinin məskunlaşdığı, lakin istismarına rəsmi icazə verilməyən 475 bina-kompleks olub: “Bir il ərzində görülən işlər nəticəsində həmin binalardan 408-nin istismarına icazə verildi... 67 binanı istismara vermək mümkün olmayıb. Həmin binalarda tikinti və norma qaydalarını təsdiqləyən sənəd olmayıb, əsas problem isə yanğın təhlükəsizliyi ilə əlaqədardır”. Əmlak məsələləri üzrə ekspert Elnur Fərzəliyev isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, qanunvericiliyə görə, bina tikilməzdən əvvəl layihə çəkilir, onun düzgünlüyü yoxlanılır, daha sonra təsdiqlənir. Tikinti şirkəti tikintiyə başladığı zaman bünövrədən tutmuş, dam örtüyünə qədər hər mərtəbədə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin nümayəndələri orada istifadə olunan betonun keyfiyyətini, markasını, armaturun qalınlığını və digər məqamları yoxlayır, daha sonra növbəti mərtəbənin tikintisinə icazə verilir. Ekspertin sözlərinə görə, binalar bir-birinə yaxın tikilə, binaların sənədləşməsində yubanma ola bilər, amma keyfiyyətə nəzarət güclüdür: “Azərbaycanda yaşayış olan, amma istismara verilməyən binalar da az deyil. Məsələn, bəzi binalara qaz verilməməsinə baxmayaraq, insanlar uzun müddətdir orada məskunlaşıblar. Əksər hallarda tikinti şirkətləri tikinti zamanı nöqsanlara yol verdiyinə görə aidiyyəti qurumlar bunları təhvil almır”. Ekspertin fikrincə, problem ondadır ki, Azərbaycanda daşınmaz əmlak sahəsində pərakəndəlik hökm sürür: “Sənədi verən bir, icazə verən başqa, tikintiyə nəzarət edən üçüncü qurumdur. Bunlar bir-birinə bağlı olmayan dövlət qurumlarıdır. Qanun dəyişikliyi olmalıdır, tikinti agentliyi yaranmalıdır ki, bu sahəyə aidiyyəti olan məsələlər orada birləşsin, vətəndaş da bir problem yarananda həmin quruma getsin. Hazırda boşluqlar həddindən artıq çox olduğuna görə problemlər də boşluqlar qədər çoxdur”. Hələlik isə müşahidə edilən odur ki, əksər hallarda sökülən yerlərin sakinlərinə pul deyil, tikilən binalardan daha böyük və tam təmirli mənzillər verilir. Həmçinin, bina tikilib başa çatana qədər mənzil sahiblərinə kirayə pulları ödənilir. Bu, mənzil sahiblərinə daha sərfəlidir. Çünki bəzi ərazilər var ki, oradakı mənzillərin, xüsusən də fərdi həyət evləri və ya ikimərtəbəli binalardan ibarət olan mənzillərin bazar dəyəri olmur, alıcılıq qüvvəsi aşağıdır. Belə durumda mənzilləri satmaqda çətinlik çəkirlər və layihələr üzərində söküntü işləri onlar üçün sərfəlidir. Əksər insanların evlərinin ümumi sahəsi kiçik olduğuna görə onlara verilmiş kompensasiya ilə mənzil ala bilmirlər. Bu baxımdan daha çox mənzillə əvəzləyirlər. Ona görə də artıq ödəmə ilə bağlı problemlər yaşanmır.
Araşdırmalar göstərir ki, artıq köhnə binaların hər kvadratmetri əraziyə görə dəyişir. Bəzi kənar ərazilərdə hər kvadrata görə 1000-1500 manat, mərkəz ərazilərdə isə 2500-3000 manata qədər pul ödənilir. Söküntü işləri zamanı əksər insanlar narazı qalmır. Narazılığın böyük əksəriyyəti həyətyanı sahələrə görə daha çox pul ala bilməməkdən yaranır. Tikinti şirkətlərinə sərf etmədiyi üçün bu cür problemlər qeydə alınır. Vətəndaşlara daha çox mənzil verildiyinə görə, bu, əmlak bazarında ciddi qiymət artımına gətirib çıxarır. Elə indi də yeni söküntü fonunda əmlak bazarında yenidən bahalaşma gözlənilir. Çünki köhnə binaların sökülməsi bazara müəyyən yeni alıcı qrupunun girməsinə səbəb olur. Bu da qiymət artımına təsir edir. Qeyd edilənlərlə yanaşı, bahalaşmanın digər səbəbləri də mövcuddur. Məsələn, burada ipoteka kreditlərinin həcminin artımı, ölkənin bəzi hissəsində aparılan yenidənqurma işləri də böyük paya malikdir. Ekspertlər hesab edir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına yönəldilən vəsaitlərin bir hissəsi daşınmaz əmlak bazarına yönəlir və nəticə etibarilə pul axını bazarda qiymət artımına gətirib çıxarır. Eyni zamanda, baş verən iqtisadi-siyasi-hərbi amillər fonunda Ukraynadan, Rusiyadan ölkəyə insan və pul axını nəticəsində ölkənin istehlak bazarında qiymət artımları, inflyasiyanın yüksəlməsi və digər səbəblər bütövlükdə qiymətin artımasına təsir göstərir. Payız və qış aylarında qiymətlərdə növbəti artımın olması da proqnozlaşdırılır.
Samirə SƏFƏROVA
