Faktdır ki, bu gün baş verən proseslər və dünya nizamının dəyişməsi fonunda bəzi inkişaf etmiş ölkələrin iqtisadiyyatları belə tənəzzülə sürüklənir. ABŞ və Avropanın aparıcı ölkələrinin iqtisadiyyatları böyük borclanmaya gedir və milli valyutalar dəyərini itirərək risq altına düşür.
Belə vəziyyətdə indi Avropa İttifaqının bir sıra ölkələrində ərzaq və enerji inflyasiyası artıq 17 və ya 20 faiz səviyyəsindədir. Həmin ölkələrdə istehsal prosesləri dayanır, milli gəlirlər azalır.
Dünyada baş verən bu mənfi meyllər fonunda Azərbaycan iqtisadiyyatı öz inkişaf tempini qoruyur. Cari ilin 6 ayının sosial-iqtisadi yekunlarına diqqət yetirəndə görmək olar ki, qeyri-neft iqtisadiyyatı 3, qeyri-neft sənayesi isə 6,5 faiz artıb. Bu artımlar qeyri-neft sektorunda yeni istehsal sahələrin dövriyyəyə qoşulması və məhsul istehsalının artması ilə bağlıdır. İstehsal proseslərinin effektiv qurulması sayəsində mal ixracımız artır və bu da ölkənin xarici ticarət dövriyyəsində 10 milyard dollara qədər profisitin yaranmasını şərtləndirib. Ümumi daxili məhsulun ilk 6 ayında 0,5 faiz artması da indiki şərtlər daxilində məqbul hesab olunur. İndiki halda əsas məqsədlərdən biri qiymət artınınn azalmasına nail olmaqdır. 2023-cü ilin altı ayının sosial-iqtisadi yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə prezident İlham Əliyev bildirib ki, ilin sonuna qədər inflyasiyanın birrəqəmli səviyyəyə düşə biləcəyinə ümid edir. Dövlət başçısı hazırdakı inflyasiya səviyyəsini düşündürücü adlandırıb, bunun obyektiv və subyektiv səbəbləri olduğunu qeyd edib. Qeyd edək ki, Hesablama Palatasının ilkin proqnozlarında 2023-cü ildə orta illik inflyasiyanın 6.9 faiz olacağı nəzərdə tutulub. Amma sonradan bu göstəriciyə düzəlişlər olunaraq 10.4 faiz səviyyəsində dəqiqləşdirilib. Mərkəzi Bankın proqnozlarında ilin sonuna inflyasiya 8.3 faiz olaraq götürülüb. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Məzahir Əfəndiyev “Turan”a bildirib ki, Azərbaycana bir sıra zəruri mallar xaricdən idxal olunur. Xaricdə də qiymətlər artıb deyə, o, ölkədə inflyasiyanın olmasını təbii sayır. Lakin deputat inflyasiyanın önlənməsi üçün tədbirlər görüldüyünü bildirir: “Bir tərəfdən, iqtisadiyyatın şəffaflaşması yönündə tədbirlər nəticəsində fiskal siyasətdə artıq uğurlar var, dövlət büdcəsinin formalaşmasında vergilərin həcmi 15-16 milyarda çatıb. Digər tərəfdən, dövlət büdcəsinə yönəlmiş gömrük vergilərinin həcmi də əhəmiyyətli dərəcədə artıb və 5 milyarda çatıb. Bu tədbirlər müəyyən mənada inflyasiyanın da qarşısını alır”. Komitə üzvünün fikrincə, qeyri-neft sektorunun inkişafını davam etdirmək, iş yerlərinin açılmasını sürətləndirmək, Dövlət Neft Fondundan büdcəyə transfertlərini azaltmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, bütün bunlar inflyasiyanın qarşısını almağa imkan verəcək. O, hökumətin inflyasiyanı azaltmaq üçün payız aylarında növbəti addımlar atacağını vurğulayır. İqtisadçılar bildirir ki, Azərbaycanda inflyasiyanın qarşısını almaq və onu birrəqəmli səviyyəyə endirmək asandır.
Hesablamalar göstərir ki, 2023-cü ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanda inflyasiya göstəricisi 12.7 faiz təşkil edib. Ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 15.1, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə 11.4 faiz artım olub. Bu ilin yanvar-may aylarının yekununda illik inflyasiya 13,1 faiz olmuşdu. Beləliklə, inflyasiyanın azalmağa doğru getməsi müşahidə edilir. İyunda ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə istehlak qiymətləri indeksi aprellə müqayisədə ucuzlaşıb, lakin ötən ilin iyun ayına nisbətən 11,5 faiz artıq olub. Ayrı-ayrı ərzaq məhsullarından daha çox azalma qarabaşaq yarmasının, çörəyin, unun, təzə balığın, sterilizə olunmuş üzlü südün, yumurtanın, süfrə marqarininin, kərə, günəbaxan və qarğıdalı yağlarının, əriyin, gilasın, çiyələyin, bananın, xiyarın, pomidorun, bibərin, badımsanın, göy lobyanın, sarımsağın, soğanın, kartofun, yerkökünün, mərcinin, artım isə əsasən yumru düyünün, mal və qoyun ətinin, xamanın, zeytun yağının, limonun, kələmin, çuğundurun, şəkər və şəkər tozunun, kola içkisinin, limonadın qiymətlərində müşahidə olunub. Digər ərzaq məhsullarının qiymətlərində ciddi dəyişikliklər baş verməyib. Ötən ay qeyri-ərzaq məhsulları üzrə istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki ayla müqayisədə 0,1 faiz artıb. Qeyri-ərzaq məhsullarından artım əsasən velosipedlərin, sabunların, şampunların, azalma isə kəsilmiş taxtaların, yazı kağızlarının və planşet tipli kompüterlərin qiymətlərində müşahidə olunub. Digər qeyri-ərzaq məhsullarının qiymətlərində ciddi dəyişikliklər baş verməyib. Bu durumda milli valyutanın məzənnəsinin sabit qalması bir-başa vətəndaşların sosial rifahına müsbət təsir göstərir. Genişmiqyaslı islahatlar, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar, qeyri-neft sektorunun inkişafına yönələn tədbirlər, eyni zamanda, bu inkişafın fonunda işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə aparılan bərpa və quruculuq işləri də Azərbaycanın iqtisadi qüdrətini göstərir. Maliyyə sektorundakı nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi, vergi və gömrük orqanlarında islahatların davam etdirilməsi, şəffaflığın təmin edilməsi və digər amillər fonunda əhalinin maddi rifah halının daha da yüksəlməsi, inflyasiya səviyyəsinin azalması gözlənilir.
Ramil QULİYEV
